TS. Nguyễn Minh Thảo, Phó trưởng ban Phát triển doanh nghiệp và Môi trường kinh doanh (Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính, Bộ Tài chính) nhấn mạnh ngay sau khi Nghị quyết 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước được Bộ Chính trị ban hành ngày 8/1/2026. Theo bà Thảo, điểm then chốt của Nghị quyết không chỉ nằm ở việc khẳng định vai trò của kinh tế nhà nước, mà ở chỗ thiết lập không gian thể chế để khu vực này vận hành đúng logic thị trường, đúng chức năng và đúng tầm vóc nguồn lực đang nắm giữ.
Khi đó, sự năng động sẽ trở lại với doanh nghiệp nhà nước - khu vực nắm giữ nguồn lực rất lớn của nền kinh tế, nhưng vì bị bó buộc bởi nhiều cơ chế, chính sách chưa phù hợp, khiến tiềm năng chưa được khai phóng đầy đủ.
Phải làm rõ, Nghị quyết 79-NQ/TW xác định doanh nghiệp nhà nước là lực lượng vật chất quan trọng của kinh tế nhà nước, có trách nhiệm góp phần phát triển kinh tế gắn với tiến bộ và công bằng xã hội.
Để đạt được mục tiêu này, Nghị quyết yêu cầu nguồn lực nhà nước sẽ được phân bổ theo hướng tập trung, có chọn lọc; chuyển từ phân bổ dàn trải sang ưu tiên đầu tư cho các tập đoàn, doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn, có khả năng dẫn dắt các ngành, lĩnh vực then chốt. Cùng với đó là yêu cầu nâng cao tính chủ động trong quản lý, sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp; chuẩn hóa quản trị doanh nghiệp; minh bạch tài chính; đánh giá hiệu quả đầu tư gắn với trách nhiệm giải trình...
Đáng chú ý, vai trò dẫn dắt của doanh nghiệp nhà nước được làm rõ là chủ động dẫn dắt, kích hoạt và huy động các nguồn lực xã hội, tạo hiệu ứng lan tỏa và cộng hưởng trong phát triển kinh tế nhưng trên cơ sở đánh giá lợi ích - chi phí xã hội.
Phấn đấu có 50 doanh nghiệp nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á và từ 1 - 3 doanh nghiệp nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới;
- Xây dựng một số tập đoàn kinh tế, doanh nghiệp nhà nước mạnh, có quy mô lớn, công nghệ hiện đại, có năng lực cạnh tranh khu vực và quốc tế, giữ vai trò tiên phong, dẫn dắt các doanh nghiệp trong nước tham gia sâu vào một số chuỗi sản xuất và cung ứng toàn cầu, đặc biệt trong các lĩnh vực then chốt, chiến lược của nền kinh tế;
- 100% doanh nghiệp nhà nước thực hiện quản trị doanh nghiệp hiện đại trên nền tảng số; 100% tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước áp dụng nguyên tắc quản trị của OECD. Nguồn: Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước
“Việc này giúp xác định rõ các lĩnh vực Nhà nước cần can thiệp như hạ tầng, dịch vụ công, an sinh xã hội, bảo vệ môi trường, an ninh - quốc phòng theo đúng thông lệ quốc tế, đó là đầu tư nguồn lực nhà nước chỉ thực sự cần thiết khi khu vực tư nhân không làm hoặc không thể đầu tư hiệu quả”, bà Thảo phân tích.
Đặc biệt, Nghị quyết 79 đề ra một số chính sách khuyến khích phát triển doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn thông qua tăng vốn điều lệ, như cho phép sử dụng toàn bộ nguồn thu từ cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước tại doanh nghiệp; tăng tỷ lệ lợi nhuận sau thuế để lại doanh nghiệp; rà soát, đánh giá lại tài sản đã hết khấu hao nhưng còn giá trị sử dụng...
Có thể thấy, không gian phát triển của doanh nghiệp nhà nước sẽ có những thay đổi mang tính đột phá, đòi hỏi cách tư duy mới trong thực thi.
Cụ thể, PGS-TS. Trần Đình Thiên, Nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam phân tích, yêu cầu này đòi hỏi cách tiếp cận ở “tầm cao hơn” về thể chế cho doanh nghiệp nhà nước. Đó là giải phóng thực lực của khu vực này thông qua trao thêm niềm tin, quyền tự chủ gắn với trách nhiệm và kỷ luật thị trường. Khi đó, doanh nghiệp nhà nước cần được sắp xếp lại để thực sự mạnh lên, đáp ứng yêu cầu phát triển mới của nền kinh tế.
Trong bối cảnh Việt Nam theo đuổi mục tiêu tăng trưởng hai con số trong dài hạn, cơ hội tái thiết này có ý nghĩa đặc biệt.
“Một khu vực doanh nghiệp nhà nước được định vị rõ chức năng, vận hành theo chuẩn mực thị trường, đủ mạnh để dẫn dắt và hỗ trợ các khu vực khác sẽ trở thành nền tảng quan trọng để toàn bộ nền kinh tế vận hành đồng hướng, đồng tốc, khai thác hiệu quả các nguồn lực và duy trì nhịp tăng trưởng cao một cách bền vững”, TS. Trần Đình Thiên tin tưởng.
