Ông Nguyễn Bích Đạt, Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư
Theo số liệu thống kê, năm 2007, ở Việt Nam có khoảng hơn 90 vụ sáp nhập và mua lại (M&A) với giá trị giao dịch hơn 1,7 tỷ USD, năm 2008 có khoảng gần 40 vụ M&A với giá trị gần 350 triệu USD. Theo nhận định của các chuyên gia kinh tế, trong 5 đến 10 năm nữa, có khoảng 30 - 50% DN tại Việt Nam sáp nhập hoặc bị sáp nhập với đối tác khác. Đây vừa là cơ hội, vừa là thách thức đối với hoạt động M&A tại Việt Nam.
Hoạt động M&A tại Việt Nam đang phát triển mạnh về quy mô, hình thức và tính chất, dẫn đến các quan hệ trong hoạt động này ngày càng phức tạp và đa dạng, đòi hỏi chính sách, pháp luật về M&A phải không ngừng được hoàn thiện. Việc phát triển ngày càng mạnh mẽ của M&A, bên cạnh những tác động tích cực tới nền kinh tế cũng tiềm ẩn những nguy cơ về việc thâu tóm thị trường và cạnh tranh không lành mạnh thông qua việc tập trung kinh tế. Bộ Kế hoạch và Đầu tư sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương tạo điều kiện thuận lợi và hỗ trợ cho hoạt động kinh doanh của các NĐT trong và ngoài nước, trong đó có hoạt động M&A.
Ông Nguyễn Trí Thanh, Giám đốc điều hành Mạng Mua bán sáp nhập Việt Nam (Vietnam M&A Network)
Giới chuyên gia nhận định, giai đoạn 2009 - 2010 sẽ có sự bùng nổ thị trường M&A do nhiều DN gặp khó khăn, nhiều dự án bất động sản không có nguồn tài chính để triển khai cần chuyển nhượng… Tôi cho rằng, những nhận định này phần nào chính xác nhưng chỉ phản ánh được một góc của thị trường M&A, nơi cần có cả cung - cầu, hàng hóa và các điều kiện để cho giao dịch được thực hiện. Đối với TTCK, mục tiêu của các bên khi tham gia M&A là làm tăng giá trị DN và giá trị này được đo bằng giá cổ phiếu trên thị trường. Thực tế trên thế giới cho thấy, trong khá nhiều thương vụ, chỉ ngay sau khi có tin M&A, TTCK đã có phản ứng với giá cổ phiếu của (các) DN tham gia M&A. Hơn nữa, chính TTCK là nơi tạo tính thanh khoản cho những giao dịch M&A.
Hiện nay, 365 DN niêm yết trên sàn chứng khoán tập trung cũng là nguồn hàng hóa tiềm năng cho thị trường M&A. Tuy nhiên, M&A còn phụ thuộc nhiều vào cung - cầu. Khi kinh tế phát triển, động cơ quan trọng của M&A là tăng quy mô, giảm thiểu chi phí, mở rộng thị trường, “hợp lực” để cạnh tranh tốt hơn. Ngược lại, khi nền kinh tế suy thoái dẫn đến một số lượng lớn DN không đủ sức cạnh tranh trong môi trường mới và có nhu cầu bán lại DN, hoạt động M&A cũng khó khăn hơn. Đây chính là bởi cung vượt quá cầu.
Tiến sỹ Phạm Duy Nghĩa, Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội
Mua - bán công ty có nhiều hình thức, có thể diễn ra bằng việc phát hành cổ phiếu mới cho cổ đông chiến lược để tăng vốn điều lệ, ký kết các liên minh chiến lược, sáp nhập, trở thành hệ thống đại lý phân phối hay bao tiêu. Về bản chất, mua công ty là giành lấy quyền kiểm soát quản lý nội bộ trong công ty mục tiêu, dù hình thức kiểm soát có thể rất khác nhau. Nếu mục đích thôn tính công ty có dấu hiệu thù địch, như nhằm loại bỏ đối thủ cạnh tranh, chú ý tạo thông tin giả để ép giá trong thương thảo…, thì thương vụ mua - bán công ty cần được quan tâm hơn bởi Luật Cạnh tranh và Luật Chứng khoán.
Trong các vụ mua - bán công ty thông qua phát hành thêm cổ phần, cần lưu ý giá và các điều kiện thương mại khi phát hành thêm phải bình đẳng với các cổ phần cùng loại khác. Bên cạnh đó, công bố thông tin về việc chuyển nhượng đóng vai trò quan trọng, bởi thiếu thông tin kịp thời thì năng lực phản ứng của các cổ đông nhỏ hầu như rất thấp. Quyền được “bỏ phiếu bằng chân” - tức là rút khỏi công ty của các cổ đông nhỏ hầu như khó thực hiện, nếu các thiết chế giám sát thông tin không hiệu quả. Việc này đã được quy định tại Luật Chứng khoán nhưng việc thực thi còn rất uể oải, người vi phạm không bị xử phạt đúng mức và nghiêm khắc.
Bà Phạm Mai Hương, Trưởng bộ phận tư vấn tài chính tại Hà Nội, KPMG
Quá trình M&A thường được diễn ra theo quy trình chung, gồm xác định giao dịch, đánh giá, triển khai dự án, hợp nhất/chia tách và cuối cùng là tạo ra giá trị. DN phải xác định rõ ràng đối tượng định mua bán, tại sao DN lại muốn tiến hành giao dịch đó? DN cũng đồng thời phải trả lời câu hỏi liệu giao dịch có đem lại giá trị, những rủi ro nào có thể xảy ra, có những hiệu ứng nào…, để có thể đàm phán giao dịch.
Bên cạnh đó, việc xác định tốt giá trị giao dịch không hẳn đã mang lại giá trị giao dịch tốt nếu thiếu sự rà soát và không sớm tập trung lên kế hoạch hỗ trợ sau giao dịch, từ rà soát tiến trình định giá, thương lượng, hoàn tất thủ tục pháp lý, xem xét khả năng hợp nhất, các chiến lược mới…