Ảnh minh hoạ.
Lương hưu được điều chỉnh với mục tiêu cải thiện mức đảm đảm an sinh cho người nghỉ hưu và thu hẹp chênh lệch giữa các thế hệ lao động. Điều 67 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 quy định việc điều chỉnh dựa trên mức tăng chỉ số giá tiêu dùng, phù hợp khả năng của ngân sách Nhà nước và quỹ bảo hiểm xã hội.
Luật cũng yêu cầu ưu tiên điều chỉnh thỏa đáng đối với người có mức hưởng lương hưu thấp và nhóm nghỉ hưu trước năm 1995. Đây là nhóm có mức hưởng thấp hơn mặt bằng chung do đặc thù cơ chế tiền lương và lịch sử chính sách giai đoạn trước, nên cần được bù đắp để thu hẹp khoảng cách lương hưu qua các thời kỳ. Quy định này thể hiện nguyên tắc công bằng giữa các thế hệ hưởng lương hưu và phù hợp với mục tiêu bảo đảm an sinh xã hội trong bối cảnh già hóa dân số.
Theo quy định, Chính phủ quyết định thời điểm, đối tượng và mức điều chỉnh lương hưu sau khi xem xét các yếu tố kinh tế vĩ mô, ngân sách và quỹ bảo hiểm xã hội, bảo đảm sự chủ động trong tổ chức thực hiện các chính sách an sinh theo từng giai đoạn cụ thể.
Trong lĩnh vực ngân sách, Nghị quyết số 245/2025/QH15 về dự toán ngân sách Nhà nước năm 2026 yêu cầu các bộ, ngành và địa phương tiếp tục tạo nguồn cải cách tiền lương, đồng thời duy trì việc loại trừ một số khoản thu khi xác định phần tăng thu ngân sách địa phương dành cho cải cách tiền lương. Cơ chế tài khóa này nhằm bảo đảm nguồn lực để điều chỉnh lương cơ sở, lương hưu và các chế độ trợ cấp có liên quan.
Quốc hội cũng cho phép mở rộng phạm vi sử dụng nguồn tích lũy cải cách tiền lương của ngân sách trung ương để chi trả lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội, trợ cấp hằng tháng, trợ cấp ưu đãi người có công và thực hiện tinh giản biên chế. Nghị quyết kỳ họp thứ 10 Quốc hội khóa XV đặt yêu cầu điều chỉnh đồng bộ các loại phụ cấp, mức lương cơ sở, lương hưu, trợ cấp xã hội và hưu trí xã hội theo Kết luận số 206-KL/TW của Bộ Chính trị.
Chính phủ và Thủ tướng được giao chỉ đạo các cơ quan liên quan xây dựng, ban hành hoặc trình ban hành văn bản hướng dẫn, bảo đảm các chính sách được triển khai ngay khi luật, nghị quyết có hiệu lực.
Mốc điều chỉnh gần nhất diễn ra từ 1/7/2024, khi Chính phủ ban hành nghị định nâng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng thêm 15%. Mức điều chỉnh này cao gấp 2 lần bình quân giai đoạn 2013 - 2023. Hiện cả nước có khoảng 3,5 triệu người hưởng lương hưu và trợ cấp.
Đối với người nghỉ hưu trước 1/1/1995, sau điều chỉnh nếu mức hưởng dưới 3,5 triệu đồng/tháng, Nhà nước thực hiện điều chỉnh bổ sung: tăng 300.000 đồng/người/tháng đối với mức hưởng dưới 3,2 triệu đồng; điều chỉnh lên bằng 3,5 triệu đồng/người/tháng đối với mức hưởng từ 3,2 đến dưới 3,5 triệu đồng/tháng.
Từ năm 1995 đến nay, Việt Nam đã thực hiện 24 lần điều chỉnh lương hưu nhằm bù đắp trượt giá và bảo đảm thu nhập tối thiểu cho người nghỉ hưu. Việc điều chỉnh được xem là cấu phần quan trọng trong chính sách tài khóa mở rộng hợp lý, góp phần củng cố niềm tin của người lao động vào hệ thống bảo hiểm xã hội và thúc đẩy mở rộng diện tham gia.
Các bước chuẩn bị cho giai đoạn 2026 - 2030 đang được triển khai, đồng thời gắn với yêu cầu cải cách chính sách tiền lương, hoàn thiện chính sách bảo hiểm xã hội và tăng cường tính bền vững tài chính của quỹ.
