Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải - Ảnh: Đức Thanh.
Chiều 20/10, tại Kỳ họp thứ hai của Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng thừa ủy quyền Thủ tướng đã trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực.
Theo Chính phủ, sửa Luật lần này nhằm thể chế hóa chủ trương mới về an ninh năng lượng; tháo gỡ điểm nghẽn quy hoạch, đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư, giá và thị trường điện nhằm khai thông điểm nghẽn thể chế đang ảnh hưởng trực tiếp đến phát triển nguồn điện, lưới điện và bảo đảm an ninh cung cấp điện; đồng thời bảo đảm giá điện hợp lý, công khai, minh bạch; phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính và đồng bộ hệ thống pháp luật.
Trong các sửa đổi, bổ sung trọng tâm, Bộ trưởng đề cập thị trường điện, mua bán điện, vận hành hệ thống điện với các quy định triển khai các cấp độ thị trường điện cạnh tranh; mở rộng đối tượng mua bán điện trực tiếp; bổ sung các trường hợp ngừng, giảm mức cung cấp điện; hiệu chỉnh quy định về thanh toán, chất lượng điện năng.
Với giá điện, giá dịch vụ về điện, dự thảo quy định lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện giữa các nhóm khách hàng; làm rõ giá hợp đồng của một số loại hình nguồn điện; cơ chế giá khuyến khích năng lượng tái tạo, năng lượng mới, hệ thống lưu trữ điện.
Dự thảo luật quy định, giá điện được hình thành theo cơ chế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước, phù hợp với cấp độ phát triển thị trường điện cạnh tranh và yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Trường hợp giá bán điện chưa kịp điều chỉnh để bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, an sinh xã hội thì Nhà nước có cơ chế bù đắp chi phí hợp lý.
Dự thảo cũng quy định: thực hiện cơ cấu biểu giá bán lẻ điện hợp lý; từng bước xóa bỏ bù chéo giá điện giữa các nhóm khách hàng chưa tham gia thị trường bán lẻ điện cạnh tranh.
Nêu ý kiến thẩm tra, về chính sách xóa bỏ bù chéo và hỗ trợ tiền điện Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải đề nghị làm rõ phạm vi, đối tượng và lộ trình thực hiện; đồng thời phân biệt rõ việc xóa bỏ bù chéo trong giá điện với chính sách hỗ trợ trực tiếp cho hộ nghèo, hộ chính sách và người dân tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.
Việc hỗ trợ cần có tiêu chí, nguồn lực và trách nhiệm thực hiện rõ ràng, công khai, minh bạch, không để quá trình thị trường hóa giá điện làm ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận điện của các nhóm đối tượng cần được Nhà nước hỗ trợ, bà Hải lưu ý.
Về cơ chế giá điện, giá dịch vụ về điện và phân bổ rủi ro, Ủy ban thẩm tra cơ bản tán thành nguyên tắc giá điện phản ánh chi phí hợp lý, hợp lệ, tạo điều kiện huy động nguồn lực đầu tư, từng bước xóa bỏ bù chéo và phát triển thị trường điện cạnh tranh.
Tuy nhiên, theo cơ quan thẩm tra, các quy định như dự thảo về giá hợp đồng mua bán điện phải “bảo đảm thu hồi đầy đủ” chi phí, vốn đầu tư và lợi nhuận hợp lý có thể được hiểu là Nhà nước bảo đảm kết quả tài chính cho nhà đầu tư.
Chủ nhiệm Hải đề nghị thể hiện rõ giá điện được hình thành trên cơ sở chi phí hợp lý, hợp lệ, hiệu quả đầu tư, mức độ rủi ro và điều kiện thị trường; không chuyển toàn bộ rủi ro đầu tư, kinh doanh sang Nhà nước, bên mua điện hoặc người sử dụng điện.
Bên cạnh đó, cơ quan thẩm tra cho rằng, việc xác định giá điện và thời hạn hợp đồng mua bán điện theo hồ sơ dự thầu của nhà đầu tư trúng thầu có thể góp phần hạn chế việc đàm phán lại sau đấu thầu, rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư và nâng cao tính minh bạch. Tuy nhiên, đề nghị làm rõ mối quan hệ giữa kết quả đấu thầu và việc đàm phán hợp đồng sau đấu thầu.
Đối với quy định khi giá bán điện chưa kịp điều chỉnh để bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, an sinh xã hội thì Nhà nước có cơ chế bù đắp chi phí hợp lý, cơ quan thẩm tra cho rằng cần làm rõ nguồn, phương thức, thời điểm xác nhận và xử lý chi phí, tránh cách hiểu mặc nhiên phát sinh nghĩa vụ của ngân sách nhà nước. Việc xóa bỏ bù chéo phải làm rõ phạm vi, đối tượng và lộ trình; tách bạch với chính sách hỗ trợ trực tiếp cho hộ nghèo, hộ chính sách và các địa bàn khó khăn, bảo đảm nguồn lực công khai, minh bạch.
Bà Hải cũng phản ánh, có ý kiến đề nghị quy định nguyên tắc kiểm soát, kiểm tra, kiểm toán các khoản chi phí được tính vào giá điện, loại trừ chi phí bất hợp lý do quản trị hoặc đầu tư kém hiệu quả; đồng thời đánh giá tác động tổng hợp của các cơ chế giá mới, nhất là giá điện theo thời gian sử dụng và lộ trình xóa bỏ bù chéo, lượng hóa tác động đến hóa đơn của các nhóm hộ gia đình và chi phí điện của các nhóm doanh nghiệp.
Về các cơ chế đặc thù trong đầu tư dự án điện lực, ủy ban thẩm tra cơ bản tán thành chủ trương tháo gỡ các điểm nghẽn về thủ tục đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư và đẩy nhanh tiến độ các dự án điện lực.
Tuy nhiên, dự thảo Luật mở rộng cơ chế không thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư từ dự án lưới điện theo Nghị quyết số 253/2025/QH15 sang nhiều dự án điện lực khác.
Vì thế, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ căn cứ, phạm vi, cơ chế thay thế để kiểm soát đất đai, rừng, khu vực biển, môi trường, năng lực nhà đầu tư, quốc phòng, an ninh; quy định chặt chẽ ngay trong Luật về đối tượng, điều kiện, tiêu chí, thẩm quyền, trách nhiệm giải trình và cơ chế kiểm tra, hậu kiểm, bảo đảm việc đơn giản hóa thủ tục không tạo khoảng trống quản lý hoặc làm phát sinh lợi ích nhóm, cơ chế “xin - cho”.
Trường hợp vẫn giữ nguyên phạm vi đề xuất thì cần báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định, bà Hải nêu quan điểm của cơ quan thẩm tra.
Đối với điện gió ngoài khơi, cơ quan thẩm tra lưu ý cần làm rõ quyền ưu tiên đối với đơn vị khảo sát, cơ chế xử lý chi phí khảo sát, quyền sở hữu và bảo mật dữ liệu, việc văn bản khảo sát thay thế văn bản giao khu vực biển, nghĩa vụ ký quỹ và cơ chế kiểm soát chuyển nhượng dự án, cổ phần, phần vốn góp làm thay đổi quyền chi phối; bảo đảm cạnh tranh, minh bạch, quốc phòng, an ninh và chủ quyền biển, đảo.
