Tín dụng tăng trưởng, lợi nhuận ngân hàng phân hóa
Trong quý III/2026, tổng lợi nhuận trước thuế của các ngân hàng trong danh mục SSI Research theo dõi đạt 89.100 tỷ đồng, tăng 18,9% so với cùng kỳ năm trước nhưng giảm 6,9% so với quý II.
Mức giảm theo quý chủ yếu đến từ nhóm ngân hàng thương mại nhà nước, khi lợi nhuận giảm 16,5% do nền so sánh cao trong quý trước. Trong đó, Vietcombank (VCB) ghi nhận lợi nhuận trước thuế đi ngang so với cùng kỳ và giảm 36% so với quý trước sau mức tăng đột biến trong quý II. Ngược lại, BIDV (BID) và VietinBank (CTG) tiếp tục duy trì tăng trưởng tích cực, lần lượt đạt mức tăng 39% và 29% so với cùng kỳ. Đáng chú ý, CTG đã vượt VCB để trở thành ngân hàng có lợi nhuận trước thuế cao nhất ngành trong quý III.
Ở nhóm ngân hàng thương mại cổ phần, TPBank (TPB) dẫn đầu về tốc độ tăng trưởng lợi nhuận với mức tăng 57% so với cùng kỳ, tiếp đến là MB (MBB) tăng 42%, MSB tăng 27% và Techcombank (TCB) tăng 26%. Trái lại, Sacombank (STB) tiếp tục là điểm trũng khi lợi nhuận trước thuế giảm 52%. HDBank (HDB) cũng có dấu hiệu chững lại, với lợi nhuận tăng 9% so với cùng kỳ nhưng giảm 27% so với quý trước, dù tăng trưởng tín dụng thuộc nhóm cao nhất ngành.
Theo SSI, động lực tăng trưởng lợi nhuận chủ yếu vẫn đến từ thu nhập lãi thuần nhờ tín dụng tăng mạnh. Tính đến cuối quý III/2026, tín dụng tại các ngân hàng trong danh mục theo dõi tăng 12,8% so với đầu năm, trong khi tổng huy động vốn tăng tương ứng 12,8%, đạt gần 13,5 triệu tỷ đồng.
Đáng chú ý, chứng chỉ tiền gửi (CCTG) trở thành kênh huy động tăng trưởng nhanh nhất, tăng 41% so với đầu năm, tương đương tăng thêm 350.000 tỷ đồng. Theo SSI, việc đẩy mạnh phát hành CCTG xuất phát từ nhu cầu bổ sung nguồn vốn ổn định, trong bối cảnh lãi suất tiền gửi kỳ hạn dưới 6 tháng bị áp trần 4,75%. Các ngân hàng có thể đưa ra mức lãi suất CCTG bình quân 6,5-8,5% cho kỳ hạn dưới 6 tháng để thu hút khách hàng.
Một điểm đáng chú ý khác là sự dịch chuyển trong cơ cấu tín dụng. Sau khi cho vay chủ đầu tư bất động sản chiếm khoảng 44% tín dụng mới trong quý II, sang quý III, dư nợ nhóm khách hàng này gần như đi ngang, giảm 0,2% so với quý trước.
Thay vào đó, dòng vốn chuyển mạnh sang lĩnh vực xây dựng, với dư nợ tăng 17% so với quý trước và tăng 40,4% so với đầu năm, chiếm khoảng 24% tín dụng mới. Xu hướng này được hỗ trợ bởi tiến độ giải ngân đầu tư công tăng tốc từ tháng 6.
Trong nhóm ngân hàng được theo dõi, TCB nổi bật với dư nợ cho vay xây dựng tăng 50% so với quý trước và tăng 140% so với đầu năm, đồng thời giảm cho vay chủ đầu tư bất động sản, mua nhà và dịch vụ tài chính. MBB và HDB duy trì cơ cấu cho vay tương đối cân bằng, trong khi TPB đi ngược xu hướng khi tiếp tục tăng cho vay chủ đầu tư bất động sản.
Ở chiều ngược lại, cho vay mua nhà vẫn tăng chậm, chỉ tăng 1,3% so với quý trước và 7,2% so với đầu năm. Lãi suất thả nổi phổ biến ở mức 12-15% cùng nguồn cung nhà ở vừa túi tiền hạn chế đang ảnh hưởng đến nhu cầu vay mua nhà.
 |
 |
 |
Áp lực nợ xấu gia tăng
Dù tín dụng tiếp tục tăng trưởng, chất lượng tài sản đang trở thành vấn đề đáng quan tâm. Tỷ lệ nợ xấu toàn ngành tại các ngân hàng trong danh mục theo dõi tăng lên 2,09% vào cuối quý III/2026, so với 1,97% trong quý trước. Đáng chú ý, áp lực tập trung nhiều hơn ở nhóm ngân hàng thương mại cổ phần, với tỷ lệ nợ xấu tăng lên 2,83%, tương ứng tăng 19 điểm cơ bản so với quý II.
Một số ngân hàng ghi nhận mức tăng đáng kể gồm HDB (tăng 63 điểm cơ bản), OCB (49 điểm cơ bản), VIB (28 điểm cơ bản), TPB (25 điểm cơ bản) và MBB (22 điểm cơ bản).
Không chỉ nợ xấu gia tăng, tỷ lệ bao phủ nợ xấu toàn ngành cũng giảm từ 83% xuống 77%, trong khi nợ nhóm 2 tăng lên 1,63%. Tỷ lệ hình thành nợ xấu tăng lên 1,89%, kéo chi phí tín dụng lên 1,37%.
SSI cho rằng lãi suất tăng đang làm suy giảm khả năng trả nợ của khách hàng cá nhân, hộ gia đình, doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), đặc biệt trong bối cảnh lãi suất cho vay mua nhà thả nổi được điều chỉnh lên mức 12-15%/năm. Do đó, nợ xấu từ phân khúc cho vay mua nhà có thể tiếp tục bộc lộ rõ hơn trong các quý tới, tạo áp lực trích lập dự phòng cho các ngân hàng.
Về biên lãi ròng (NIM), diễn biến có sự phân hóa rõ rệt. Nhóm ngân hàng thương mại nhà nước ghi nhận NIM cải thiện 3 điểm cơ bản so với quý trước, lên 2,7%, dẫn dắt bởi CTG và VCB. Trong khi đó, NIM nhóm ngân hàng thương mại cổ phần giảm 9 điểm cơ bản, chủ yếu do áp lực chi phí vốn tại các ngân hàng tăng trưởng tín dụng nhanh như HDB, VPB và MBB.
Ngược lại, một số ngân hàng vẫn mở rộng NIM nhờ khả năng chuyển phần tăng chi phí vốn sang lãi suất cho vay, đồng thời điều chỉnh lãi suất thả nổi đối với các khoản vay mua nhà hiện hữu.
Ở mảng thu nhập ngoài lãi, các ngân hàng tiếp tục ghi nhận kết quả tích cực với tổng thu nhập đạt 42.700 tỷ đồng, tăng 25% so với cùng kỳ, dù giảm 2% so với quý trước. Động lực chính đến từ thu nhập phí tăng 56% và lãi kinh doanh ngoại hối tăng 23% so với cùng kỳ, bù đắp cho sự suy giảm của hoạt động kinh doanh chứng khoán.
Trong đó, tài trợ thương mại, đặc biệt là nghiệp vụ thư tín dụng (L/C), cùng hoạt động tư vấn, phân phối trái phiếu doanh nghiệp, thanh toán và thẻ tiếp tục đóng góp đáng kể vào nguồn thu phí của các ngân hàng. Tuy nhiên, SSI lưu ý Ngân hàng Nhà nước đã yêu cầu các tổ chức tín dụng kiểm soát hoạt động mua hẳn miễn truy đòi bộ chứng từ theo thư tín dụng do chính tổ chức tín dụng phát hành, qua đó có thể hạn chế một phần hoạt động này.
Về triển vọng, SSI dự báo lợi nhuận trước thuế của các ngân hàng trong danh mục theo dõi đạt 96.700 tỷ đồng trong quý IV/2026, tăng 13,4% so với cùng kỳ và 8,5% so với quý trước.
Trong đó, nhóm ngân hàng thương mại nhà nước dự kiến tăng trưởng 1,8% so với cùng kỳ. VCB được kỳ vọng dẫn đầu với mức tăng 22,6%, trong khi BID và CTG có thể tăng trưởng chậm lại do nền lợi nhuận cao của quý IV/2025.
Đối với nhóm ngân hàng thương mại cổ phần, lợi nhuận trước thuế dự kiến tăng 23% so với cùng kỳ, chủ yếu nhờ nền so sánh thấp. ACB được dự báo tăng trưởng 63%, tương tự HDB, trong khi MSB có thể tăng 36%.
Trong bối cảnh NIM chịu áp lực và chất lượng tài sản suy giảm, các nhà phân tích SSI tiếp tục ưu tiên những ngân hàng có nền tảng tài sản tốt, bộ đệm dự phòng dày, huy động vốn vững chắc và chi phí vốn thấp. Theo đó, VCB, TCB và MBB là ba cổ phiếu được SSI ưu tiên hàng đầu.
Với nhà đầu tư tìm kiếm cơ hội ngắn hạn, SSI lưu ý thêm HDB với câu chuyện IPO các công ty con HDS và HD Saison, cùng ACB nhờ kỳ vọng lợi nhuận quý IV/2026 tăng trưởng mạnh.
