Lo nợ xấu bật tăng
Báo cáo tài chính quý I/2026 của các ngân hàng vẫn chưa được công bố, nhưng theo nhận định của nhiều chuyên gia phân tích và cả chính các doanh nghiệp, nợ xấu năm nay có nguy cơ tăng lên.
Ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Bất động sản Toàn Cầu, đồng thời là Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC) cho hay, chi phí đầu vào của doanh nghiệp tăng rất mạnh do giá xăng dầu tăng. Chưa kể, kênh cung ứng vốn chính của doanh nghiệp - tín dụng ngân hàng - lại bị siết chặt, khiến doanh nghiệp đứng trước tình trạng khó chồng khó.
“Hiện không chỉ lãi suất cho vay tăng gần gấp đôi so với trước, mà đáng lo nhất là nhiều ngân hàng lớn (kể cả nhóm Big 4) đang có động thái từ chối cấp tín dụng cho các dự án mới, hoặc chỉ lựa chọn rất khắt khe các dự án tại khu vực Hà Nội và TP.HCM. Một khi nguồn vốn bị tắc nghẽn, doanh nghiệp không thể triển khai dự án, lãi suất cao cũng khiến hàng tồn kho không bán được vì không có thanh khoản. Theo đó, doanh nghiệp đứng trước nguy cơ rơi vào nợ xấu”, ông Hiệp cho biết.
Hiện nay, lãi suất huy động trên thị trường dân cư đã lên tới 9-10%/năm, lãi suất cho vay thả nổi cũng lên tới 14-15%/năm. Chuyên gia phân tích Công ty Chứng khoán BIDV (BSC) cảnh báo, mức lãi vay này sẽ ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của khách hàng và “rủi ro nợ xấu có thể quay trở lại nhanh hơn dự kiến”.
Tương tự, Công ty Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) cho rằng, mức tăng lãi suất hiện nay có thể kích hoạt một chu kỳ nợ xấu mới. VDSC dẫn chứng hai chu kỳ nợ xấu trước đây: giai đoạn 2010-2012 khi lãi suất tăng vọt dẫn đến làn sóng nợ xấu buộc phải thành lập Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC) và giai đoạn 2022-2023 khi xu hướng thắt chặt chính sách tiền tệ toàn cầu và khủng hoảng trái phiếu doanh nghiệp đẩy nợ xấu toàn ngành lên cao.
Hiện dư nợ cho vay bất động sản chiếm khoảng 25-26% tổng dư nợ tín dụng. Bất động sản và ngân hàng được coi là “bình thông nhau”, nên dễ hiểu siết tín dụng và lãi suất tăng đang trở thành “điểm yếu cốt tử” của doanh nghiệp bất động sản, đẩy nợ xấu tăng trở lại. Thanh khoản sút giảm khiến tình hình càng trở nên tồi tệ hơn.
Theo thống kê từ báo cáo tài chính năm 2025 của 27 ngân hàng niêm yết, đến cuối năm 2025, tổng nợ xấu toàn ngành là 262.491 tỷ đồng, tăng 14,1% so với cuối năm 2024, song giảm nhẹ về tỷ lệ và đứng ở mức an toàn 2,1%. Điều này cho thấy nỗ lực kiểm soát rủi ro chất lượng tín dụng của Ngân hàng Nhà nước trong bối cảnh tín dụng tăng mạnh.
Dù vậy, quy mô nợ xấu tăng lên trong bối cảnh bao phủ nợ xấu giảm cho thấy “tấm khiên” phòng ngừa rủi ro của các ngân hàng đang giảm. Tính đến cuối năm 2025, Tỷ lệ bao phủ nợ xấu (LLR) toàn ngành là 83,34%, tiếp tục lao dốc so với mức 89,85% cuối năm 2024. Đáng chú ý, bao phủ nợ xấu của nhóm ngân hàng thương mại quốc doanh được củng cố, tiếp tục cải thiện, trong khi bao phủ nợ xấu của nhóm ngân hàng tư nhân giảm mạnh, nhiều ngân hàng có tỷ lệ bao phủ nợ xấu dưới 50%.
Mua bán nợ theo giá thị trường vẫn bế tắc
Quy mô nợ xấu đang tăng dần mỗi năm và nguy cơ kích hoạt chu kỳ nợ xấu mới đang cận kề, song “núi” nợ xấu tồn đọng đang được xử lý rất chậm.
TS. Nguyễn Quốc Hùng, Phó chủ tịch, kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA) cho biết, hiện quy mô nợ xấu đã lên tới hơn 1 triệu tỷ đồng (bao gồm nợ nội bảng, nợ tại VAMC) và nợ tiềm ẩn rủi ro từ thị trường bất động sản chưa được giải tỏa khiến một lượng lớn vốn bị đóng băng. “Nếu không có giải pháp quyết liệt, đột phá, lượng tài sản khổng lồ này tiếp tục bị đóng băng”, ông Hùng cảnh báo.
Một trong những lý do khiến nợ xấu được xử lý chậm là thị trường mua bán nợ vẫn chưa được hình thành, thiếu cả người mua lẫn kẻ bán, dù Sàn giao dịch nợ VAMC đã được thành lập cách đây 5 năm. Đến nay, thị trường mua bán nợ vẫn chưa đạt được những bước phát triển đáng kể như kỳ vọng.
“Các chủ thể chính thực hiện giao dịch mua bán nợ vẫn là VAMC, DATC và các tổ chức tín dụng, hoặc công ty quản lý tài sản thuộc tổ chức tín dụng (AMC), làm cho thanh khoản trên thị trường rất thấp, khả năng thu hút nguồn lực tài chính, nhất là từ khu vực tư nhân còn hạn chế. Hoạt động mua bán nợ ít phát triển đã làm dòng vốn tín dụng ít nhiều bị nghẽn, khi nhiều khoản nợ, đặc biệt là nợ xấu, bị đọng trong sổ sách của các tổ chức tín dụng”, TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV nhìn nhận.
Theo các chuyên gia, Luật Các tổ chức tín dụng sửa đổi mới nhất đã cho phép các tổ chức tín dụng quyền thu giữ tài sản bảo đảm đối với nợ xấu mà không cần qua tòa án. Tuy nhiên, việc chỉ cho phép VAMC và DATC (cùng với các ngân hàng) được quyền được thu giữ tài sản đảm bảo đã làm giảm thanh khoản của thị trường.
Chưa kể, theo quy định hiện hành, VAMC là lực lượng chủ lực của thị trường mua bán nợ, song với vốn điều lệ chỉ 5.000 tỷ đồng hiện nay, VAMC không đủ nguồn lực để tạo lập thị trường. Nói cách khác, thị trường mua bán nợ Việt Nam hiện nay thiếu cả cơ chế lẫn nguồn lực.
Ông Lê Ngọc Lâm, Tổng giám đốc BIDV đề xuất Chính phủ cho phép bán nợ xấu theo giá thị trường (có thể thấp hơn giá gốc của khoản nợ), nhưng vẫn thực hiện đảm bảo đúng quy trình, thủ tục công khai, minh bạch để giải phóng nguồn lực đang bị ách tắc do nợ xấu.
Trong khi đó, ông Đặng Đình Thích, quyền Tổng giám đốc VAMC thừa nhận, phát triển thị trường mua bán nợ gặp rất nhiều khó khăn khi số lượng nhà đầu tư tham gia ít, tài sản bảo đảm phức tạp về pháp lý, mua bán nợ theo giá thị trường đòi hỏi vốn lớn trong khi vốn điều lệ của VAMC quá nhỏ bé.
Ông Thích cho biết, năm 2026, VAMC đặt mục tiêu tăng cường xử lý nợ xấu theo cơ chế thị trường; nghiên cứu, đề xuất hoàn thiện khuôn khổ pháp lý liên quan đến hoạt động của VAMC. Đặc biệt, VAMC sẽ từng bước triển khai các nội dung chiến lược nhằm nâng cao vai trò là trung tâm xử lý nợ xấu và hướng tới phát triển thị trường mua bán nợ tại Việt Nam, trong đó có đưa ra những kiến nghị về pháp lý. Đồng thời, VAMC mong muốn Chính phủ sớm nâng vốn điều lệ lên 10.000 tỷ đồng để thúc đẩy thị trường mua bán nợ.
Nghị quyết 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước được ban hành đầu năm nay đã xác định rõ vai trò chủ chốt của VAMC trong xử lý nợ xấu, củng cố năng lực tài chính và giảm thiểu rủi ro hệ thống ngân hàng. Đồng thời, Nghị quyết đặt mục tiêu hình thành thị trường mua bán nợ chuyên nghiệp, minh bạch và bền vững.
Lãnh đạo Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam kiến nghị, VAMC cần chuyển từ mô hình mua nợ để giữ sang xử lý thực chất và dẫn dắt thị trường. Đồng thời, Sàn giao dịch nợ xấu VAMC cần vận hành theo đúng nghĩa sàn giao dịch.
Theo ông Hùng, để hình thành thị trường mua bán nợ, trong bối cảnh hiện nay, VAMC cần hội tụ đủ 4 yếu tố: tăng vốn điều lệ lên tối thiểu 15.000-20.000 tỷ đồng; hoàn thiện hành lang pháp lý theo hướng trao thêm quyền cho VAMC; đẩy mạnh chuyển đổi số; có cơ chế thu hút nhân tài tham gia tái cấu trúc, pháp lý và định giá.
Chỉ khi đủ mạnh về tài chính, nhân sự, công nghệ và pháp lý, VAMC mới có thể vận hành thị trường mua bán nợ thành công. Khi đó, VAMC sẽ không chỉ xử lý nợ xấu mang tính giai đoạn, mà còn trở thành trung tâm tái cấu trúc tài sản chuyên nghiệp, có năng lực định giá và tư vấn tài chính cho toàn hệ thống.
Không nên chạy đua tăng trưởng tín dụng quá cao
- TS. Cấn Văn Lực, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính - Tiền tệ quốc gia
Các cơ quan quản lý cần sớm hình thành thị trường mua bán nợ đúng nghĩa và thực chất để tăng thanh khoản luân chuyển dòng vốn, thúc đẩy mua bán nợ theo cơ chế thị trường, thu hút nguồn lực tư nhân như tinh thần Nghị quyết 68/NQ-TW cũng như Nghị quyết 79/NQ-TW… Trong bối cảnh hiện tại, hệ thống ngân hàng không nên chạy đua đẩy tăng trưởng tín dụng quá cao để tránh những hệ lụy về nợ xấu và áp lực lên lãi suất huy động trong tương lai. Việc duy trì một tốc độ tăng trưởng tín dụng phù hợp với bối cảnh bất định là chiến lược cần thiết để bảo đảm an toàn hệ thống và ổn định vĩ mô.