Hải Phòng phát triển nông thôn bền vững với Bộ tiêu chí nông thôn mới giai đoạn 2026-2030

Việc hợp nhất địa giới hành chính giữa thành phố Hải Phòng và tỉnh Hải Dương trước đây đã mở ra không gian phát triển mới với quy mô diện tích và dân số tại nhiều xã tăng mạnh. Tuy nhiên, dư địa tăng trưởng này cũng đi kèm áp lực quản trị và quy hoạch không hề nhỏ.

Theo đánh giá của Sở Nông nghiệp Môi trường Hải Phòng cho chuẩn danh mục quản lý nông thôn mới), nhiều nội dung trong Bộ tiêu chí quốc gia về xã NTM giai đoạn 2021-2025 hiện không còn phù hợp với thực tiễn.

Rào cản lớn nhất nằm ở tiêu chí quy hoạch khi áp dụng vào các địa phương mới sáp nhập, đặc biệt là mô hình hợp nhất nhiều đơn vị hành chính hoặc sáp nhập xã vào thị trấn. Thêm vào đó, một số chỉ tiêu hiện hành được đánh giá là có định mức quá cao hoặc chưa sát với đặc thù của các xã ven đô – khu vực đang chịu áp lực đô thị hóa và công nghiệp hóa mạnh mẽ. Thực tế này đòi hỏi cơ quan quản lý cần sớm có những điều chỉnh mang tính linh hoạt để khơi thông nguồn lực phát triển cho các địa phương sau sáp nhập.

Thực tế rà soát sơ bộ trên địa bàn thành phố sau sáp nhập cho thấy, dù 100% số xã (67/67 xã) cơ bản đạt chuẩn NTM, nhưng tỷ lệ đạt chuẩn NTM nâng cao mới ở mức 38,8% và NTM kiểu mẫu chỉ đạt 6%. Điều này đòi hỏi một bộ tiêu chí mới mang tính căn cơ riêng cho mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nơi các xã sau sắp xếp cần những tiêu chí tiệm cận với cấp huyện trước đây để tương xứng với năng lực và không gian phát triển mới.

Các tuyến đường 390, 396 kéo dài kết nối với cầu Quang Thanh, nút giao cao tốc Hà Nội - Hải Phòng đã tạo diện mạo mới cho xã Hà Đông. Ảnh: Minh Nguyên

Theo đó, Bộ tiêu chí NTM giai đoạn 2026-2030 được ban hành đã có những quy định mới không chỉ áp dụng cho các xã, đặc khu mà còn mở rộng đến các phường được hình thành từ việc sắp xếp đơn vị hành chính xã, có diện tích đất nông nghiệp chiếm từ 70% trở lên.

Theo bộ tiêu chí, TP. Hải Phòng chia các xã thành hai nhóm để áp dụng tiêu chuẩn phù hợp. Nhóm 1 gồm các xã liền kề đô thị hiện hữu, có định hướng phát triển thành đô thị hoặc xã có tỷ trọng nông nghiệp dưới 10%. Nhóm 2 là các xã còn lại.

Về kinh tế, Thành phố đặt mục tiêu tốc độ tăng thu nhập bình quân đầu người phải đạt từ 9,5% - 12%/năm. Đối với các xã thuộc Nhóm 1, yêu cầu này là trên 10,5%. Để đạt được con số này, bộ tiêu chí bắt buộc các địa phương phải có mô hình nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, kinh tế xanh hoặc kinh tế tuần hoàn.

Cụ thể, mỗi xã phải có ít nhất 2-3 mô hình nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao hiệu quả hoặc có ít nhất 1 mô hình kinh tế xanh hoặc mô hình kinh tế tuần hoàn hiệu quả. Vùng nguyên liệu tập trung phải được chứng nhận chất lượng và có liên kết tiêu thụ theo chuỗi giá trị. Đặc biệt, tỷ lệ hộ nông dân sản xuất kinh doanh giỏi phải đạt từ 50-60%.

Trong chuyển đổi số, TP. Hải Phòng đưa ra các chỉ tiêu mang tính đột phá cho khu vực nông thôn. Hệ thống hạ tầng kỹ thuật cũng được "thông minh hóa", bộ tiêu chí yêu cầu các xã phải lắp đặt hệ thống camera AI giám sát an ninh trên toàn địa bàn. Trong lĩnh vực hành chính công, tỷ lệ thủ tục thực hiện qua dịch vụ công trực tuyến toàn trình phải đạt từ 90% trở lên. Cụ thể, 100% các thôn phải có khả năng tiếp cận dịch vụ Internet băng rộng cố định và di động. Đặc biệt, đối với mô hình "Thôn thông minh", mạng băng rộng di động 5G phải phủ sóng tới 99% dân số.

Kinh tế số nông thôn cũng được chú trọng. Bộ tiêu chí quy định các xã nhóm 1 phải đáp ứng đồng thời nhiều yêu cầu về phát triển kinh tế số, từ mở rộng sự hiện diện của sản phẩm OCOP và sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu trên các nền tảng thương mại điện tử, ứng dụng truy xuất nguồn gốc đến yêu cầu doanh thu từ hoạt động thương mại điện tử đạt tối thiểu 300 tỷ đồng.

Mô hình Cánh đồng xanh 3 không tại xã An Lão góp phần nâng cao chất lượng nông sản, xây dựng thương hiệu lúa an toàn của địa phương. Ảnh: Trung Kiên

Mỗi xã đều phải có kế hoạch phát triển sản phẩm OCOP giai đoạn 2026 - 2030. Cụ thể, có ít nhất 1 sản phẩm OCOP 4 sao trở lên còn thời hạn, hoặc có ít nhất 2 sản phẩm OCOP 3 sao còn thời hạn và có lộ trình cụ thể trong kế hoạch để phát triển ít nhất 1 sản phẩm OCOP 4 sao trở lên. Tỷ lệ chủ thể là các hợp tác xã, doanh nghiệp nhỏ và vừa; tỷ lệ phụ nữ, đồng bào dân tộc thiểu số, người khuyết tật (nếu có) điều hành hoạt động sản xuất, kinh doanh duy trì bằng kết quả ở thời điểm ngày 31 tháng 12 của năm trước liền kề năm đánh giá.

Mô hình du lịch nông thôn (nếu có) đáp ứng các yêu cầu sau: 100% điểm du lịch nông thôn trên địa bàn xã được công nhận là điểm du lịch hoặc là điểm du lịch cộng đồng hoặc được công nhận là sản phẩm OCOP. Có sự tăng trưởng về quy mô lượng khách du lịch hằng năm (trong 02 năm trước liền kề năm đánh giá).

Một trong những điểm mới nổi bật trong giai đoạn này là sự xuất hiện của mô hình "Xã nông thôn mới hiện đại" với những yêu cầu khắt khe về hạ tầng số và chất lượng sống. Để được công nhận là xã NTM hiện đại, địa phương phải đạt chuẩn NTM theo quy định của nhóm 1, đồng thời có thu nhập bình quân đầu người cao hơn ít nhất 10% so với mức chuẩn tại cùng thời điểm.

Xã hiện đại phải đảm bảo 100% các điểm công cộng như trụ sở UBND, trường học, trạm y tế, nhà văn hóa có Wifi miễn phí tốc độ cao (tối thiểu 1Gb/s) hoặc phủ sóng 5G. Về giáo dục, phải có ít nhất một mô hình trường học ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong giảng dạy. Trạm y tế xã cũng phải chuyển đổi số toàn diện trong quản lý và khám chữa bệnh. Đặc biệt, yếu tố năng lượng tái tạo lần đầu tiên được đưa vào tiêu chí bắt buộc. Các xã hiện đại phải có ít nhất một công trình công cộng sử dụng hệ thống năng lượng xanh hoạt động hiệu quả.

Bộ tiêu chí NTM giai đoạn 2026 - 2030 của TP. Hải Phòng cũng đặt ra yêu cầu khắt khe về môi trường và an sinh xã hội. Tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt được phân loại, thu gom và xử lý phải đạt trên 80%. Đặc biệt, tiêu chí "xã không ma túy" và lực lượng công an xã chính quy, tinh nhuệ là điều kiện bắt buộc để công nhận xã NTM hiện đại. Về an sinh, tỷ lệ nghèo đa chiều phải giảm xuống dưới 0,8% đối với xã hiện đại.

Mô hình trồng nho Hàn Quốc tại phường Bắc An Phụ đem lại hiệu quả kinh tế. Ảnh: Trung Kiên

Trong định hướng giai đoạn 2026-2030, Hải Phòng đặt mục tiêu xây dựng NTM đi vào chiều sâu, thực chất và bền vững. Bộ tiêu chí mới này không chỉ tập trung vào hạ tầng cơ bản mà còn tích hợp các mục tiêu chiến lược như chuyển đổi số quốc gia, phát triển kinh tế tư nhân và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Điểm nhấn trong Bộ tiêu chí chính là việc phân loại các nhóm xã để áp dụng tiêu chí phù hợp. Các xã ven đô sẽ có bộ chỉ tiêu riêng để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp, dịch vụ. Trong khi đó, các xã thuần nông hoặc vùng xa sẽ tập trung vào cơ cấu lại ngành nông nghiệp và bảo tồn nếp sống văn hóa. Việc tích hợp các nghị quyết về đột phá khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo vào bộ tiêu chí sẽ giúp các "xã huyện thu nhỏ" có cơ sở để hiện đại hóa quản trị và sản xuất.

Để hiện thực hóa bộ tiêu chí này, UBND TP. Hải Phòng giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với các sở, ngành hướng dẫn địa phương thực hiện. Các địa phương phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác, trung thực của hồ sơ tự đánh giá. Ngay sau khi bộ tiêu chí được ban hành, các địa phương đã bắt tay vào rà soát để triển khai ngay khi có hiệu lực.

Việc ban hành khung pháp lý này sẽ giúp các sở, ngành và địa phương có căn cứ thống nhất để lập kế hoạch, phân bổ nguồn lực và tổ chức thực hiện ngay từ đầu giai đoạn. Đây là bước đi chiến lược để Hải Phòng hoàn thành các mục tiêu về kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh theo định hướng của Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố Hải Phòng nhiệm kỳ 2026 - 2030. Đồng thời nâng cao thực chất chất lượng cuộc sống cho người dân nông thôn sau khi tổ chức bộ máy mới tinh gọn, hiệu quả.

Thanh Sơn
baodautu.vn