KIS Research: Bầu cử Mỹ tác động phân hóa tới các ngành xuất khẩu Việt Nam

(ĐTCK) Những thay đổi trong chính sách thương mại và triển vọng giá dầu sau bầu cử giữa kỳ Mỹ có thể tạo thêm dư địa cho một số ngành xuất khẩu Việt Nam. Tuy nhiên, yêu cầu về xuất xứ, lao động và môi trường tiếp tục là thách thức với doanh nghiệp.

Dệt may, da giày hưởng lợi nhưng còn vướng xuất xứ

Theo phân tích của Chứng khoán KIS (KIS Research), chiến thắng của Đảng Dân chủ tại cả Thượng viện và Hạ viện Mỹ trong cuộc bầu cử giữa kỳ vừa qua có thể tạo ra những thay đổi đáng kể trong chính sách thương mại của nước này. Dù không đồng nghĩa với việc các hàng rào thuế quan lập tức được dỡ bỏ, tương quan quyền lực mới tại Quốc hội Mỹ có thể khiến việc áp dụng và kéo dài các biện pháp thuế quan đơn phương trở nên khó khăn hơn.

Một trong những cơ sở cho nhận định này là phán quyết tháng 2/2026 của Tòa án Tối cao Mỹ, theo đó Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) không cho phép Tổng thống áp thuế diện rộng. Chính quyền Mỹ buộc phải chuyển sang các công cụ thay thế, trong đó có Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974, cho phép áp dụng mức thuế bổ sung tối đa 15% trong 150 ngày và cần sự chấp thuận của Quốc hội nếu muốn gia hạn.

Với tương quan lực lượng mới, phe Dân chủ có thể không ủng hộ việc kéo dài các mức thuế này, đồng thời thúc đẩy những quy định nhằm hạn chế quyền áp thuế đơn phương của Tổng thống. Tuy nhiên, khả năng thay đổi chính sách vẫn có giới hạn khi Tổng thống có quyền phủ quyết, còn phe Dân chủ không nắm đủ 2/3 số ghế để vượt qua quyền phủ quyết.

Trong bối cảnh đó, Nhà Trắng có thể chuyển trọng tâm sang các công cụ không cần Quốc hội thông qua, như Điều 232 về an ninh quốc gia, cho phép áp thuế theo từng ngành, và Điều 301 nhằm vào từng quốc gia, cùng các vụ kiện chống bán phá giá, chống trợ cấp.

Đáng chú ý, theo KIS Research, áp lực đối với hàng hóa nhập khẩu vào Mỹ không chỉ nằm ở thuế quan mà còn chuyển dần sang các tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu tuân thủ. Đây là lĩnh vực nhận được sự đồng thuận tương đối giữa hai đảng, đặc biệt trong việc chống chuyển tải, siết quy tắc xuất xứ và thu hẹp thâm hụt thương mại. Đảng Dân chủ cũng chú trọng hơn đến các tiêu chuẩn về lao động và môi trường.

Điều này đặt ra yêu cầu cao hơn đối với doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam, nhất là những doanh nghiệp có sự tham gia của vốn Trung Quốc hoặc sử dụng nhiều nguyên liệu nhập khẩu từ nước này. Các doanh nghiệp có nhà máy tại Việt Nam có thể bị rà soát kỹ hơn về hàm lượng giá trị thực sự được tạo ra trong nước, trong khi hoạt động lắp ráp đơn giản có nguy cơ bị xem xét dưới góc độ chuyển tải hàng hóa.

Xét theo từng ngành, tác động từ những thay đổi chính sách thương mại của Mỹ có sự phân hóa rõ rệt.

Với dệt may và da giày, việc rủi ro xuất hiện các mức thuế mới giảm bớt có thể tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động xuất khẩu. Tuy nhiên, đây chưa phải lợi thế hoàn toàn, bởi hai ngành vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu từ Trung Quốc, qua đó đối mặt với nguy cơ vướng các quy định về xuất xứ.

Trong khi đó, thủy sản có triển vọng khả quan hơn nhờ chuỗi giá trị chủ yếu nằm trong nước. Dù vậy, doanh nghiệp vẫn cần lưu ý nguy cơ đối mặt với các đợt rà soát chống bán phá giá tại thị trường Mỹ.

Đối với cảng biển và logistics, lợi ích chủ yếu đến từ khả năng kim ngạch xuất nhập khẩu duy trì ổn định, qua đó tạo điều kiện cho hoạt động vận chuyển và dịch vụ liên quan.

Những thay đổi trong chính sách thương mại Mỹ có thể tạo cơ hội, nhưng cũng đặt ra yêu cầu tuân thủ cao hơn đối với doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam

Giá dầu hạ nhiệt, giảm áp lực chi phí cho doanh nghiệp

Bên cạnh thương mại, năng lượng là một trong những thị trường phản ứng nhanh với kết quả bầu cử giữa kỳ Mỹ. Trước ngày bỏ phiếu, giá dầu Brent có thời điểm tăng lên vùng 114-118 USD/thùng do lo ngại căng thẳng quân sự giữa Mỹ và Iran leo thang, cũng như nguy cơ eo biển Hormuz bị hạn chế lưu thông. Sau khi Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả hai viện, giá dầu giảm khoảng 8-9% trong thời gian ngắn.

Theo KIS Research, nguyên nhân chủ yếu đến từ việc thị trường điều chỉnh phần bù rủi ro địa chính trị. Nhà đầu tư kỳ vọng Quốc hội do phe Dân chủ kiểm soát sẽ sử dụng quyền phân bổ ngân sách và Nghị quyết Quyền chiến tranh để kiềm chế khả năng xảy ra các hành động quân sự quy mô lớn.

Tuy nhiên, khả năng can thiệp của Quốc hội Mỹ vào thị trường năng lượng cũng có giới hạn. Phe Dân chủ giành chiến thắng một phần nhờ cam kết giảm chi phí sinh hoạt, trong đó giá xăng là vấn đề được cử tri đặc biệt quan tâm. Vì vậy, Quốc hội mới khó có thể siết mạnh hoạt động khai thác dầu khí trong nước, bởi điều này có thể đẩy giá xăng tăng trở lại.

Mặt khác, chính quyền hành pháp Mỹ vẫn nắm giữ những quyền hạn quan trọng về đối ngoại và trừng phạt. Do đó, rủi ro địa chính trị có thể giảm bớt nhưng chưa hoàn toàn biến mất. Với xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), cung cầu thị trường và các giấy phép dài hạn vẫn là những yếu tố quyết định, nên kết quả bầu cử được đánh giá ít tạo ra xáo trộn.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, triển vọng giá dầu hạ nhiệt có thể tạo ra những tác động tích cực thông qua việc giảm chi phí đầu vào. Là quốc gia nhập khẩu ròng xăng dầu, Việt Nam có thể hưởng lợi từ hóa đơn nhập khẩu thấp hơn khi giá dầu giảm. Điều này không chỉ góp phần giảm áp lực lên cán cân thương mại, cán cân vãng lai và tỷ giá, mà còn hỗ trợ kiểm soát lạm phát thông qua mặt bằng giá nhiên liệu trong nước.

Đặc biệt, với các doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu, chi phí nhiên liệu và vận tải giảm có thể giúp cải thiện dư địa tài chính, trong bối cảnh doanh nghiệp ngày càng phải dành thêm nguồn lực để đáp ứng các yêu cầu về xuất xứ, lao động và môi trường tại thị trường Mỹ.

H.Minh

Tin liên quan

Tin cùng chuyên mục