Làm rõ nguyên nhân doanh nghiệp tăng nhập khẩu
145 tỷ USD là tổng kim ngạch xuất nhập khẩu tăng thêm trong 7 tháng đầu năm của nước ta so với cùng kỳ năm ngoái. Trong đó, xuất khẩu tăng gần 57 tỷ USD, nhập khẩu tăng gần 88 tỷ USD.
Sản xuất và thương mại sôi động đưa tổng kim ngạch xuất nhập khẩu 7 tháng lên khoảng 660 tỷ USD. Tuy nhiên, nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu khiến cán cân thương mại chuyển sang nhập siêu hơn 20 tỷ USD, trái ngược với mức xuất siêu hơn 10 tỷ USD cùng kỳ năm trước.
Đáng chú ý, mức tăng xuất khẩu có sự phân hóa lớn giữa khu vực FDI và doanh nghiệp trong nước. Theo số liệu của Cục Hải quan, 7 tháng đầu năm, xuất khẩu của khu vực FDI đạt khoảng 255 tỷ USD, tăng 26,5%, trong khi khu vực kinh tế trong nước đạt 64,6 tỷ USD, chỉ tăng 5,8%.
Trong khi khu vực FDI xuất siêu gần 8 tỷ USD, khu vực kinh tế trong nước lại nhập siêu tới 28,5 tỷ USD. Cơ cấu này cho thấy nhu cầu nhập khẩu máy móc, thiết bị, linh kiện và nguyên vật liệu đầu vào đang tăng mạnh, nhưng năng lực sản xuất và xuất khẩu của doanh nghiệp trong nước chưa theo kịp.
Cần kiểm soát các doanh nghiệp FDI có kim ngạch nhập khẩu lớn hoặc tăng đột biến; đồng thời rà soát những mặt hàng, nguyên liệu có khả năng sản xuất trong nước để giảm phụ thuộc vào nhập khẩu.-Phó thủ tướng thường trực Phạm Gia Túc
Trước tình trạng cán cân thương mại mất cân đối, tại hội nghị về thúc đẩy xuất khẩu, kiểm soát nhập siêu vừa diễn ra, Phó thủ tướng thường trực Phạm Gia Túc đánh giá xuất khẩu tăng cao nhưng nhập siêu cũng gia tăng, tạo thêm áp lực đối với mục tiêu tăng trưởng hai con số.
“Cần làm rõ nguyên nhân nhập siêu tăng, nhất là khi xuất khẩu của khu vực doanh nghiệp trong nước tăng chậm, trong khi nhập khẩu nguyên liệu, máy móc, thiết bị tăng cao”, Phó thủ tướng yêu cầu.
Đặc biệt, cần rà soát các doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu, máy móc, thiết bị để làm rõ mục đích sử dụng, tiến độ sản xuất và khả năng chuyển hóa lượng đầu vào này thành sản phẩm, hàng hóa xuất khẩu.
Nhìn vào cơ cấu hàng hóa nhập khẩu 7 tháng đầu năm có thể thấy rõ nguyên nhân khiến nhập siêu gia tăng. Nhập siêu không xuất phát từ hàng tiêu dùng mà chủ yếu đến từ nhóm tư liệu sản xuất, chiếm hơn 94% tổng kim ngạch nhập khẩu, trong khi hàng tiêu dùng chỉ chiếm chưa tới 6%.
Cụ thể, trong gần 88 tỷ USD kim ngạch nhập khẩu tăng thêm so với cùng kỳ, phần lớn tập trung vào một số nhóm hàng phục vụ sản xuất.
Dẫn đầu là máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện với kim ngạch nhập khẩu xấp xỉ 136 tỷ USD, tăng khoảng 54 tỷ USD. Trong khi đó, xuất khẩu nhóm hàng này đạt hơn 85 tỷ USD, tạo mức chênh lệch trên 50 tỷ USD.
Nhóm hàng có mức chi nhập khẩu lớn thứ hai là máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng, đạt hơn 41 tỷ USD, tăng khoảng 7,6 tỷ USD. Tính chung, điện tử và máy móc tạo ra hơn 70% phần kim ngạch nhập khẩu tăng thêm.
Ngoài ra, nhập khẩu nhiên liệu như xăng dầu, than… tăng mạnh do yếu tố khách quan, đẩy mức chi ngoại tệ cho dầu thô, xăng dầu tăng thêm hơn 3 tỷ USD so với cùng kỳ.
Xung đột tại Trung Đông bùng phát từ cuối tháng 2/2026 đã đẩy giá dầu thế giới tăng mạnh, gây sức ép lên các quốc gia phụ thuộc vào nguồn cung dầu thô và xăng dầu nhập khẩu, trong đó có Việt Nam. Giá dầu leo thang khiến chi phí nhập khẩu nhiên liệu tăng thêm hàng tỷ USD, tạo áp lực lên cán cân thương mại và công tác kiểm soát lạm phát.
Hai thị trường có mức nhập siêu lớn nhất trong 7 tháng qua là Trung Quốc và Hàn Quốc, với tổng giá trị lên tới 125,4 tỷ USD.
Trong 7 tháng, Việt Nam nhập khẩu 138,6 tỷ USD hàng hóa từ Trung Quốc, tăng 36,6% so với cùng kỳ; xuất khẩu đạt 45,6 tỷ USD, tăng 30,7%. Tổng kim ngạch thương mại hai chiều đạt 184,2 tỷ USD, trong đó nhập siêu từ Trung Quốc là 93 tỷ USD, tăng 39,7%.
Với Hàn Quốc, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hai chiều trong 7 tháng vượt 70 tỷ USD. Trong đó, nhập khẩu đạt 51,4 tỷ USD, chủ yếu là linh kiện và nguyên liệu, tăng 52,4% so với cùng kỳ. Nhập siêu từ thị trường này lên tới 32,4 tỷ USD, vượt mức của cả năm 2025.
| |
Mở cửa thị trường, đẩy mạnh xuất khẩu
Tiếp tục mở cửa thị trường, đẩy mạnh xuất khẩu là một trong những giải pháp quan trọng để giảm áp lực nhập siêu, cần được triển khai mạnh mẽ trong những tháng còn lại của năm 2026.
PGS-TS. Nguyễn Thường Lạng, chuyên gia kinh tế và thương mại quốc tế, nhấn mạnh: “Duy trì đà tăng xuất khẩu trong những tháng cuối năm có ý nghĩa quan trọng đối với mục tiêu tăng trưởng chung. Xuất khẩu càng mở rộng về quy mô thì càng tạo thêm giá trị cho nền kinh tế”.
Thời gian tới, Chính phủ sẽ tiếp tục làm việc với các doanh nghiệp xuất khẩu lớn để xác định rõ khả năng đóng góp vào tăng trưởng.
Để kiểm soát nhập siêu, Phó thủ tướng thường trực Phạm Gia Túc yêu cầu gắn nhiệm vụ này với thúc đẩy sản xuất trong nước. Bộ Công thương được giao làm việc với các doanh nghiệp, tập đoàn có chênh lệch lớn giữa kim ngạch nhập khẩu và xuất khẩu, nhất là trong lĩnh vực máy tính, linh kiện điện tử; xác định nguyên nhân nhập khẩu lớn, tiến độ sản xuất và kế hoạch xuất khẩu của các doanh nghiệp tại Việt Nam.
Đồng thời, cơ quan quản lý cần rà soát những loại hàng hóa công nghiệp mà trong nước đã có năng lực sản xuất để đề xuất điều chỉnh chính sách thuế phù hợp; phát triển công nghiệp hỗ trợ, nguồn hàng trong nước và nâng tỷ lệ nội địa hóa.
Tuy nhiên, về dài hạn, mấu chốt vẫn là tăng đầu tư, từng bước tự chủ nguồn nguyên liệu đầu vào cho sản xuất.
Một nghịch lý của thương mại hàng hóa quốc tế trong 7 tháng đầu năm nay là xuất khẩu càng tăng thì nhập khẩu lại tăng nhanh hơn.
“Máy móc, linh kiện và nguyên phụ liệu nhập khẩu chiếm tỷ trọng lớn phản ánh nhu cầu chuẩn bị đầu vào cho sản xuất. Nhiều doanh nghiệp, nhất là khu vực FDI, phải tăng nhập khẩu linh kiện điện tử do công nghiệp hỗ trợ trong nước chưa đáp ứng được yêu cầu của các ngành chế biến, chế tạo quy mô lớn”, TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam chia sẻ.
Diễn biến này cũng bộc lộ mức độ phụ thuộc lớn của Việt Nam vào linh kiện, máy móc và nguyên liệu từ bên ngoài.
Nêu đề xuất tại hội nghị về thúc đẩy xuất khẩu, kiểm soát nhập siêu, Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam (VEIA) kiến nghị đẩy mạnh phát triển công nghiệp hỗ trợ; hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, tự động hóa và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI); tăng kết nối giữa doanh nghiệp Việt Nam với các tập đoàn có vốn đầu tư nước ngoài, qua đó giúp doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.