Phát hành giữa lúc thị giá và thanh khoản suy yếu
Việc Công ty cổ phần Helio Energy (mã chứng khoán HIO) đưa cổ phiếu lên giao dịch trên UPCoM vào cuối năm 2023 từng được kỳ vọng sẽ mở ra một chương mới cho doanh nghiệp năng lượng tái tạo non trẻ nhưng giàu tham vọng này. Sở hữu danh mục các dự án điện mặt trời mái nhà thông qua hoạt động mua bán - sáp nhập (M&A) trước khi lên sàn, Helio Energy được kỳ vọng sẽ nhanh chóng trở thành cái tên đáng chú ý trong nhóm cổ phiếu năng lượng xanh. Tuy nhiên, diễn biến thực tế của cổ phiếu HIO trên thị trường lại đi theo chiều hướng ngược lại.
Thành lập năm 2020 với vốn điều lệ ban đầu 10 tỷ đồng, Helio Energy liên tục tăng vốn, nâng quy mô vốn điều lệ lên 210 tỷ đồng chỉ trong vài năm. Giai đoạn 2021-2022, ngay trước thềm đưa cổ phiếu lên UPCoM, doanh nghiệp triển khai chiến lược M&A khá mạnh tay khi thâu tóm tới 34 công ty sở hữu các dự án điện mặt trời mái nhà, với tổng công suất hoạt động đạt 37,16 MWp. Đây được xem là nền tảng quan trọng giúp Helio Energy nhanh chóng mở rộng quy mô trong một lĩnh vực đòi hỏi vốn đầu tư lớn và thời gian hoàn vốn dài.
Hoạt động trong lĩnh vực năng lượng tái tạo - ngành được đánh giá còn nhiều dư địa tăng trưởng, đặc biệt trong bối cảnh Quy hoạch Điện VIII đã chính thức ban hành, Helio Energy từng được đặt nhiều kỳ vọng. Quy hoạch này nhấn mạnh định hướng giảm dần điện than, tăng tỷ trọng điện khí, khuyến khích mạnh mẽ phát triển các nguồn năng lượng tái tạo như điện gió ngoài khơi, điện mặt trời tự sản - tự tiêu, đồng thời đầu tư vào hệ thống lưới điện thông minh có khả năng lưu trữ. Xa hơn, mục tiêu Net Zero 2050 cũng mở ra triển vọng lớn cho các doanh nghiệp năng lượng sạch, nhất là khi Nhà nước chủ trương thu hút đầu tư tư nhân và đa dạng hóa nguồn cung điện.
Dù vậy, kỳ vọng ngành không đồng nghĩa với kỳ vọng của nhà đầu tư. Thực tế cho thấy, cổ phiếu HIO gần như không thu hút được sự quan tâm của dòng tiền khi thanh khoản bình quân duy trì ở mức thấp. Đáng chú ý hơn, trong giai đoạn từ ngày 20/5/2024 đến 12/1/2026, cổ phiếu HIO đã giảm tới 76%, từ 32.900 đồng/cổ phiếu xuống còn 7.900 đồng/cổ phiếu.
Trong bối cảnh đó, quyết định chào bán cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu với giá bằng mệnh giá của Helio Energy khiến nhiều nhà đầu tư không khỏi băn khoăn. Theo kế hoạch, ngày 23/1/2026, doanh nghiệp sẽ chốt danh sách cổ đông để thực hiện chào bán theo tỷ lệ 1:1, tương ứng phát hành 21 triệu cổ phiếu với giá 10.000 đồng/cổ phiếu.
Mức giá chào bán này cao hơn 26,6% so với giá thị trường, trong khi cổ phiếu HIO đã giao dịch dưới mệnh giá trong gần một năm.
Đợt phát hành phụ thuộc vào cổ đông lớn
Theo danh sách cổ đông cập nhật đến ngày 30/6/2025, Helio Energy hiện chỉ có một cổ đông lớn duy nhất là Công ty cổ phần Helio Power, nắm giữ 69,31% vốn điều lệ. Phần còn lại, 30,69% vốn điều lệ, thuộc về các cổ đông nhỏ lẻ sở hữu dưới 5%. Cơ cấu này cho thấy, phần lớn lượng cổ phiếu chào bán sẽ phụ thuộc vào quyết định của cổ đông lớn, trong khi sức hấp dẫn đối với nhóm cổ đông nhỏ lẻ là không cao.
Trong lịch sử thị trường chứng khoán Việt Nam, các doanh nghiệp khi tăng vốn thường lựa chọn giá phát hành thấp hơn thị giá để tăng sức hấp dẫn, khuyến khích nhà đầu tư tham gia và sớm nộp tiền. Trường hợp của Helio Energy lại đi ngược thông lệ này. Với nhà đầu tư cá nhân, bài toán lựa chọn trở nên khá rõ ràng: hoặc mua trực tiếp cổ phiếu HIO trên sàn với mức giá thấp hơn khoảng 21% so với giá chào bán và có thể giao dịch ngay; hoặc tham gia đợt phát hành với mức giá cao hơn thị trường 26,6% và phải chờ thêm vài tháng để cổ phiếu về tài khoản. Rõ ràng, phương án thứ hai gần như không mang lại lợi thế nào về mặt đầu tư bên ngoài.
Nhìn lại, kế hoạch gọi vốn này thực tế không phải là mới. Ngay trong năm 2024, Helio Energy đã từng trình phương án chào bán 21 triệu cổ phiếu với giá 10.000 đồng/cổ phiếu, dự kiến triển khai trong quý III–IV/2024. Sang năm 2025, tại đại hội cổ đông, kế hoạch này tiếp tục được đưa ra, cho thấy quyết tâm huy động vốn của ban lãnh đạo doanh nghiệp.
Tiếp tục đẩy mạnh M&A
Theo phương án ban đầu, số tiền thu được từ đợt phát hành sẽ được sử dụng để tăng quy mô vốn chủ sở hữu, phục vụ cho việc nhận chuyển nhượng cổ phần Công ty cổ phần SD Trường Thành. Cụ thể, Helio Energy dự kiến mua 17.795.102 cổ phiếu SD Trường Thành, tương đương 59,32% vốn điều lệ, với giá 11.801 đồng/cổ phiếu từ ba nhà đầu tư cá nhân.
SD Trường Thành hiện có vốn điều lệ 300 tỷ đồng, là chủ đầu tư dự án Điện mặt trời Thuận Minh 2 tại tỉnh Lâm Đồng, công suất 50 MWp, đã vận hành thương mại từ tháng 6/2019. Tuy nhiên, hiệu quả vận hành và kết quả tài chính cụ thể của dự án này đến nay vẫn chưa được công bố rộng rãi, khiến giới đầu tư khó đánh giá đầy đủ giá trị thương vụ.
Xét về chiến lược dài hạn, nếu hoàn tất thương vụ M&A này, Helio Energy sẽ nâng đáng kể tổng công suất sở hữu so với mức 37,16 MWp hiện tại. Tuy nhiên, nguồn lực tài chính để theo đuổi tham vọng này là bài toán khó với doanh nghiệp trong bối cảnh hiệu quả kinh doanh đang có dấu hiệu chững lại.
Về kết quả kinh doanh, sau khi đưa cổ phiếu lên giao dịch năm 2023, Helio Energy duy trì được đà tăng trưởng trong năm 2024. Tuy nhiên, sang 9 tháng đầu năm 2025, doanh thu chỉ đạt 86,53 tỷ đồng, giảm 8,6% so với cùng kỳ. Lợi nhuận sau thuế đạt 13,69 tỷ đồng, giảm 26,4% và hoàn thành 80,5% kế hoạch lợi nhuận năm (17 tỷ đồng).
Dù doanh nghiệp đã nỗ lực giảm nợ vay trong 9 tháng đầu năm 2025, đến ngày 30/9/2025, tổng dư nợ vẫn ở mức 193,33 tỷ đồng, tương đương 72,7% vốn chủ sở hữu - cao hơn mức trung bình ngành khoảng 71%. Đáng chú ý, tại thời điểm cuối quý III/2025, Helio Energy chỉ nắm giữ 27,1 tỷ đồng tiền mặt. Trong trường hợp đợt chào bán không thành công, khả năng doanh nghiệp phải tiếp tục tăng vay nợ để tài trợ cho các thương vụ M&A là hoàn toàn có thể xảy ra.
Tham vọng chuyển sàn và bài toán thanh khoản
Bất chấp thanh khoản thấp trên UPCoM, Helio Energy vẫn bày tỏ mong muốn chuyển cổ phiếu sang niêm yết trên HNX hoặc HoSE trong thời gian tới.
Tuy nhiên, thực tế thị trường cho thấy, chuyển sàn không phải “liều thuốc thần” cho bài toán thanh khoản. Không ít cổ phiếu từng tăng mạnh trước thềm chuyển sàn nhưng nhanh chóng rơi vào trạng thái giao dịch trầm lắng sau khi niêm yết chính thức. Trường hợp cổ phiếu CCC của Công ty cổ phần Xây dựng CDC là ví dụ điển hình. Sau khi chuyển sàn ngày 21/4/2025, CCC liên tục lao dốc. Tính từ ngày 23/4/2025 đến 13/1/2026, cổ phiếu này đã giảm 53%, từ 25.150 đồng/cổ phiếu xuống 11.350 đồng/cổ phiếu, trong khi thanh khoản bình quân chỉ khoảng 23.000 cổ phiếu mỗi phiên.
Tương tự, cổ phiếu CRV của Tập đoàn Bất động sản CRV chào sàn HoSE ngày 10/10/2025, nhưng thanh khoản bình quân chỉ đạt 1.660 cổ phiếu/phiên. Những ví dụ này cho thấy, chuyển sàn chỉ là bước khởi đầu, còn khả năng duy trì thanh khoản phụ thuộc rất lớn vào chất lượng hoạt động, hiệu quả kinh doanh và chiến lược thu hút dòng tiền của doanh nghiệp.
Trong bối cảnh đó, tham vọng chuyển sàn của Helio Energy, nếu không đi kèm giải pháp cải thiện thanh khoản và nâng cao hiệu quả kinh doanh, nhiều khả năng sẽ tiếp tục là một thách thức lớn, đặc biệt khi tâm lý nhà đầu tư đang ngày càng thận trọng với các cổ phiếu quy mô vừa, thanh khoản thấp và đòn bẩy tài chính cao.