Từ dự án kho dự trữ Project Vault trị giá 12 tỷ USD do Chính phủ Mỹ đề xuất đến việc mở rộng các kho dự trữ ở châu Á và Liên minh châu Âu, các chính phủ đang nỗ lực để đảm bảo quyền tiếp cận các kim loại ngày càng được xem là thiết yếu đối với an ninh quốc gia và chính sách công nghiệp.
“Làn sóng tích trữ mới nhất thể hiện rõ nhất ở kim loại và khoáng sản…, các chính phủ đang tìm cách giảm thiểu sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng tập trung và các biện pháp kiểm soát xuất khẩu”, Patrick Schroder, nghiên cứu viên cao cấp tại Chatham House cho biết.
Cụ thể, tại Mỹ, các quan chức gần đây đã phác thảo kế hoạch lập một kho dự trữ khoáng sản chiến lược trị giá khoảng 12 tỷ USD, được gọi là Project Vault. Sáng kiến này nhằm tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng cho ngành công nghiệp Mỹ bằng cách xây dựng các kho dự trữ đất hiếm và những kim loại thiết yếu khác, phục vụ cho quá trình điện khí hóa, quốc phòng và sản xuất công nghệ cao.
Project Vault bổ trợ cho các sáng kiến khác như FORGE - cơ chế hợp tác nhằm phối hợp chính sách, định giá và các dự án liên quan đến khoáng sản quan trọng - cũng như Pax Silica, sáng kiến tập trung vào việc bảo vệ chuỗi cung ứng phục vụ lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI).
Trước đó vào tháng 1, Úc đã công bố kế hoạch chính thức hóa chiến lược dự trữ do nhà nước hậu thuẫn thông qua quỹ dự trữ khoáng sản chiến lược trị giá 800 triệu USD, ưu tiên antimon, gali và các nguyên tố đất hiếm.
Liên minh châu Âu cũng đang thúc đẩy kế hoạch xây dựng kho dự trữ chung các nguyên liệu thô quan trọng theo chiến lược RESourceEU với các quốc gia Ý, Pháp và Đức dự kiến sẽ dẫn đầu nỗ lực này.
Cuối tuần qua, Ấn Độ và Brazil đã nhất trí tăng cường hợp tác về khoáng sản quan trọng và đất hiếm, khi Ấn Độ tìm cách đa dạng hóa nguồn cung và giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc. Thỏa thuận này nhằm mục đích tăng cường thương mại song phương và xây dựng chuỗi cung ứng bền vững hơn cho các vật liệu quan trọng đối với ngành năng lượng sạch, công nghệ và quốc phòng.
Hàn Quốc cũng đã triển khai một chiến lược khoáng sản quan trọng toàn diện được hỗ trợ bởi khoảng 172 triệu USD viện trợ của chính phủ. Theo chiến lược này, chính phủ có kế hoạch mở rộng khối lượng dự trữ và cơ sở hạ tầng.
“Chúng ta chắc chắn thấy sự chuyển dịch sang tư duy chủ nghĩa dân tộc tài nguyên mạnh mẽ hơn ở nhiều quốc gia… Ở thời điểm này, đó là một con dốc trơn trượt và việc tích trữ chiến lược có thể trở thành tích trữ quá mức khi các biện pháp trở nên cưỡng chế, thiếu minh bạch và bị vũ khí hóa”, ông Patrick Schroder cho biết.
‘Chủ nghĩa dân tộc tài nguyên’ đang hình thành?
Sự chuyển hướng chiến lược này đã đánh dấu điều mà một số nhà phân tích mô tả là sự thay đổi cấu trúc trong chính sách hàng hóa.
Theo Ewa Manthey, nhà phân tích tại ING, chuỗi cung ứng kim loại rất dễ chịu tổn thương vì đã trải qua năm thiếu đầu tư, thời gian cấp phép kéo dài và sự tập trung về mặt địa lý. Trong các chu kỳ trước, giá cao thường thúc đẩy nguồn cung khai thác nhanh hơn và giảm nhu cầu dự trữ chiến lược.
“Ngày nay, ngay cả với giá cao, nguồn cung mới vẫn chậm và không chắc chắn, vì vậy bản thân hàng tồn kho đang trở thành một phần của chiến lược cung ứng”, bà cho biết.
Natalie Scott-Gray, chuyên gia phân tích kim loại cấp cao tại StoneX đã mô tả xu hướng này là “chủ nghĩa dân tộc tài nguyên và giai đoạn bắt kịp”, vì thực tiễn lâu nay của Trung Quốc trong việc xây dựng các kho dự trữ kim loại chiến lược, rồi tung hàng ra thị trường khi nguồn cung khan hiếm hoặc để hạ nhiệt giá trong nước.
Trung Quốc dẫn đầu ngành công nghiệp tinh chế đất hiếm và kiểm soát một phần lớn năng lực tinh luyện kim loại công nghiệp toàn cầu. Ngay cả khi trữ lượng phân tán về mặt địa lý, quá trình tinh chế thường vẫn tập trung.
Trong khi đó, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã nhiều lần cảnh báo rằng sự tập trung cao độ của chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng tiềm ẩn nhiều lỗ hổng an ninh.
Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đất hiếm của Trung Quốc được công bố năm ngoái đã tạo ra những rủi ro đáng kể về an ninh quốc gia và kinh tế trên toàn thế giới, với những hậu quả nghiêm trọng tiềm tàng đối với các lĩnh vực trọng điểm như năng lượng, ô tô, quốc phòng, hàng không vũ trụ, trí tuệ nhân tạo và chất bán dẫn.
Trong lịch sử, các kho dự trữ chủ yếu được xem là các vùng đệm khẩn cấp để chống lại sự gián đoạn tạm thời hoặc sự tăng giá đột biến. Ông Schroder cho biết, các sáng kiến ngày nay được thúc đẩy rõ ràng hơn bởi nhu cầu giảm thiểu tác động của các yếu tố địa chính trị, phản ánh sự thay đổi rộng hơn trong cách nhìn nhận an ninh tài nguyên như một chiến lược công nghiệp và an ninh quốc gia, thay vì chỉ đơn thuần là quản lý khủng hoảng.
“Chu kỳ tích trữ hàng hóa này khác với các chu kỳ trước đây… Các chu kỳ hàng hóa trước đây chủ yếu được thúc đẩy bởi sự mất cân bằng cung cầu truyền thống hoặc các cú sốc thời tiết. Điều khác biệt hiện nay là các rủi ro về chính sách và địa chính trị đang trực tiếp định hình kết quả thị trường”, Anushree Ganeriwala, nhà phân tích toàn cầu tại Economist Intelligence Unit cho biết.
Các nhà phân tích đoán việc tích trữ của chính phủ sẽ tăng tốc, đặc biệt là đối với các kim loại liên quan đến chuyển đổi năng lượng và quốc phòng.
“Chúng ta vẫn đang ở giai đoạn đầu… Các chính phủ hiện xem chuỗi cung ứng là cơ sở hạ tầng an ninh quốc gia, chứ không chỉ đơn thuần là các dòng chảy thương mại”, nhà phân tích Scott-Gray nhận định.