Bước ngoặt cho những khu dân cư cũ
Những ngày gần đây, trong những con hẻm nhỏ ngoằn ngoèo của khu Mả Lạng, câu chuyện được nhắc đến nhiều hơn không còn là sự xuống cấp hay những ký ức buồn về một vùng đất nhiều tai tiếng. Người dân đang nói về một tương lai khác, nơi họ có thể được sống trong những căn nhà khang trang hơn, có hạ tầng đầy đủ hơn ngay trên mảnh đất đã gắn bó nhiều năm.
Nằm lọt thỏm giữa 4 tuyến đường sầm uất bậc nhất Nguyễn Trãi - Cống Quỳnh - Trần Đình Xu - Nguyễn Cư Trinh (phường Cầu Ông Lãnh), khu Mả Lạng từ lâu được biết đến là một trong những khu dân cư lâu đời giữa trung tâm Thành phố.
Bước vào Mả Lạng, cảm nhận đầu tiên là những con hẻm nhỏ nối tiếp nhau như một mê cung. Sau những mặt tiền buôn bán nhộn nhịp, phía sâu bên trong là hàng trăm căn nhà diện tích chỉ khoảng 5-7 m2 xuống cấp, ẩm thấp.
Với nhiều gia đình ở đây, việc sống trong không gian nhỏ hẹp đã trở thành điều quen thuộc. Có những hộ ba thế hệ cùng sinh hoạt trong căn nhà chưa đầy 10 m2. Ban ngày, mỗi người đi làm, đi học, buổi tối lại trở về căn nhà nhỏ vốn không còn đủ chỗ cho nhu cầu sinh hoạt.
Nhớ những ngày khu vực này còn chưa bị bao quanh bởi những công trình cao tầng, ông Nguyễn Văn Minh (52 tuổi) cho hay, Mả Lạng khi xưa chỉ là một khu dân cư nhỏ, nơi những gia đình lao động tìm đến sinh sống, làm ăn. Thời gian trôi qua, thành phố phát triển nhanh chóng, những khu vực xung quanh từng bước thay đổi, nhưng bên trong những con hẻm nhỏ, cuộc sống của nhiều gia đình vẫn gần như đứng yên.
Ông Minh cho biết, căn nhà của ông rộng chưa đầy chục mét vuông. Nơi đây từng là chỗ ở của cha mẹ ông, rồi đến vợ chồng ông và các con. Qua nhiều năm, căn nhà đã được sửa chữa nhiều lần, nhưng diện tích vẫn không thể thay đổi.
“Không ai muốn sống chật chội mãi, nhưng ở đây còn có công việc, có hàng xóm, có những mối quan hệ đã gắn bó nhiều năm. Rời đi cũng không dễ”, ông Minh nói.
Không chỉ Mả Lạng, khu Chợ Gà - Gạo thuộc phường Bến Thành cũng đang đối diện với những vấn đề tương tự. Đây là khu vực hình thành lâu đời, kết hợp giữa khu dân cư và hoạt động thương mại, dịch vụ nhỏ lẻ.
Qua quá trình phát triển đô thị, hệ thống hạ tầng tại đây dần bộc lộ những hạn chế. Nhiều tuyến hẻm nhỏ gây khó khăn trong việc di chuyển, đặc biệt là công tác phòng cháy - chữa cháy, cứu nạn - cứu hộ.
Thực tế, câu chuyện của Mả Lạng hay Chợ Gà - Gạo nhiều năm qua luôn là một trong những bài toán khó trong quá trình chỉnh trang đô thị của TP.HCM.
Tại buổi tiếp xúc cử tri hồi đầu tháng 3/2026, Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang cho biết, ông luôn “đau đáu” với cuộc sống của người dân tại 2 khu vực này. Có những gia đình 9-10 người phải chen chúc trong căn nhà chỉ khoảng 10 m2, thậm chí phải thay nhau ngủ vì không đủ không gian sinh hoạt.
Trước đó, Thành phố từng nhiều lần có kế hoạch triển khai dự án chỉnh trang khu Mả Lạng nhưng chưa thành công, do chưa thu hút được nhà đầu tư. Cho rằng đây là vấn đề không thể tiếp tục kéo dài, Bí thư Thành ủy TP.HCM yêu cầu các đơn vị liên quan khẩn trương thống kê toàn bộ hộ dân trong khu vực, khảo sát thực tế để tìm giải pháp phù hợp.
Trọng tâm là chỉnh trang đô thị
Từ quyết tâm tháo gỡ điểm nghẽn này, các sở, ngành và đơn vị liên quan đã khẩn trương hoàn thiện hồ sơ để dự án chỉnh trang khu Mả Lạng và Chợ Gà - Gạo được trình HĐND TP.HCM thông qua chủ trương đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP), hợp đồng BT.
Hai dự án có tổng diện tích đất dự kiến thực hiện khoảng 42.090,5 m2, gồm khu Mả Lạng rộng khoảng 37.740 m2 và Chợ Gà - Gạo khoảng 4.350 m2; tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 16.369 tỷ đồng, trong đó chi phí bồi thường, giải phóng mặt bằng và hỗ trợ tái định cư khoảng 10.928 tỷ đồng; dự kiến triển khai trong giai đoạn 2026-2029 và thời hạn hợp đồng từ 2026-2030.
| |
Phía sâu bên trong khu Mả Lạng là hàng trăm căn nhà diện tích chỉ khoảng 5-7 m2 xuống cấp, ẩm thấp. |
Dự án được triển khai ngay trên “đất vàng”, song mục tiêu không nhằm khai thác thương mại, mà hướng đến việc nâng cao chất lượng sống của người dân. Theo UBND TP.HCM, dự án tập trung đầu tư đồng bộ hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và khu nhà ở phục vụ tái định cư, bao gồm nhà chung cư thuộc quỹ nhà ở xã hội và nhà ở thấp tầng.
Đây không chỉ là một dự án chỉnh trang đô thị đơn thuần, mà còn thể hiện cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm. Một đô thị phát triển không chỉ được đo bằng số lượng công trình mới, chiều cao của những tòa nhà hay giá trị của những khu đất trung tâm. Thước đo quan trọng hơn là người dân đang sống trong đô thị đó có được hưởng lợi từ quá trình phát triển hay không.
Vì vậy, việc TP.HCM lựa chọn chỉnh trang những khu vực này không đơn thuần là thay đổi diện mạo kiến trúc hay khai thác lại quỹ đất giữa trung tâm. Quan trọng hơn, đây là sự thay đổi trong cách tiếp cận phát triển đô thị: Lấy chất lượng sống của người dân làm thước đo.
Với khu Mả Lạng và Chợ Gà - Gạo, giá trị của dự án không nằm ở việc thay thế những căn nhà cũ bằng những công trình mới, mà ở chỗ tạo ra một môi trường sống an toàn hơn, đầy đủ hơn cho chính những cư dân đã gắn bó nhiều năm với khu vực này.
Tại khu Mả Lạng, dự án dự kiến ảnh hưởng khoảng 1.070 trường hợp nhà, đất với 1.459 hộ dân. Theo phương án đề xuất, khu vực này sẽ được đầu tư trường học liên cấp 1-2, chung cư nhà ở xã hội cao khoảng 38 tầng với khoảng 1.400 căn hộ, cùng khoảng 93 căn nhà ở thấp tầng.
Tại khu Chợ Gà - Gạo, dự án dự kiến ảnh hưởng khoảng 252 căn nhà với 192 hộ dân và 744 nhân khẩu. Khu vực này sẽ được đầu tư chung cư nhà ở xã hội cao khoảng 35 tầng với khoảng 760 căn hộ cùng hệ thống hạ tầng đồng bộ.
Ngày nghe tin dự án được thông qua, ông Minh cùng nhiều người dân trong khu phố đã có một cảm xúc đặc biệt. Sau nhiều năm chờ đợi, câu chuyện chỉnh trang khu dân cư cũ giữa lòng thành phố không còn chỉ nằm trên giấy.
“Chúng tôi đã chờ ngày này từ rất lâu. Mong nhất là con cháu sau này có một nơi ở tốt hơn, nhưng vẫn được sống ở nơi mình đã gắn bó nhiều thế hệ”, ông Minh nói.
Ở những con hẻm nhỏ của Mả Lạng hôm nay, cuộc sống vẫn chưa thay đổi ngay lập tức. Những căn nhà cũ, những lối đi nhỏ vẫn còn đó. Nhưng với người dân nơi đây, một chương mới sắp bắt đầu. Đó là câu chuyện về một thành phố không chỉ phát triển bằng những công trình mới, mà còn bằng việc cải tạo những không gian cũ, để mọi người dân đều có cơ hội được sống trong một đô thị an toàn, văn minh và đáng sống hơn.