Công an bắt nhóm "Xôi Lạc"
Động thái mạnh tay của cơ quan chức năng
Chỉ vài giờ sau khi phát sóng miễn phí bộ phim “Mưa đỏ” trên TV360, đơn vị này đã phát hiện hàng trăm website phát hành trái phép bộ phim. Tương tự, phim “Thỏ ơi” chỉ vừa ra rạp vài ngày đã bị quay lén, phát tán trên hàng loạt nền tảng lậu.
Thống kê của Cục Điện ảnh (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) cho biết, hiện có hơn 400 website tiếng Việt phát hành hàng chục ngàn bộ phim không bản quyền. Các nền tảng này kiếm tiền từ quảng cáo cờ bạc, cá độ, gói VIP, thẻ nạp ảo hoặc thu phí xem chất lượng cao.
Không chỉ điện ảnh, bản quyền truyền hình thể thao cũng bị xâm phạm nghiêm trọng. Các giải đấu lớn như Ngoại hạng Anh, Champions League, Europa League, Euro, World Cup thường xuyên bị phát sóng trái phép trên website, ứng dụng, mạng xã hội và nền tảng livestream lậu.
Hệ thống giám sát của VSTV ghi nhận, chỉ riêng mùa giải bóng đá quốc tế đầu năm 2025-2026 đã có hơn 10.000 liên kết phát sóng lậu mỗi vòng đấu, gây thiệt hại hàng trăm tỷ đồng doanh thu trong thời gian ngắn.
Điển hình là hệ sinh thái Xôi Lạc TV với “kho” tên miền dự phòng liên tục thay đổi khi bị chặn. Một tên miền vừa bị khóa, vài phút sau các địa chỉ mới lại xuất hiện. Tháng 3/2026, Công an tỉnh Hưng Yên phối hợp với Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an) triệt phá đường dây liên quan đến hệ thống phát sóng lậu Xôi Lạc TV, bắt giữ 41 đối tượng, quy mô giao dịch hơn 1.000 tỷ đồng.
Song, ngay sau khi Xôi Lạc bị triệt phá, hệ sinh thái Bún Chả TV nhanh chóng xuất hiện với hàng trăm website đổi hướng phát sóng bóng đá lậu, quảng cáo và kêu gọi cá độ trái phép.
Theo Similarweb, Việt Nam thiệt hại khoảng 350 triệu USD mỗi năm do vi phạm bản quyền nội dung số. Riêng lĩnh vực bóng đá có khoảng 70 website phát lậu, thu hút hơn 1,5 tỷ lượt truy cập trong giai đoạn 2022-2023. Trong khi đó, hơn 200 website phim lậu đạt khoảng 120 triệu lượt xem mỗi tháng, với khoảng 15,5 triệu người Việt thường xuyên truy cập các nền tảng vi phạm bản quyền.
Trước thực trạng này, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa ban hành kế hoạch triển khai Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 5/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường thực thi pháp luật sở hữu trí tuệ. Trọng tâm là kiểm tra, xử lý vi phạm bản quyền chương trình máy tính, phim ảnh, âm nhạc, truyền hình và trò chơi điện tử trên môi trường mạng.
Trước đó, Công điện số 38/CĐ-TTg yêu cầu mở đợt truy quét cao điểm trên toàn quốc từ ngày 7-30/5/2026 đối với nạn xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, tập trung xử lý các hành vi vi phạm bản quyền phim, âm nhạc, truyền hình, trò chơi điện tử trên môi trường số, song song với hàng giả, hàng nhái và xâm phạm nhãn hiệu.
Bộ Công an được giao triệt phá các website phim, nhạc, game lậu và nền tảng vi phạm có lượng truy cập lớn, kể cả website sử dụng tiếng Anh; đồng thời xác minh, điều tra và khởi tố một số vụ án nghiêm trọng liên quan đến quyền tác giả và nhãn hiệu.
 |
Siết từ truy quét đến dòng tiền
Ông Trần Hoàng, Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) cho biết, thời gian tới cơ quan này sẽ phối hợp chặt chẽ với các đơn vị chức năng để rà soát, phát hiện và xử lý các website, ứng dụng, nền tảng số cung cấp trái phép phim, âm nhạc, truyền hình, trò chơi điện tử và các nội dung sáng tạo khác.
Đối với các hành vi vi phạm nghiêm trọng, có tổ chức hoặc thu lợi bất chính lớn, việc xử lý sẽ không chỉ dừng ở chế tài hành chính, mà tăng cường điều tra, ngăn chặn dòng tiền và xem xét trách nhiệm theo quy định pháp luật.
Song song đó, Cục Bản quyền tác giả sẽ thúc đẩy cơ chế phối hợp với nền tảng số, doanh nghiệp trung gian, đơn vị quảng cáo và trung gian thanh toán nhằm kiểm soát nguồn phát tán nội dung vi phạm cũng như nguồn thu từ hành vi xâm phạm bản quyền.
Ông Nguyễn Ngọc Hân, Tổng giám đốc Thủ Đô Multimedia đánh giá, Công điện số 38/CĐ-TTg là bước đi đúng thời điểm, cho thấy Nhà nước đang chuyển từ “nói về bảo vệ bản quyền” sang “hành động mạnh tay trên môi trường số”.
Theo ông Hân, việc xử lý các website vi phạm có lượng truy cập lớn, đặc biệt trong lĩnh vực phim ảnh, âm nhạc, trò chơi điện tử và truyền hình, có ý nghĩa quan trọng, bởi đây là “điểm rò rỉ” làm triệt tiêu động lực sáng tạo của ngành nội dung số.
“Cần kết hợp xử lý pháp lý với hàng rào kỹ thuật, tăng hợp tác với nền tảng số và xây dựng cơ chế gỡ bỏ nhanh để nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Trong môi trường nội dung lan truyền với tốc độ rất nhanh, việc phát hiện và ngăn chặn kịp thời có ý nghĩa đặc biệt quan trọng”, ông Hân nhấn mạnh.
Ở góc độ pháp lý, luật sư Nguyễn Hữu Toại, Giám đốc Công ty Luật TNHH Hừng Đông cho rằng, siết chặt chế tài xử phạt vi phạm bản quyền số là yêu cầu cấp bách bởi nhiều tổ chức, cá nhân đang thu lợi bất chính hàng tỷ đồng nhưng mức xử lý chưa đủ sức răn đe.
Tuy vậy, cũng theo ông Toại, các website phim, nhạc, bóng đá lậu thường sử dụng proxy và máy chủ đặt ở nước ngoài khiến việc truy vết gặp khó khăn. Dù hệ thống pháp luật Việt Nam đã tương đối đầy đủ với chế tài hành chính, dân sự và hình sự, nhưng điều quan trọng nhất vẫn là tăng cường thực thi, nhất là với vi phạm xuyên biên giới. “Cần xử lý mạnh tay hơn với các hành vi có tổ chức, đồng thời chặn nguồn thu từ quảng cáo và thanh toán - mạch sống của các hệ thống nội dung lậu”, ông Toại hiến kế.
Dùng công nghệ triệt nội dung lậu
Các chuyên gia khuyến cáo, bảo vệ bản quyền trong môi trường số không thể chỉ dựa vào biện pháp thủ công, mà cần công cụ kỹ thuật đồng bộ như hệ thống nhận diện nội dung, dấu vân tay số, cơ chế gỡ bỏ nhanh, truy vết nguồn phát tán, chặn quảng cáo và kiểm soát dòng tiền.
Một website phim lậu bị chặn tên miền có thể lập tức xuất hiện dưới địa chỉ mới, trong khi các đối tượng ngày càng tận dụng AI để tự động sao chép, chỉnh sửa và phát tán nội dung vi phạm.
Ông Trần Hoàng cho biết, một ưu tiên quan trọng hiện nay là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý bản quyền. Trong bối cảnh AI bị lợi dụng để tự động reup (tải và đăng lại nội dung của người khác lên nền tảng số) và chỉnh sửa nội dung trái phép, cơ quan quản lý cũng cần ứng dụng dữ liệu lớn, công cụ giám sát trực tuyến và công nghệ số để phát hiện vi phạm nhanh hơn, chính xác hơn theo thời gian thực.
Theo ông Hoàng, cùng với công nghệ, Việt Nam cũng cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý để đáp ứng yêu cầu mới của môi trường số, nhất là các vấn đề liên quan đến AI, nội dung xuyên biên giới, trách nhiệm nền tảng trung gian và cơ chế xử lý chứng cứ điện tử.
Viện trưởng Viện Bản quyền và Tài sản số, ông Nguyễn Mạnh Quý thì đề xuất ứng dụng AI và Big Data vào hệ thống rà quét tự động theo thời gian thực để phát hiện sớm dấu hiệu vi phạm, đồng thời tự động gửi yêu cầu chặn truy cập tới các nhà mạng.
Trong khi đó, ông Mai Tú Anh, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Quyền sao chép Việt Nam cho rằng, AI đang khiến việc sao chép, chỉnh sửa và phân phối nội dung diễn ra gần như tức thời, thậm chí tạo ra nhiều nội dung phái sinh, biến thể khiến việc xác định ranh giới sở hữu ngày càng phức tạp.
Theo ông, bên cạnh xử lý vi phạm, cần xây dựng cơ chế sử dụng hợp pháp thông qua mô hình cấp phép tập thể trên cơ sở ủy quyền của tác giả và chủ sở hữu quyền. Đây là mô hình được Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) khuyến nghị và áp dụng rộng rãi nhằm đơn giản hóa thủ tục sử dụng tác phẩm, đồng thời đảm bảo quyền lợi cho người sáng tạo.
Ở góc độ công nghệ, chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu nhấn mạnh, muốn xử lý tận gốc cần truy vết toàn bộ hạ tầng phía sau, từ dòng tiền quảng cáo, tài khoản thanh toán đến nhóm quản trị vận hành, bởi vi phạm bản quyền số hiện đã trở thành một chuỗi kinh doanh bất hợp pháp có doanh thu rất lớn.
Về lâu dài, Việt Nam không thể tiếp tục chống vi phạm bản quyền bằng phương thức thủ công. Giải pháp cần thiết là kết hợp AI để phát hiện nội dung sao chép, ứng dụng hệ thống nhận diện dấu vân tay số cho video, âm nhạc, hình ảnh, cùng công cụ giám sát tên miền và phân tích dữ liệu lớn để phát hiện mạng lưới website lậu.
