Chuỗi cú sốc liên tiếp trong vòng 5 năm qua đã rèn luyện một thế hệ nhà đầu tư chứng khoán có khả năng chịu đựng rủi ro cao hơn
Tỉnh táo hơn, hành động nhanh hơn
Nếu ai từng trải qua “cơn địa chấn” call margin gần như toàn thị trường do khủng hoảng niềm tin trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp, thị trường bất động sản sẽ hiểu được cảm giác bất ngờ và bất lực của nhà đầu tư khi cổ phiếu liên tục giảm sàn mà muốn cắt lỗ sớm cũng không được vì trắng bên mua.
Song bức tranh ở thời điểm này đã khác, nhà đầu tư đã tỉnh táo hơn và phản ứng nhanh hơn trước cú sốc, vì họ đã trải qua những giai đoạn biến động như trên. Ghi nhận ở nhiều nhà đầu tư, ngay tuần đầu tháng 3, trước thông tin về đợt không kích của Mỹ và Israel vào Iran loan đi, cả môi giới và nhà đầu tư đã hạ dần tỷ trọng cổ phiếu trong danh mục. Điều này được thể hiện qua nhiều chia sẻ về việc “đã hạ 50 - 60% danh mục, mà nhìn thị trường giảm sốc này (phiên đầu tuần qua) vẫn thấy đứt ruột, kinh nghiệm hơn hẳn các mùa trước - cầm nhiều hàng nhưng không hành động kịp, đã thiệt hại rất lớn” trong một group đầu tư chứng khoán khi thảo luận về các phiên biến động mạnh trong tuần qua.
Đồng thuận với chuyên gia phân tích, các nhà đầu tư nhìn nhận nhiều cổ phiếu qua đợt chỉnh chung của thị trường đã về vùng hấp dẫn có thể giải ngân. Chiến thuật phù hợp là quan sát và giải ngân thành nhiều đợt, vì ảnh hưởng của xung đột địa chính trị là chưa thể đo lường đầy đủ, thị trường chung vẫn có thể có những đợt chỉnh giảm theo diễn biến này.
“Với điều chỉnh đầu tuần qua, có lúc P/E của cổ phiếu HDB về dưới 1,3x là rất hấp dẫn. Với góc nhìn dài hạn là giá này mua ổn, nhưng vì thị trường tiềm ẩn nhiều biến động trong ngắn hạn nên nhà đầu tư cần cân nhắc mua vào từ từ, chia nhỏ để mua”, chuyên viên tư vấn đầu tư của một công ty chứng khoán tư vấn cho một nhà đầu tư về cổ phiếu HDB.
Đây chỉ là một trong các cổ phiếu có yếu tố cơ bản tốt nhưng do ảnh hưởng chung từ biến động bên ngoài nên điều chỉnh về vùng định giá thấp hơn, bên cạnh các mã như CTG, ACB, MBB, TCB, hay MWG, MSN…
Xung đột quân sự Mỹ - Israel với Iran nổ ra từ ngày 28/2/2026 đã tạo ra cú sốc lớn nhất lịch sử thị trường dầu mỏ toàn cầu. Eo biển Hormuz - nơi trung chuyển khoảng 20% sản lượng dầu và khí đốt toàn cầu - gần như bị phong toả. Lưu lượng dầu qua eo biển sụt giảm hơn 90% so với bình thường. Dù định giá thị trường chứng khoán đang ở vùng hấp dẫn, nhưng nếu các biến số địa chính trị - giá dầu - lạm phát chưa có chuyển biến tích cực hơn thì lo ngại là có cơ sở.
Dĩ nhiên, thị trường chứng khoán luôn tồn tại rất nhiều phong cách đầu tư; trong đó, dòng tiền đầu cơ - thứ khiến thị trường sôi động và hấp dẫn hơn - vẫn đang cho thấy sự năng động ở các nhóm cổ phiếu được cho là hưởng lợi từ biến động địa chính trị, điển hình là nhóm dầu khí, phân bón, hóa chất.
Có thể thấy, chuỗi cú sốc liên tiếp đã rèn luyện một thế hệ nhà đầu tư chứng khoán có khả năng chịu đựng rủi ro cao hơn. Sự chuyển đổi rõ nhất là: thay vì chạy khỏi thị trường sau mỗi cú sốc, nhà đầu tư đang học cách phân hóa và chọn lọc - phân biệt rủi ro thực sự với biến động bề mặt: ưu tiên trái phiếu có tài sản đảm bảo rõ ràng và kiểm toán độc lập.
Một hướng tư duy chung đang hình thành trong giới đầu tư - cả toàn cầu lẫn Việt Nam, đó là địa chính trị không còn là yếu tố ngoại vi mà đã trở thành biến số cốt lõi trong mọi mô hình định giá. Tính linh hoạt chiến lược được đề cao hơn tối ưu chi phí: Các chuỗi cung ứng không còn được xây dựng chỉ vì hiệu quả, mà vì khả năng chịu đựng gián đoạn.
Nhà đầu tư thích ứng nhanh hơn với mỗi cú sốc kế tiếp. Đây là xu hướng quan sát được rõ tại Việt Nam, nơi mỗi khủng hoảng kế tiếp được hấp thụ nhanh hơn khủng hoảng trước. Câu hỏi không còn là “Có đầu tư không?”, mà là “đầu tư vào đâu, với tỷ trọng nào, trong bối cảnh địa chính trị nào?”.
Tìm kiếm cơ hội trong biến động
Xu hướng săn tìm cơ hội mới của giới đầu tư đang dựa trên luận điểm: thị trường sẽ được hỗ trợ bởi mặt bằng định giá trở nên hấp dẫn hơn sau nhịp điều chỉnh, triển vọng kết quả kinh doanh quý I/2026 cải thiện ở nhiều nhóm ngành, cùng với việc nhiều doanh nghiệp đặt kế hoạch tăng trưởng lợi nhuận 20 - 30% cho năm 2026.
Theo thống kê của SSI Research, triển vọng lợi nhuận quý I/2026 duy trì tích cực, với các nhóm tiêu dùng, vật liệu xây dựng, phân bón, chứng khoán và dầu khí được kỳ vọng ghi nhận tăng trưởng khả quan. Kế hoạch lợi nhuận năm 2026 cũng khá lạc quan khi nhiều ngân hàng, doanh nghiệp bán lẻ và bất động sản đặt mục tiêu tăng trưởng lợi nhuận 20 - 30%.
Cùng với đó, định giá thị trường đã điều chỉnh về mức P/E dự phóng 2026 là 12,2 lần, thấp hơn mức trung bình 10 năm là 14 lần. Dù vậy, việc chênh lệch giữa lợi suất thu nhập (earnings yield) và lãi suất thu hẹp có thể khiến dư địa tăng của thị trường bị kiềm chế phần nào. Tóm lại, trong giai đoạn hiện tại, thị trường nhiều khả năng tiếp tục ưu ái những nhà đầu tư kiên nhẫn, khi phần thưởng không đến từ sự hưng phấn ngắn hạn, mà từ việc nắm giữ các cổ phiếu có nền tảng cơ bản vững chắc qua các nhịp biến động.
Bên cạnh đó, câu chuyện nâng hạng thị trường chứng khoán tiếp tục là chất xúc tác quan trọng cho thị trường trong trung hạn. FTSE dự kiến công bố quyết định vào ngày 7/4/2026 và Việt Nam có khả năng cao được đưa vào rổ chỉ số thị trường mới nổi từ tháng 9. Kịch bản này có thể thu hút dòng vốn ngoại đáng kể vào các cổ phiếu vốn hóa lớn như VIC, HPG, FPT, VHM và VCB.
Với câu chuyện này, nhóm cổ phiếu chứng khoán đang được chú ý trở lại, cộng hưởng với thanh khoản thị trường đang tăng trở lại. Chỉ số VN-Index đã điều chỉnh khoảng 6% trong đầu tháng 3/2026, trong khi giá trị giao dịch bình quân ngày tăng lên khoảng 42.000 tỷ đồng trong các phiên gần đây (so với khoảng 29.000 tỷ đồng trong 2 tháng đầu năm 2026).
Ông Nguyễn Thanh Lâm, Giám đốc Nghiên cứu Phân tích Khối Khách hàng cá nhân Công ty Chứng khoán Maybank Investment bank cho biết, diễn biến phân kỳ giữa mức giảm của chỉ số và sự gia tăng của thanh khoản cho thấy hoạt động tái cơ cấu danh mục đang diễn ra tích cực, đồng thời phản ánh sự gia tăng của các giao dịch mang tính đầu cơ ngắn hạn. Từ góc độ ngành, các công ty chứng khoán có thể ghi nhận sự hỗ trợ lợi nhuận trong ngắn hạn nhờ thanh khoản thị trường duy trì ở mức cao. Khối lượng giao dịch gia tăng thường thúc đẩy doanh thu môi giới cải thiện, nhu cầu vay ký quỹ gia tăng, doanh thu liên quan đến hoạt động tự doanh và dịch vụ giao dịch cũng tăng lên trong ngắn hạn
Theo ông Lâm, những yếu tố này có thể bù đắp phần nào tác động tiêu cực từ tâm lý thận trọng khi thị trường điều chỉnh. Trong quá khứ, các giai đoạn thị trường biến động mạnh thường mang lại lợi ích ngắn hạn cho nhóm công ty chứng khoán, khi nhà đầu tư gia tăng tần suất giao dịch và chủ động tái phân bổ danh mục.
Chuyên gia Công ty Chứng khoán Mirae Asset Việt Nam cũng khuyến nghị nhà đầu tư nắm giữ cổ phiếu của các doanh nghiệp có nguồn tiền mặt dồi dào và cổ tức cao. Với dòng tiền ổn định, đây là lớp tài sản phòng thủ tối ưu, giúp giảm thiểu rủi ro khi thị trường biến động mạnh. Danh mục có thể xem xét như SCS, TLG, TNG,MSH, VEA, SAB, VNM, BMP - các mã thanh khoản tối thiểu 10 tỷ đồng/phiên, tỷ suất cổ tức từ 5% trở lên - mức sinh lời khá cao so với lãi suất tiết kiệm, P/E hiện tại dao động trong mức 5 - 11 lần, hấp dẫn cho chiến lược đầu tư giá trị. Hoặc nhà đầu tư có thể cân nhắc các mã thanh khoản thấp hơn, tối thiểu 1 tỷ đồng/phiên, tỷ suất cổ tức từ 5% trở lên như DP3, DHG, HTG, PAT, QTP, QNS…
