Câu Lạc Bộ Nhà đầu tư vốn tư nhân (Vietnam Private Capital Agency - VPCA) đã dự báo rằng hoạt động IPO tiềm năng đạt từ 3 - 5 tỷ USD trong giai đoạn 2026-2027 và mô tả giai đoạn sắp tới là chu kỳ hoạt động sôi nổi nhất trong một thập kỷ sau 5 năm hoạt động khá trầm lắng.
Tuy nhiên, các giao dịch gần đây cho thấy đà phục hồi đang gặp nhiều thách thức. Một số tổ chức phát hành đã không đạt được mục tiêu huy động vốn hoặc trì hoãn kế hoạch IPO do nhu cầu của nhà đầu tư ngày càng mang tính chọn lọc hơn.
Trong đó, Công ty cổ phần Đầu tư F88 là một ví dụ điển hình.
Vào tháng 7, công ty công nghệ tài chính tiêu dùng này đã kỳ vọng huy động được tới 1.560 tỷ đồng thông qua đợt IPO. Tuy nhiên, chỉ có một nửa số cổ phiếu chào bán được đăng ký mua, thu về khoảng 782 tỷ đồng. Số cổ phiếu chào bán còn lại đã bị hủy bỏ.
Chris Freund, nhà sáng lập Mekong Capital và là cổ đông lớn của F88 cho rằng kết quả này là do công ty thực hiện IPO vào thời điểm không may mắn.
“Tôi nghĩ họ chỉ thực sự không may mắn về thời điểm”, ông nói với tờ The Business Times và cho rằng việc huy động được một nửa số tiền dự kiến trong bối cảnh đó vẫn là một thành tựu.
Lượng cổ phiếu chào bán IPO không được như kỳ vọng trong bối cảnh kết quả kinh doanh của doanh nghiệp khá tích cực. Cụ thể, trong nửa đầu năm 2026, doanh thu của Công ty tăng 53% lên 2.940 tỷ đồng, lợi nhuận thuộc về cổ đông tăng hơn gấp đôi đạt 545 tỷ đồng.
Phản ứng thờ ơ này khác xa so với năm 2025, khi sự phục hồi của thị trường chứng khoán đã hồi sinh thị trường IPO của Việt Nam. Phần lớn các thương vụ lớn khi đó đều được đăng ký mua vượt mức, đưa tổng giá trị huy động vốn lên mức cao nhất trong nhiều năm, đạt 38.600 tỷ đồng.
Bên cạnh đó, Điện Máy Xanh đã ghi nhận thương vụ IPO thành công hơn đáng kể so với F88, nhưng vẫn không bán hết toàn bộ số cổ phiếu chào bán trong đợt IPO tháng 6. Là một trong những đợt IPO lớn nhất gần đây của Việt Nam, Công ty đã huy động được hơn 13.300 tỷ đồng, thấp hơn khoảng 7% so với mục tiêu.
Mặt khác, Golden Gate cũng đã bị huỷ tư cách công ty đại chúng kể từ ngày 31/7 do không hoàn tất các thủ tục đăng ký chứng khoán và đăng ký giao dịch. Doanh nghiệp cho biết động thái này phản ánh kế hoạch điều chỉnh chiến lược IPO và “lựa chọn thời điểm phù hợp nhằm tối ưu hóa định giá công ty cũng như mang lại giá trị dài hạn cho các cổ đông”.
Amy Grupo đang tìm cách huy động 787 tỷ đồng thông qua IPO từ tháng 7, nhưng cũng đã gia hạn thời gian đăng ký mua cổ phiếu thêm gần bốn tuần.
Thị trường gặp nhiều thách thức
Những thương vụ trên diễn ra trong một thị trường mà dòng tiền trở nên khan hiếm hơn đáng kể.
Giá trị giao dịch bình quân hàng ngày của thị trường đã giảm mạnh trong những tháng gần đây do sự kết hợp của căng thẳng địa chính trị kéo dài, áp lực lạm phát, lãi suất trong nước cao và dòng vốn nước ngoài chảy ra mạnh.
Tính đến thời điểm hiện tại, các nhà đầu tư nước ngoài đã bán ròng khoảng 3,5 tỷ USD trong năm nay, sau mức bán ròng kỷ lục khoảng 5 tỷ USD vào năm 2025.
Nhu cầu đầu tư cá nhân trong nước cũng suy yếu, với nhiều nhà đầu tư chuyển hướng tiền sang các lựa chọn rủi ro thấp hơn như tiền gửi ngân hàng và vàng trong bối cảnh thị trường chứng khoán biến động mạnh.
Thời điểm này cũng đặc biệt khó khăn vì nguồn cung cổ phiếu mới vẫn đang gia tăng.
Theo FiinGroup, các doanh nghiệp đã đề xuất hoặc được phê duyệt kế hoạch phát hành thêm cổ phiếu và IPO với tổng giá trị khoảng 289.500 tỷ đồng trong năm 2026. Con số này cao hơn 86,5% so với lượng vốn huy động trong năm 2025 và vượt 53,7% mức trung bình của 5 năm gần đây. Tuy nhiên, khoảng 70% lượng phát hành dự kiến vẫn chưa được thực hiện trong 5 tháng đầu năm nay.
Trong đó, riêng các kế hoạch IPO dự kiến có tổng trị giá khoảng 22.400 tỷ đồng, thấp hơn 42% so với năm 2025. Các doanh nghiệp trong lĩnh vực tiêu dùng vốn được xem là những ứng viên tiềm năng cho việc niêm yết – bao gồm Golden Gate, Highlands Coffee và Long Châu – vẫn chưa gia nhập thị trường chứng khoán.
Trong báo cáo phân tích tháng 6, FiinGroup nhận định: "Điều này cho thấy thị trường IPO vẫn duy trì sự chọn lọc khắt khe và chưa thực sự bước vào một chu kỳ bùng nổ mới (tương đương giai đoạn 2017-2018)”.
Đồng thời, các nhà đầu tư đang ngày càng hướng sự chú ý đến một nguồn cung tiềm năng khác: các doanh nghiệp nhà nước. Những nỗ lực chính sách gần đây nhằm đẩy nhanh quá trình tái cơ cấu và thoái vốn nhà nước có thể sẽ đưa thêm nhiều doanh nghiệp quy mô lớn và cổ phần nhà nước ra thị trường.
Tuy nhiên, một số chuyên gia phân tích cảnh báo rằng nếu được thực hiện đồng loạt, việc bán cổ phần từ nhóm doanh nghiệp này có thể vượt quá khả năng hấp thụ thông thường của thị trường trong nước.
Thị trường ảm đạm chỉ là một trong những trở ngại. Ngay cả khi nhà đầu tư sẵn sàng mua vào, nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn về mặt cơ cấu để đáp ứng các điều kiện niêm yết.
Ông Freund cho rằng quy định doanh nghiệp phải có lợi nhuận giữ lại dương là vấn đề lớn nhất đối với các công ty được quỹ đầu tư mạo hiểm hậu thuẫn. Những doanh nghiệp này có thể vẫn ghi nhận lỗ lũy kế trong nhiều năm sau khi đã có lãi.
Theo ông, việc tháo gỡ vướng mắc này sẽ giúp các quỹ có thêm cơ hội thoái vốn khỏi những khoản đầu tư thành công thông qua thị trường chứng khoán, từ đó góp phần thu hút thêm dòng vốn quốc tế vào các doanh nghiệp trong nước.