Tuần trước, nội các Iraq đã phê duyệt kế hoạch đẩy nhanh xuất khẩu dầu thô thông qua mạng lưới đường ống Kurdistan-Thổ Nhĩ Kỳ, điều này sẽ làm tăng gấp ba lần lượng vận chuyển hiện tại từ 220.000 thùng/ngày lên 770.000 thùng/ngày.
Tuyến đường này cung cấp một tuyến đường thay thế qua Kurdistan đến cảng Ceyhan của Thổ Nhĩ Kỳ trên bờ biển Địa Trung Hải. Khi hoạt động hết công suất, nó sẽ giúp giảm bớt gánh nặng cho nền kinh tế Iraq, khi dầu mỏ đóng góp 53% vào GDP thực tế của nước này vào năm 2025.
Dữ liệu độc quyền do công ty tình báo kinh tế QuantCube Technology cung cấp cho CNBC cho thấy, tổng kim ngạch xuất khẩu của Iraq gần như đã tê liệt kể từ khi xung đột bùng phát, do sự phụ thuộc về mặt địa lý của nước này vào eo biển Hormuz.
Chỉ số của QuantCube Technology đo lường tổng tải trọng toàn phần (DWT) của các tàu rời khỏi các cảng của Iraq và UAE, qua đó ước tính khối lượng hàng hóa mà các tàu này đang vận chuyển.
“Iraq đang ở trong tình thế phức tạp hơn nhiều vì hầu hết dầu mỏ của nước này đều đi qua eo biển Hormuz”, Alan Lemangnen, nhà kinh tế cấp cao tại QuantCube cho biết.
Iraq cho biết vào ngày 16/5 rằng họ đã xuất khẩu 10 triệu thùng dầu qua eo biển Hormuz trong tháng 4, giảm so với mức 93 triệu thùng trước xung đột.
Trong khi đó, UAE cũng đang đẩy nhanh tiến độ xây dựng đường ống dẫn dầu Tây-Đông mới đến Fujairah nhằm mở rộng năng lực xuất khẩu dầu và tránh điểm nghẽn eo biển Hormuz.
Dự án dự kiến đi vào hoạt động năm 2027 và sẽ tăng gấp đôi năng lực xuất khẩu của Công ty Dầu khí Quốc gia Abu Dhabi (ADNOC).
UAE vẫn có thể xuất khẩu dầu thông qua các cảng khác, giảm thiểu tác động của việc đóng cửa eo biển Hormuz.
“Rõ ràng là Iraq, do vị trí địa lý và không thể chuyển hướng đường vận chuyển, đang ở trong tình thế phức tạp hơn nhiều so với UAE hay Ả Rập Xê Út…UAE vẫn còn cảng Fujairah. Ngay cả khi nó bị hư hại, về lý thuyết, nó vẫn có cơ sở hạ tầng và tàu thuyền để xuất khẩu một lượng lớn dầu”, nhà kinh tế Alan Lemangnen cho biết.
Nhưng ngay cả những phương án thay thế hiện có cũng đang gặp rủi ro. Đường ống dẫn dầu Đông-Tây của Ả Rập Xê Út từng bị tấn công vào tháng 4, trong khi cảng Fujairah của UAE cũng hứng chịu các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái, làm gián đoạn hoạt động bốc xếp dầu tại đầu mối xuất khẩu quan trọng này.
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), đường ống dẫn dầu Đông-Tây, nối các cơ sở tinh chế gần Vịnh Ba Tư với một trung tâm xuất khẩu trên Biển Đỏ, và đường ống dẫn dầu của UAE đến cảng Fujairah có tổng công suất khả dụng ước tính từ 3,5 đến 5,5 triệu thùng/ngày, mặc dù Ả Rập Xê Út cho biết hồi tháng 3 rằng đường ống của họ đã hoạt động ở công suất 7 triệu thùng/ngày.
Tuy nhiên, lưu lượng này vẫn thấp hơn nhiều so với khoảng 20 triệu thùng dầu và các sản phẩm dầu mỏ đã vận chuyển qua eo biển Hormuz mỗi ngày vào thời điểm trước xung đột.
Việc phát triển các tuyến xuất khẩu thay thế không chỉ đòi hỏi khoản đầu tư khổng lồ vào cơ sở hạ tầng mà còn cần rất nhiều thời gian. Trong nhiều trường hợp, các quốc gia liên quan còn phải đạt được những thỏa thuận xuyên biên giới nếu đường ống đi qua lãnh thổ của nhiều nước.
Lưu lượng tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz vẫn đang thấp hơn đáng kể so với mức trước xung đột. Theo Lloyd’s List, lưu lượng giao thông qua tuyến đường biển này đã giảm xuống mức thấp nhất trong suốt cuộc xung đột vào tháng 5.
Các tàu mắc kẹt trong vùng Vịnh đối mặt nguy cơ bị lực lượng Iran tấn công nếu không nhận được sự chấp thuận của nước này để đi qua một tuyến hàng hải được chỉ định tại eo biển Hormuz. Đồng thời, họ cũng có nguy cơ bị Mỹ áp các biện pháp trừng phạt nếu hợp tác với Iran.