Ngân hàng Nhà nước đã định hướng giảm mặt bằng lãi suất trong những tháng cuối năm 2026. Theo ông, những điều kiện nào mang tính quyết định để hiện thực hóa mục tiêu này?
Theo tôi, có ba điều kiện quan trọng để hạ mặt bằng lãi suất cho vay. Trước hết, tăng trưởng tín dụng phải tương thích với khả năng huy động nguồn vốn ổn định. Khi nhu cầu vốn tăng nhanh, các ngân hàng phải cạnh tranh để thu hút tiền gửi, đặc biệt là nguồn vốn trung và dài hạn. Nếu tín dụng tiếp tục tăng nhanh, trong khi nguồn huy động không theo kịp, áp lực cạnh tranh lãi suất tiền gửi sẽ khó tránh khỏi. Do đó, mục tiêu tăng trưởng tín dụng cần đi cùng năng lực cung ứng vốn và yêu cầu bảo đảm an toàn thanh khoản của hệ thống.
Thứ hai, phải duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và củng cố niềm tin vào giá trị đồng Việt Nam. Lãi suất huy động cần bảo đảm lợi ích hợp lý cho người gửi tiền trong tương quan với kỳ vọng lạm phát và khả năng sinh lời của các kênh đầu tư khác. Nếu áp lực mất giá của đồng Việt Nam gia tăng hoặc chênh lệch lãi suất VND - USD trở nên kém hấp dẫn, dư địa giảm lãi suất huy động có thể bị thu hẹp. Điều này cho thấy lãi suất, tỷ giá và lạm phát có mối quan hệ chặt chẽ, cần được xem xét trong một khuôn khổ điều hành thống nhất.
Thứ ba, phải cải thiện chất lượng tín dụng và giảm chi phí rủi ro. Lãi suất cho vay không chỉ bao gồm chi phí huy động và chi phí hoạt động, mà còn có chi phí vốn tự có, phần bù rủi ro tín dụng và lợi nhuận kỳ vọng. Khi nợ xấu gia tăng hoặc khả năng thu hồi vốn suy giảm, ngân hàng phải tăng trích lập dự phòng và tính đến nguy cơ tổn thất trong quyết định cho vay. Khi đó, ngay cả khi lãi suất huy động giảm, lãi suất cho vay đối với những khách hàng có mức độ rủi ro cao vẫn khó giảm tương ứng.
Tôi cho rằng, cần chú trọng xử lý nợ xấu, kiểm soát tín dụng vào những dự án kém hiệu quả và nâng cao chất lượng thẩm định dựa trên dòng tiền trả nợ. Không nên sử dụng nguồn vốn tín dụng mới chỉ để kéo dài sự tồn tại của những dự án không còn khả năng tạo ra dòng tiền. Khi chất lượng tài sản được cải thiện và chi phí rủi ro giảm, các ngân hàng mới có thêm cơ sở để cung ứng tín dụng với lãi suất hợp lý.
Trong bối cảnh nhu cầu tín dụng tiếp tục tăng, các ngân hàng phải cân đối giữa huy động vốn, bảo đảm thanh khoản và kiểm soát rủi ro tín dụng. Theo ông, đâu là những giải pháp căn cơ giúp ngân hàng giảm chi phí vốn, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và tạo dư địa hạ lãi suất cho vay một cách bền vững?
Cần đẩy mạnh xử lý nợ xấu, tăng cường thẩm định dựa trên dòng tiền và hạn chế cấp thêm vốn cho những dự án không còn tính khả thi
Muốn giảm lãi suất cho vay bền vững, các ngân hàng phải đồng thời giải quyết hai bài toán: duy trì nguồn vốn đầu vào ổn định với chi phí hợp lý và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Ngân hàng khó cung cấp vốn rẻ trong thời gian dài nếu vẫn phải huy động vốn với chi phí cao, chất lượng tài sản suy giảm hoặc dòng tiền cho vay quay vòng chậm.
Trước hết, các ngân hàng cần xây dựng cơ cấu huy động vốn ổn định, phù hợp với đặc điểm kỳ hạn của danh mục tín dụng. Người gửi tiền sẽ cân nhắc lợi tức tiền gửi, kỳ vọng lạm phát, mức độ an toàn và khả năng sinh lời của những kênh đầu tư khác. Nếu lãi suất huy động giảm quá nhanh trong khi các kênh đầu tư thay thế trở nên hấp dẫn hơn, một bộ phận dòng tiền có thể dịch chuyển, buộc ngân hàng phải tăng lãi suất để giữ chân khách hàng.
Vì vậy, bên cạnh việc duy trì niềm tin của người gửi tiền, ngân hàng cần phát triển tiền gửi thanh toán, tiền gửi từ hoạt động sản xuất - kinh doanh và các nguồn vốn có tính ổn định cao thông qua chất lượng dịch vụ, hệ sinh thái thanh toán và quan hệ khách hàng lâu dài. Tuy nhiên, cũng cần đánh giá đúng tính ổn định thực tế của từng nguồn vốn, bởi tiền gửi không kỳ hạn tuy có chi phí thấp nhưng vẫn có thể biến động mạnh.
Một yêu cầu khác là nâng cao hiệu quả quản trị thanh khoản và chênh lệch kỳ hạn. Nếu ngân hàng mở rộng mạnh các khoản cho vay trung, dài hạn trong khi nguồn vốn huy động chủ yếu có kỳ hạn ngắn, áp lực thanh khoản và rủi ro chênh lệch kỳ hạn sẽ gia tăng. Vì vậy, không nên đánh giá hiệu quả hoạt động ngân hàng chỉ bằng tốc độ tăng trưởng dư nợ, mà cần xem xét đồng thời chất lượng tài sản, khả năng thu hồi nợ và năng lực chịu đựng rủi ro.
Một ngân hàng tăng trưởng tín dụng thận trọng hơn nhưng phân bổ vốn hiệu quả, thu hồi nợ tốt và duy trì thanh khoản vững chắc có thể tạo nền tảng giảm lãi suất bền vững hơn so với trường hợp mở rộng tín dụng quá nhanh rồi phải cạnh tranh huy động vốn bằng mọi giá.
Bên cạnh đó, cần giải phóng nguồn vốn đang bị giam giữ trong những dự án hoặc khoản vay kém hiệu quả. Khi dòng tiền từ dự án chậm triển khai, sản phẩm khó tiêu thụ hoặc hoạt động đầu tư rủi ro cao không đủ để trả nợ đúng hạn, ngân hàng vẫn phải thực hiện nghĩa vụ với người gửi tiền và huy động nguồn vốn mới. Rủi ro danh mục tín dụng tăng cũng khiến ngân hàng phải trích lập dự phòng nhiều hơn, làm tăng chi phí và thu hẹp dư địa giảm lãi suất cho vay.
Do đó, cần đẩy mạnh xử lý nợ xấu, kiểm soát việc đảo nợ không đúng quy định, tăng cường thẩm định dựa trên dòng tiền và hạn chế cấp thêm vốn cho những dự án không còn tính khả thi. Với các dự án gặp khó khăn, việc tái cơ cấu tài chính, bổ sung vốn chủ sở hữu hoặc chuyển nhượng dự án cần được thực hiện theo quy định, có lộ trình phù hợp. Khi vốn được thu hồi và chất lượng tài sản cải thiện, khả năng giảm chi phí cho vay sẽ được củng cố.
Cuối cùng, các ngân hàng cần nâng cao năng lực tài chính và hiệu quả hoạt động. Những ngân hàng có nguồn tiền gửi ổn định, chất lượng tài sản tốt, vốn tự có vững mạnh và chi phí hoạt động thấp thường có điều kiện thuận lợi hơn để điều chỉnh lãi suất cho vay. Việc chia sẻ một phần lợi nhuận để hỗ trợ khách hàng là cần thiết trong những giai đoạn khó khăn, nhưng phải dựa trên năng lực tài chính thực tế, không đánh đổi bằng việc suy giảm khả năng tích lũy vốn, trích lập dự phòng và bảo đảm an toàn hoạt động.
Những yếu tố nào sẽ quyết định mức độ và tốc độ giảm, trong bối cảnh lãi suất còn chịu tác động từ diễn biến tỷ giá, lạm phát và điều kiện tiền tệ quốc tế?
Cần phân biệt khả năng giảm lãi suất với tốc độ truyền dẫn từ lãi suất huy động sang lãi suất cho vay. Lãi suất tiền gửi đối với các giao dịch mới có thể được điều chỉnh tương đối nhanh, nhưng chi phí vốn bình quân chỉ giảm dần khi những khoản huy động cũ đáo hạn và được thay thế bằng nguồn vốn có chi phí thấp hơn. Tương tự, lãi suất cho vay đối với các khoản vay hiện hữu còn phụ thuộc vào thời điểm định giá lại theo hợp đồng; với khoản vay mới, mức lãi suất tùy thuộc chi phí vốn, mức độ cạnh tranh và rủi ro của từng khách hàng.
Mức độ và tốc độ giảm lãi suất trong thời gian tới sẽ phụ thuộc chủ yếu vào ba yếu tố. Một là, diễn biến thanh khoản và chi phí huy động vốn. Nếu dòng tiền gửi ổn định, áp lực cạnh tranh huy động giảm và chi phí vốn mới duy trì ở mức thấp, các ngân hàng sẽ có thêm dư địa hạ lãi suất cho vay.
Hai là, tình hình lạm phát, tỷ giá và điều kiện tiền tệ quốc tế. Nếu lạm phát được kiểm soát, tỷ giá ổn định và áp lực từ đồng USD giảm bớt, môi trường điều hành tiền tệ sẽ thuận lợi hơn. Ngược lại, nếu áp lực tỷ giá gia tăng hoặc điều kiện tài chính quốc tế biến động bất lợi, dư địa giảm lãi suất có thể bị thu hẹp.
Ba là, chất lượng tín dụng và mức độ cạnh tranh giữa các ngân hàng. Những doanh nghiệp có dòng tiền tốt, tình hình tài chính minh bạch và phương án kinh doanh khả thi có thể được hưởng mức lãi suất thuận lợi hơn. Ngược lại, các khoản vay có rủi ro cao khó giảm lãi suất tương ứng, ngay cả khi mặt bằng chung đi xuống.
Tôi nghiêng về nhận định rằng, nếu các điều kiện vĩ mô thuận lợi, lãi suất cho vay có thể giảm từng bước, với mức độ phân hóa giữa các ngân hàng và nhóm khách hàng, thay vì giảm đồng loạt với cùng một biên độ. Vì vậy, doanh nghiệp không nên mặc định chi phí vốn sẽ giảm nhanh trong những tháng cuối năm.
Trong xây dựng kế hoạch tài chính, doanh nghiệp cần chủ động quản trị dòng tiền, cân đối kỳ hạn vay với chu kỳ kinh doanh, đánh giá khả năng trả nợ trong những kịch bản lãi suất khác nhau và chú ý đến điều khoản điều chỉnh lãi suất sau thời gian ưu đãi. Với doanh nghiệp có hoạt động xuất nhập khẩu hoặc nghĩa vụ nợ bằng ngoại tệ, quản trị rủi ro tỷ giá cũng cần được đặt trong kế hoạch vốn.
Điều quan trọng là nền kinh tế không chỉ cần nhiều tín dụng hơn, mà cần tín dụng được phân bổ hiệu quả hơn. Nếu nguồn vốn tập trung vào những lĩnh vực có vòng quay chậm, rủi ro cao và khả năng tạo ra giá trị gia tăng thấp, áp lực lên mặt bằng lãi suất vẫn có thể quay trở lại. Ngược lại, khi vốn được phân bổ vào các hoạt động sản xuất - kinh doanh hiệu quả, dòng tiền được thu hồi đúng hạn, nợ xấu được kiểm soát và niềm tin vào đồng Việt Nam được củng cố, các ngân hàng sẽ có điều kiện giảm chi phí vốn và mở rộng tín dụng với lãi suất hợp lý hơn.
Nói cách khác, muốn giảm lãi suất cho vay một cách bền vững, không chỉ phải làm cho nguồn vốn đầu vào rẻ hơn, mà còn phải làm cho đồng vốn cho vay quay vòng nhanh hơn, an toàn hơn và tạo ra nhiều giá trị kinh tế hơn. Đó mới là nền tảng lâu dài để giảm chi phí vốn cho doanh nghiệp và duy trì một thị trường tín dụng lành mạnh.
