Ngành xây dựng được kỳ vọng bước vào chu kỳ phục hồi, nhưng áp lực chi phí đang gia tăng
Tái cấu trúc công nợ nhưng chưa có dòng tiền mới
Khó khăn của thị trường bất động sản từ năm 2022 không chỉ khiến nhiều chủ đầu tư rơi vào tình trạng thiếu hụt dòng tiền mà còn lan sang các doanh nghiệp xây dựng. Trong nhóm các nhà thầu lớn, Hòa Bình là một trong những doanh nghiệp chịu ảnh hưởng nặng nề khi công nợ với chủ đầu tư gia tăng, kéo theo áp lực thanh toán đối với nhà cung cấp và nhà thầu phụ.
Để xử lý khó khăn, Hòa Bình đã triển khai nhiều giải pháp tái cấu trúc, từ bán tài sản cố định đến phát hành cổ phiếu hoán đổi nợ.
Năm 2024, Công ty phát hành 73,08 triệu cổ phiếu để hoán đổi 730,8 tỷ đồng công nợ. Sau đợt phát hành, tỷ lệ sở hữu của Chủ tịch Hội đồng quản trị Lê Viết Hải giảm từ 17,14% xuống 13,53%; cổ đông chiến lược Hyundai Elevator Co., Ltd giảm từ 10,24% xuống 6,64%, trong khi tỷ lệ sở hữu của nhóm cổ đông nhỏ lẻ tăng từ 72,62% lên 79,83%.
Dù đã có những bước đi tái cơ cấu, bức tranh tài chính của Hòa Bình vẫn còn nhiều áp lực. Tại ngày 31/3/2026, Công ty ghi nhận lỗ lũy kế 2.043,8 tỷ đồng, tương đương 58,86% vốn điều lệ; dư nợ vay ở mức 4.027,1 tỷ đồng, tương đương 201,4% vốn chủ sở hữu.
Đáng chú ý, nếu loại trừ các khoản thu nhập bất thường, hoạt động kinh doanh cốt lõi của Hòa Bình vẫn chưa thực sự phục hồi. Trong nhiều năm, lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh cốt lõi sau khi trừ chi phí tài chính, bán hàng và quản lý doanh nghiệp liên tục âm; ngoại trừ năm 2024 ghi nhận dương 180,7 tỷ đồng.
Việc thoát lỗ trong một số giai đoạn chủ yếu đến từ thanh lý tài sản hoặc hoàn nhập dự phòng, những khoản mục không tạo ra dòng tiền kinh doanh mới. Đây cũng là nguyên nhân khiến bài toán thanh khoản của doanh nghiệp chưa được giải quyết triệt để, đặc biệt trong các nghĩa vụ thanh toán đối với nhà thầu phụ và các nhà cung cấp vật liệu xây dựng, gỗ...
Tại Đại hội cổ đông thường niên 2026 dự kiến tổ chức cuối tháng 6, Hòa Bình sẽ trình cổ đông phương án phát hành riêng lẻ gần 46,92 triệu cổ phiếu với giá 10.000 đồng/cổ phiếu để hoán đổi 469,17 tỷ đồng công nợ của 96 chủ nợ. Cổ phiếu sẽ bị hạn chế chuyển nhượng trong vòng một năm kể từ ngày hoàn tất phát hành.
Nếu được thông qua, phương án này sẽ giúp giảm áp lực nợ phải trả nhưng không tạo thêm nguồn vốn mới cho doanh nghiệp. Về bản chất, đây là sự chuyển dịch giữa các khoản mục trên bảng cân đối kế toán, giúp Công ty có thêm thời gian xử lý những khó khăn tài chính vẫn đang hiện hữu.
Một trong những chủ nợ tham gia hoán đổi là Gỗ An Cường (mã ACG), với dư nợ gần 6,6 tỷ đồng. Theo phương án, Gỗ An Cường đồng ý chuyển đổi hơn 5,2 tỷ đồng công nợ thành 520.500 cổ phiếu HBC với giá 10.000 đồng/cổ phiếu, cao gấp đôi thị giá cổ phiếu HBC tại ngày 16/6/2026 là 5.000 đồng/cổ phiếu.
Trao đổi với Đầu tư Chứng khoán, đại diện Gỗ An Cường cho biết, tại thời điểm 31/5/2026, số dư khoản phải thu từ Hoà Bình là gần 6,6 tỷ đồng, Công ty đã trích lập gần 2,9 tỷ đồng. Khi thực hiện hoán đổi dư nợ thành cổ phiếu HBC, Gỗ An Cường sẽ hoàn nhập các khoản đã trích lập, đồng thời chuyển đổi dư nợ phải thu thành chứng khoán đầu tư. Mức trích lập dự phòng mới cho khoản đầu tư này sẽ gần bằng mức đã trích lập cho khoản phải thu trước đó, nên lỗ thực tế phải ghi nhận cho giao dịch này là không đáng kể.
Đáng chú ý, Hòa Bình cũng dự kiến hủy kế hoạch phát hành tối đa 347 triệu cổ phiếu riêng lẻ để huy động vốn đã được thông qua năm 2025. Thay vào đó, doanh nghiệp ưu tiên phương án phát hành cổ phiếu hoán đổi nợ, đồng nghĩa doanh nghiệp chưa có kế hoạch bổ sung dòng tiền mới trong giai đoạn tái cơ cấu.
Ngoài áp lực tài chính, báo cáo kiểm toán năm 2025 của Công ty TNHH Kiểm toán AFC Việt Nam tiếp tục đưa ra ý kiến ngoại trừ đối với nhiều khoản mục trọng yếu. Đơn vị kiểm toán cho biết chưa thể thu thập đầy đủ bằng chứng kiểm toán thích hợp để đánh giá tính hiện hữu và tính đầy đủ của các khoản phải thu khách hàng 1.418,3 tỷ đồng, trả trước người bán 533,3 tỷ đồng, phải thu khác 671,6 tỷ đồng, phải trả người bán 1.482,6 tỷ đồng cùng một số khoản mục liên quan khác.
Năm 2026, Hòa Bình lên kế hoạch đạt doanh thu 10.000 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế 250 tỷ đồng; mục tiêu lợi nhuận tương đương mức thực hiện năm ngoái, dù doanh thu kỳ vọng tăng hơn gấp đôi.
Nguồn việc tăng nhưng thách thức lợi nhuận vẫn hiện hữu
Hòa Bình sở hữu backlog hơn 10.000 tỷ đồng, nhưng vẫn đối mặt thách thức chuyển khối lượng công việc thành dòng tiền trong quá trình tái cấu trúc.
Trong khi nhiều doanh nghiệp xây dựng kỳ vọng chu kỳ phục hồi mới của ngành, áp lực chi phí lại đang nổi lên như một thách thức lớn.
Theo Công ty Chứng khoán BIDV, hai rủi ro chính của ngành xây dựng hiện nay là biến động giá nguyên vật liệu và nguy cơ phát sinh nợ xấu từ các chủ đầu tư. Dù vậy, công ty chứng khoán này cũng kỳ vọng biên lợi nhuận của các doanh nghiệp xây dựng sẽ cải thiện khi thị trường phục hồi, trong khi lượng công việc đã ký hợp đồng nhưng chưa thực hiện (backlog) của nhiều nhà thầu lớn tiếp tục tăng.
Backlog của Hòa Bình cuối năm 2025 đạt hơn 10.000 tỷ đồng.
Theo SSI Research, vốn đầu tư công kế hoạch năm 2026 dự kiến tăng 12%, lên khoảng 1,08 triệu tỷ đồng. Việt Nam cũng đặt mục tiêu nâng tổng chiều dài đường cao tốc lên hơn 5.000 km trong giai đoạn 2026-2030, so với khoảng 3.300 km cuối năm 2025. Điều này đồng nghĩa với việc nhu cầu thi công hạ tầng sẽ duy trì ở mức cao trong nhiều năm tới.
Đối với mảng xây dựng dân dụng, SSI Research cho rằng, việc tháo gỡ các vướng mắc pháp lý và mở rộng chương trình nhà ở xã hội sẽ hỗ trợ nhu cầu xây dựng phục hồi rõ nét từ năm 2026, khi thị trường bất động sản dần thoát khỏi giai đoạn trầm lắng.
Theo ước tính của SSI Research, lợi nhuận ròng của các doanh nghiệp xây dựng niêm yết có thể tăng 8,8% trong năm 2026 nhờ môi trường dự án thuận lợi hơn và động lực từ đầu tư công.
Dù vậy, cơ hội tăng trưởng của ngành không đồng nghĩa mọi doanh nghiệp đều hưởng lợi như nhau. Với Hòa Bình, bài toán hiện nay không chỉ là tìm kiếm công việc mới, mà còn là khả năng chuyển khối lượng công việc thành dòng tiền thực, xử lý dứt điểm các tồn đọng tài chính và khôi phục niềm tin của thị trường sau nhiều năm tái cấu trúc. Đây sẽ là yếu tố quyết định liệu doanh nghiệp có thể tận dụng chu kỳ phục hồi của ngành xây dựng để trở lại quỹ đạo tăng trưởng hay đành phải ngậm ngùi bỏ lỡ cơ hội phía trước.
