Trong phiên giao dịch ngày 16/10/2026, chỉ số chứng khoán của Indonesia đã lao dốc 11% xuống mức thấp nhất trong sáu năm qua. Trong khi đó, đồng rupiah giảm 0,6%, xuống còn 18.070 rupiah mỗi đô la, mức thấp nhất kể từ cuối tháng 7.
Thị trường chứng khoán Indonesia đã gặp nhiều khó khăn kể từ tháng 1, khi MSCI đóng băng việc đưa cổ phiếu Indonesia vào các bộ chỉ số, đồng thời cảnh báo về khả năng hạ bậc xuống thành thị trường cận biên do những lo ngại về sự thiếu minh bạch trong cơ cấu sở hữu và hoạt động giao dịch.
MSCI cho biết các cải cách nhằm giải quyết những vấn đề nêu trên vẫn chưa đạt được tiến triển đáng kể. Theo MSCI, ngay cả việc hạ bậc xuống thị trường cận biên cũng không phản ánh đúng mức độ nghiêm trọng của các vấn đề hiện tại.
Thay vào đó, MSCI đề xuất hạ bậc Indonesia xuống trạng thái "thị trường độc lập" (standalone). Điều này đồng nghĩa với việc cổ phiếu Indonesia sẽ bị loại khỏi các bộ chỉ số toàn cầu đang được các quỹ đầu tư thụ động quản lý hàng tỷ đô la sử dụng làm tham chiếu. Điều này buộc các quỹ mô phỏng hoặc lấy các chỉ số này làm chuẩn đánh giá hiệu quả đầu tư phải bán cổ phiếu Indonesia.
Theo ước tính từ UBS, động thái này có thể dẫn đến dòng vốn thụ động khoảng 4 tỷ USD rút khỏi thị trường Indonesia, cùng với khả năng các nhà đầu tư chủ động cũng rút thêm 15 tỷ USD nữa. Trước đó, các nhà đầu tư nước ngoài đã bán ròng 4,7 tỷ USD cổ phiếu Indonesia trong năm 2026.
Quyết định thay đổi cách tiếp cận của MSCI được đưa ra chỉ một tháng trước kỳ đánh giá định kỳ đã khiến các nhà đầu tư bàng hoàng và gây bất bình cho các nhà chức trách tại Jakarta.
Bộ trưởng Điều phối Kinh tế Indonesia, Airlangga Hartarto đã đặt ra dấu hỏi lớn về việc tại sao MSCI không thảo luận về kế hoạch hạ bậc Indonesia xuống trạng thái "thị trường độc lập" trong cuộc họp diễn ra tại Bangkok tuần này.
Sở Giao dịch Chứng khoán Indonesia (IDX) cho biết đã thực hiện các bước cụ thể nhằm tăng cường tính minh bạch và sự liêm chính cho thị trường vốn quốc gia. Giám đốc điều hành IDX Jeffrey Hendrik cho biết ông sẽ yêu cầu làm rõ hơn về cơ sở đưa ra thông báo này.
Angus Mackintosh, chuyên gia về khu vực ASEAN tại Aletheia Capital nhận định rằng động thái trên không phản ánh đúng tình trạng sức khỏe của đại đa số các công ty niêm yết hay nền kinh tế Indonesia. Ông cho rằng việc xếp Indonesia vào cùng nhóm với Lebanon, Palestine và Argentina là điều vô lý.
Tan Altundag, quản lý đầu tư cổ phiếu thị trường mới nổi tại Pictet Asset Management cho biết: "Đề xuất này cho thấy sự không hài lòng của MSCI đối với tốc độ cải cách, đồng thời đặt ra thêm những câu hỏi về khả năng đầu tư vào thị trường này".
Trước động thái từ MSCI, các nhà đầu tư đã tỏ ra lo ngại và ồ ạt bán tháo ngay khi thị trường mở cửa, dẫn đến việc Sở Giao dịch Chứng khoán Jakarta phải tạm dừng giao dịch trong 30 phút.
Theo ông Mackintosh, động thái của MSCI có phần quá khắt khe, nhất là khi Indonesia đã thực hiện nhiều biện pháp nhằm giải quyết các vấn đề về tính minh bạch trên thị trường, cũng như nâng cao yêu cầu về tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng đối với các doanh nghiệp niêm yết.
"Cách duy nhất để Indonesia khắc phục tình trạng này là áp dụng các biện pháp trừng phạt nghiêm khắc và phạt tiền đối với những cá nhân, tổ chức tham gia vào các hành vi thao túng cổ phiếu có tổ chức", ông cho biết.
MSCI cho biết sẽ tiến hành tham vấn các bên tham gia thị trường về việc hạ bậc xuống trạng thái "thị trường độc lập" cho đến tháng 4/2027. Sau đó, MSCI sẽ thực hiện việc phân loại lại, trừ khi tìm thấy bằng chứng rõ ràng về sự cải thiện trong công tác quản trị và vận hành thị trường.
Các thị trường được xếp vào nhóm thị trường độc lập sẽ không nằm trong các chỉ số thị trường mới nổi hoặc thị trường cận biên của MSCI, được theo dõi bởi các quỹ thụ động và được xem là tiêu chuẩn hiệu suất cho các nhà quản lý quỹ khác.
MSCI cho biết việc tái phân loại sang trạng thái “thị trường độc lập” có thể xảy ra trong trường hợp khả năng tiếp cận thị trường, quy mô hoặc tính thanh khoản bị suy giảm nghiêm trọng, ví dụ gần đây nhất là trường hợp của Argentina.
