Từ diễn đàn chứng khoán đến kỷ nguyên livestream
Cuối tháng 5 vừa qua, một diễn đàn chứng khoán lâu năm bất ngờ thông báo dừng hoạt động. Với nhiều nhà đầu tư thế hệ đầu, đây không chỉ là một diễn đàn, mà còn là nơi lưu giữ ký ức về những ngày đầu tham gia thị trường.
Trước đây, khi thông tin còn hạn chế, báo cáo doanh nghiệp khó tiếp cận và mạng xã hội chưa phát triển, các diễn đàn trực tuyến gần như là “trường học” của nhà đầu tư cá nhân. Nhiều người bắt đầu hành trình đầu tư bằng việc đọc các chủ đề thảo luận kéo dài hàng trăm trang, học cách phân tích báo cáo tài chính và tìm hiểu doanh nghiệp từ kinh nghiệm của những người đi trước.
Nhưng thói quen đó đang thay đổi nhanh chóng. Sự phát triển của TikTok, YouTube, Facebook và các nền tảng số khiến thông tin đầu tư xuất hiện dày đặc hơn bao giờ hết. Chỉ cần vài lần xem nội dung liên quan đến chứng khoán, thuật toán sẽ liên tục gợi ý các video về cổ phiếu, nhóm ngành hay xu hướng thị trường.
Sự thay đổi đó cũng làm thay đổi cách nhiều người mới học về đầu tư. Thay vì đọc một báo cáo dài hàng chục trang, nhiều người lựa chọn xem video tóm tắt trong vài phút hoặc tham gia các buổi livestream (phát trực tiếp) để đặt câu hỏi trực tiếp và được trả lời ngay lập tức. Có những môi giới livestream ngay trong phiên giao dịch, vừa theo dõi bảng điện vừa bình luận diễn biến từng nhóm cổ phiếu, tạo sức hấp dẫn cho nhà đầu tư. Có người duy trì lịch lên sóng đều đặn cả ngày và tối để tư vấn cho người xem.
Từ môi giới chứng khoán, nhà đầu tư cá nhân đến các nhà sáng tạo nội dung tài chính, ngày càng nhiều người xây dựng cộng đồng riêng trên mạng xã hội. Những biệt danh như “bác sĩ”, “quân sư”, hay các nickname mang màu sắc cá nhân xuất hiện ngày càng nhiều và dần trở thành thương hiệu, nhưng phần nhiều trong đó vẫn là các môi giới lên tìm kiếm khách hàng. Nhiều tài khoản sở hữu hàng chục nghìn người theo dõi, các nhóm trao đổi có quy mô lên tới hàng nghìn thành viên, nên họ có sức ảnh hưởng lớn.
Điều này tạo ra một thay đổi đáng chú ý. Nếu trước đây nhà đầu tư lựa chọn công ty chứng khoán trước rồi mới làm việc với môi giới, thì hiện nay không ít người mở tài khoản vì tin tưởng một cá nhân trong công ty chứng khoán. Thậm chí, họ sẵn sàng chuyển tài khoản khi môi giới đó chuyển sang công ty chứng khoán khác.
Sự dịch chuyển ấy khiến cuộc cạnh tranh trong ngành chứng khoán thay đổi đáng kể, đồng thời hình thành một “thị trường chuyên gia” mới trên không gian số.
 |
Sự bùng nổ của các nền tảng số đang thay đổi cách nhà đầu tư tiếp cận thị trường, đồng thời tạo ra cuộc cạnh tranh mới về niềm tin và chất lượng thông tin |
Những câu chuyện “dở khóc, dở cười”
Sự gia tăng nhanh chóng của các “chuyên gia mạng” giúp nhà đầu tư có thêm nhiều góc nhìn, nhưng cũng đặt ra thách thức lớn về chất lượng thông tin.
Với những nhà đầu tư đã có kinh nghiệm, chỉ cần nghe vài buổi livestream là họ có thể phần nào đánh giá được năng lực của người tư vấn. Tuy nhiên, với những người mới tham gia thị trường, việc phân biệt đâu là người có chuyên môn thực sự, đâu là người chỉ giỏi nói chuyện lại không hề dễ dàng.
Không ít câu chuyện dở khóc dở cười đã xuất hiện từ chính làn sóng “chuyên gia mạng” này.
Người viết từng theo dõi một môi giới khá nổi tiếng trên TikTok, thường xuyên phân tích nhóm bất động sản, xây dựng. Gần như các buổi livestream, môi giới này thường xuyên chia sẻ về một cổ phiếu đang bị định giá rẻ, doanh nghiệp có triển vọng tăng trưởng và sắp bước vào giai đoạn bứt phá, đặc biệt là đồ thị kỹ thuật cho tín hiệu rất tích cực. Thậm chí, người này nhiều lần khẳng định chắc nịch: “Anh chị mua cổ phiếu T thì không bao giờ phải sợ. Cổ phiếu đang tích lũy, chỉ chờ ngày bứt phá”.
Những nhận định đầy tự tin đã thuyết phục không ít nhà đầu tư tham gia, nhất là các nhà đầu tư mới, chưa tìm hiểu về doanh nghiệp đó. Tuy nhiên, diễn biến thực tế lại trái ngược kỳ vọng khi cổ phiếu giảm mạnh trong nhiều tháng sau đó.
Điều đáng chú ý là khi nhà đầu tư chất vấn kết quả không như dự báo, cách giải thích của môi giới này cũng thay đổi. Những khẳng định chắc chắn trước đây được thay bằng các lý do như thị trường không thuận lợi hoặc cần thêm thời gian để đầu tư phát huy hiệu quả. Nhưng với nhiều người, cái giá phải trả không chỉ là khoản lỗ trên tài khoản, mà còn là nhiều tháng bị chôn vốn và bỏ lỡ những cơ hội khác.
Một trường hợp khác còn khiến nhiều nhà đầu tư ngỡ ngàng hơn. Trong một nhóm cộng đồng đầu tư, sau khi kết thúc buổi livestream, một “chuyên gia” được hỏi về cổ phiếu VCK. Đây là mã cổ phiếu của Công ty cổ phần Chứng khoán VPS mới niêm yết. Tuy nhiên, thay vì tra cứu thông tin doanh nghiệp trên thị trường, người này sử dụng công cụ AI và đưa ra nhận định dựa trên dữ liệu của một doanh nghiệp khác trong lĩnh vực xây dựng có tên viết tắt tương tự. Lý do bởi vì VCK mới niêm yết nên phần mềm AI của môi giới này chưa cập nhật. Sau sự việc đó, không ít người âm thầm rời nhóm.
Câu chuyện trên cho thấy một thực tế đáng suy ngẫm: không phải ai xuất hiện thường xuyên trên mạng xã hội hay sở hữu lượng người theo dõi lớn cũng đồng nghĩa với năng lực chuyên môn tương xứng.
Trong bối cảnh livestream và mạng xã hội trở thành công cụ tiếp cận khách hàng hiệu quả, số lượng người tham gia chia sẻ quan điểm đầu tư ngày càng nhiều. Nhà đầu tư vì thế có thêm cơ hội tiếp cận thông tin, nhưng đồng thời cũng phải đối mặt với lượng nhận định trái chiều chưa từng có.
Nhiều môi giới cũng theo dõi các buổi livestream của đồng nghiệp, nhưng mục đích không hẳn để học hỏi, mà đôi khi là để tìm lỗi. Chỉ cần một nhận định không chính xác, một dự báo lệch hướng, câu chuyện đó có thể nhanh chóng trở thành chủ đề trong buổi livestream tiếp theo của người khác.
Nếu thường xuyên theo dõi các phiên phát sóng, không khó để nhà đầu tư nghe thấy những lời bóng gió như “có người hôm trước còn hô mua giá này”, “có chuyên gia bảo cổ phiếu chắc chắn tăng”, hay “đừng nghe người này người kia chẳng hiểu gì”…
Trong bối cảnh mạng xã hội biến mỗi tài khoản có lượng người theo dõi thành một “chuyên gia” tiềm năng, thách thức lớn nhất của nhà đầu tư không còn là thiếu thông tin, mà là thiếu công cụ để đánh giá chất lượng thông tin.
Những nhận định tự tin, các buổi livestream sôi động hay các hội nhóm đông thành viên có thể tạo cảm giác về một nguồn tham khảo đáng tin cậy, nhưng sức ảnh hưởng không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với năng lực chuyên môn. Vì vậy, bài học quan trọng với nhà đầu tư cá nhân là không nên giao toàn bộ quyết định của mình cho bất kỳ “guru” (bậc thầy) nào trên mạng.
Một thị trường trưởng thành cần nhiều nguồn thông tin đa chiều, nhưng nhà đầu tư bền vững là người biết kiểm chứng, phản biện và tự chịu trách nhiệm với quyết định của mình. Khi khả năng sàng lọc thông tin trở thành một kỹ năng đầu tư, niềm tin sẽ không còn được đặt vào một cá nhân cụ thể, mà vào chính quy trình đánh giá thông tin của mỗi người.
