5 giờ chiều ngày thứ Sáu (28/8), khi đồng nghiệp bắt đầu thu xếp công việc cho kỳ nghỉ Quốc khánh, anh Vũ Thế Quý, 28 tuổi, mở ứng dụng chứng khoán. Thị trường vừa trải qua một phiên tích cực, nhưng cổ phiếu anh đang nắm giữ vẫn giảm.
Danh mục ấy không được hình thành từ một kế hoạch đầu tư rõ ràng. Một vài mã được mua theo lời giới thiệu của bạn bè, sau đó giảm giá và được giữ lại vì anh chưa biết nên xử lý thế nào.
“Tôi không có nhiều thời gian nghiên cứu chứng khoán một cách bài bản. Cổ phiếu đang lỗ khá nhiều nên tôi cũng chưa bán”, anh kể.
Trải nghiệm của anh Quý khá quen thuộc với một bộ phận nhà đầu tư cá nhân. Công nghệ đã khiến việc mở tài khoản, chuyển tiền hay mua một cổ phiếu trở nên gần như tức thời, nhưng phần khó của đầu tư chỉ thực sự bắt đầu sau nút “đặt lệnh”: doanh nghiệp nào đáng sở hữu, mỗi cổ phiếu nên chiếm bao nhiêu, tiền mới cần được phân bổ ra sao, khi nào nên cơ cấu và phải làm gì nếu thị trường đi ngược kỳ vọng.
Với một người làm việc toàn thời gian, duy trì những công việc ấy trong nhiều năm không đơn giản. Anh Quý có thu nhập để dành một phần cho tương lai và hiểu lợi thế của việc tích lũy sớm. Điều anh thiếu không phải khoản tiền để bắt đầu, mà là một phương pháp có thể duy trì mà không biến chứng khoán thành công việc thứ hai.
Khi danh mục thay cho những quyết định rời rạc
Sau một thời gian tìm hiểu, anh Quý dành 100 triệu đồng cho VPS Smart Indexing (VSI), sản phẩm ủy thác quản lý tài khoản giao dịch chứng khoán được CTCP Chứng khoán VPS đưa ra thị trường từ ngày 11/8.
Với số vốn ban đầu, danh mục của anh được phân bổ vào 11 trong số 20 cổ phiếu thuộc danh mục tham chiếu. Đến thời điểm phỏng vấn, khoản đầu tư ghi nhận mức lãi hơn 3,5%; anh cũng đã nhận cổ phiếu trả cổ tức từ mã BID.
Đó là một khởi đầu thuận lợi, nhưng vài tuần rõ ràng quá ngắn để đánh giá một chiến lược được thiết kế cho nhiều năm.
Điều đáng chú ý hơn nằm ở cách khoản tiền được tổ chức. Thay vì bắt đầu bằng câu hỏi “hôm nay mua mã nào?”, số vốn được đặt vào một danh mục có tỷ trọng và nguyên tắc quản lý xác định từ trước.
Nếu anh Quý tìm đến một phương pháp mới vì thiếu thời gian, chị Nguyễn Bảo Vy, 40 tuổi, lại ở vị trí gần như đối lập.
Từng làm việc tại Mỹ và có nhiều kinh nghiệm trên thị trường chứng khoán, điều chị muốn không phải từ bỏ việc tự đầu tư, mà là tách ra một phần tài sản không phải liên tục chịu tác động của những quyết định ngắn hạn.
Chị bắt đầu với 200 triệu đồng và dự kiến bổ sung 10 triệu đồng mỗi tháng vào VSI, coi đây là khoản tích lũy cho tuổi nghỉ hưu sau khoảng hai thập kỷ. Sau gần ba tuần, danh mục lãi xấp xỉ 4,5%, tương đương khoảng 9 triệu đồng.
Nhưng với khoản tiền dành cho 20 năm sau, chị Vy không coi diễn biến của 20 ngày đầu là thước đo. Quan trọng hơn là có một cơ chế đưa dòng tiền vào thị trường đều đặn, trong khi cấu trúc danh mục không liên tục bị cảm xúc làm xáo trộn.
Hai nhà đầu tư có trải nghiệm rất khác nhau cuối cùng gặp nhau ở một nhu cầu: muốn đầu tư và sở hữu cổ phiếu, nhưng không muốn mọi khoản tiền đều phụ thuộc vào khả năng liên tục chọn đúng mã, đúng thời điểm.
Đó cũng là khoảng trống mà mô hình đầu tư Direct Indexing tìm cách xử lý. Thay vì sở hữu chứng chỉ quỹ như ETF, nhà đầu tư trực tiếp nắm giữ các cổ phiếu trong danh mục. Nhưng khác với việc tự mua một nhóm cổ phiếu, danh mục được xây dựng và vận hành theo một phương pháp xác định, từ lựa chọn cổ phiếu, phân bổ tỷ trọng đến tái cân bằng.
VSI tiếp cận theo hướng này. Phía sau danh mục là sự phân vai giữa con người và công nghệ: thuật toán hỗ trợ xử lý dữ liệu, tính toán tỷ trọng, phân bổ dòng tiền, theo dõi độ lệch và đề xuất tái cân bằng; đội ngũ chuyên gia xây dựng phương pháp luận, lựa chọn cổ phiếu, xác lập nguyên tắc và kiểm soát rủi ro.
Công nghệ ở đây không nhằm dự đoán cổ phiếu nào chắc chắn tăng. Vai trò thực tế hơn là giúp các nguyên tắc đã đặt ra được thực thi đều đặn – điều một nhà đầu tư cá nhân có thể làm tốt trong vài tháng, nhưng khó duy trì nhất quán suốt hàng chục năm.
Một thị trường lớn hơn cần một tầm nhìn dài hơn
Những khoản tích lũy của anh Quý và chị Vy bắt đầu vào một thời điểm khá đặc biệt.
GDP Việt Nam tăng 8,18% trong nửa đầu năm 2026. Standard Chartered dự báo tăng trưởng cả năm có thể đạt 9,5% và lên 11% vào năm 2027. Nếu quỹ đạo tăng trưởng cao được duy trì, quy mô doanh nghiệp, lợi nhuận, nhu cầu vốn và tài sản của người dân đều có thêm dư địa mở rộng.
Trên thị trường vốn, ngày 21/9 tới đây đánh dấu một bước chuyển quan trọng khi Việt Nam chính thức được FTSE Russell nâng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp.
Ý nghĩa dễ nhận thấy nhất là khả năng tiếp cận một lớp vốn quốc tế lớn hơn, nhưng giá trị của việc nâng hạng không nên chỉ được đo bằng vài tỷ USD chảy vào thị trường.
Quan trọng hơn, chứng khoán Việt Nam được đặt trong một hệ quy chiếu cao hơn về khả năng tiếp cận, thanh khoản, minh bạch và chất lượng hàng hóa. Hội nhập sâu hơn cũng tạo sức ép để doanh nghiệp niêm yết cải thiện quản trị, thị trường tiếp tục hoàn thiện hạ tầng và hệ sinh thái sản phẩm đầu tư trở nên đa dạng hơn.
Nói cách khác, nâng hạng không chỉ mở đường cho vốn ngoại, mà còn đánh dấu bước tiến của thị trường Việt Nam vào dòng chảy vốn toàn cầu.
Nâng hạng tất nhiên không bảo đảm giá cổ phiếu sẽ tăng. Tăng trưởng GDP cao cũng không chuyển hóa một cách cơ học thành lợi nhuận trên thị trường. Chứng khoán vẫn sẽ có những năm thuận lợi xen kẽ các giai đoạn điều chỉnh.
Nhưng với một người nhìn về 10 hay 20 năm, câu hỏi có lẽ không nên chỉ là VN-Index sẽ ở đâu sau vài tháng. Nếu nền kinh tế tiếp tục lớn lên, doanh nghiệp tiếp tục tạo ra giá trị và thị trường vốn ngày càng giữ vai trò lớn hơn, chứng khoán vẫn là một trong những cách trực tiếp nhất để người dân sở hữu một phần của quá trình tăng trưởng ấy.
VSI hay Direct Indexing không phải lời giải duy nhất cho đầu tư dài hạn. ETF, quỹ mở hay việc tự lựa chọn cổ phiếu đều có vị trí riêng. Nhưng khi thị trường mở ra thêm những cách để nhà đầu tư ở lại đủ lâu, câu chuyện không còn chỉ là mua được cổ phiếu nào, mà là có thể sở hữu một phần của những doanh nghiệp đang lớn lên cùng nền kinh tế và để thời gian biến sự tăng trưởng ấy thành tài sản của chính mình.