Ngành xuất khẩu trên chục tỷ USD/năm kiến nghị gì
Đất và vùng nguyên liệu, tín dụng, thuế, IUU và truy xuất nguồn gốc, thủ tục xuất khẩu, phòng vệ thương mại và khả năng giữ thị trường… là những vấn đề được ngành hàng xuất khẩu trên chục tỷ USD mỗi năm kiến nghị được Chính phủ gỡ khó.
Chủ tịch Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (Vasep), ông Đỗ Ngọc Tài cho biết, thủy sản hiện xuất khẩu tới khoảng 170 thị trường và nằm trong nhóm các ngành hàng xuất khẩu lớn của Việt Nam. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt 11,3 tỷ USD, 8 tháng đầu năm 2026 đạt 8 tỷ USD, tăng 12%.
Bên cạnh tôm, cá tra, cá ngừ, các sản phẩm như cá rô phi, ghẹ, nhuyễn thể có vỏ và tôm hùm đang mở thêm không gian tăng trưởng cho ngành.
Tuy nhiên, để duy trì tăng trưởng và nâng sức cạnh tranh, nhiều nút thắt từ đầu vào sản xuất đến thị trường cần được tháo gỡ.
Một trong những vấn đề được Vasep kiến nghị là đất và mặt nước cho phát triển nuôi trồng thủy sản.
Theo Hiệp hội này, đầu tư vùng nuôi hiện đại đòi hỏi thời gian dài và nguồn vốn lớn cho hệ thống điện, thủy lợi, xử lý nước, công nghệ và truy xuất nguồn gốc, trong khi quỹ đất còn phân tán và thời hạn giao, thuê đất tại nhiều nơi chưa tương thích với nhu cầu đầu tư lâu dài.
Điều Vasep mong mỏi là được nâng thời hạn thuê đất phục vụ nuôi trồng thủy sản và phát triển nguyên liệu cho chế biến xuất khẩu lên 40–50 năm; đồng thời duy trì, bổ sung quy hoạch diện tích trên bờ, trên sông và mặt biển có khả năng phát triển nuôi trồng thủy sản, cũng như rà soát những diện tích đã giao nhưng chưa được sử dụng hiệu quả.
Công ty CP Thủy sản Trường Giang (Đồng Tháp) thừa nhận, khó khăn hiện nay không chỉ nằm ở giá nguyên liệu mà còn ở thiếu quỹ đất đủ lớn và ổn định để phát triển vùng nuôi công nghiệp.
"Nuôi cá tra theo hướng hiện đại cần có ao lắng, hệ thống xử lý nước cấp, xử lý nước thải và tuần hoàn nước, cần những vùng đất đủ lớn, liền vùng để đầu tư hạ tầng đồng bộ. Doanh nghiệp kiến nghị rà soát quy hoạch vùng nuôi, bổ sung diện tích phù hợp và xây dựng cơ chế thuận lợi hơn cho thuê, tích tụ đất", ông Ong Hàng Văn, Phó tổng giám đốc Thủy sản Trường Giang đề cập.
Do đặc thù phải mua nguyên liệu theo mùa vụ, dự trữ, chế biến rồi mới thu tiền từ xuất khẩu, doanh nghiệp thủy sản cần lượng vốn lưu động lớn, tuy nhiên, việc cấp tín dụng hiện vẫn phụ thuộc nhiều vào tài sản bảo đảm.
Các doanh nghiệp thủy sản kiến nghị Ngân hàng Nhà nước chỉ đạo các ngân hàng thương mại bố trí hạn mức phù hợp cho doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu có đơn hàng và lịch sử tín dụng tốt; đồng thời mở rộng cách đánh giá tín dụng theo dòng tiền, hợp đồng xuất khẩu, hợp đồng liên kết nguyên liệu và chu kỳ sản xuất, xuất khẩu.
Tập đoàn Thủy sản Minh Phú phản ánh khó khăn về vốn thu mua tôm nguyên liệu và đề nghị ưu tiên hạn mức tín dụng cho doanh nghiệp xuất khẩu, nông nghiệp và thủy sản.
Doanh nghiệp kiến nghị tạo thuận lợi hơn cho nhập khẩu tôm nguyên liệu để tận dụng công suất chế biến; đơn giản hóa kiểm tra hàng xuất khẩu theo nguyên tắc quản lý rủi ro; cho phép linh hoạt hơn trong xuất ghép container giữa các công ty thành viên và đẩy nhanh hoàn thuế GTGT.
Chủ động phòng ngừa rủi ro xuất khẩu
Về thị trường xuất khẩu, theo Vasep, Mỹ vẫn là một trong những thị trường thủy sản quan trọng nhất của Việt Nam, nhưng cũng đang tập trung nhiều lớp chính sách về thuế, phòng vệ thương mại và yêu cầu kỹ thuật.
Thực tế này được phản ánh tại kết quả xuất khẩu 8 tháng sang Mỹ gần như đi ngang so với cùng kỳ, đạt 1,24 tỷ USD. Trong đó, mặt hàng tôm và cá tra chịu mức giảm mạnh.
Để chủ động ứng phó, Vasep và doanh nghiệp kiến nghị Bộ Công thương, Bộ Ngoại giao, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tăng cường phối hợp trong ứng phó phòng vệ thương mại; nghiên cứu thành lập nhóm công tác liên ngành về chính sách thương mại Mỹ, phục vụ cảnh báo sớm, chia sẻ thông tin và xây dựng phương án ứng phó thống nhất.
Đồng thời, cần chuẩn bị các kịch bản trung và dài hạn, vừa đa dạng hóa thị trường, vừa duy trì vị trí tại những thị trường lớn, giá trị cao như Mỹ.
Cùng với đó, có các chương trình xúc tiến và bảo vệ thị trường theo từng nhóm thị trường trọng điểm; phối hợp chặt hơn giữa các Bộ (Công thương, Ngoại giao...), hệ thống Thương vụ, hiệp hội và doanh nghiệp trong cảnh báo chính sách, tháo gỡ rào cản SPS, phòng vệ thương mại và các vấn đề ảnh hưởng đến tiếp cận thị trường.
Về triển vọng những tháng cuối năm 2026, Vasep nhận định nhu cầu phục vụ mùa lễ hội và chu kỳ bổ sung hàng tồn kho có thể giúp kim ngạch xuất khẩu duy trì ở mức cao. Tuy nhiên, các yếu tố chính sách sẽ ngày càng quyết định cơ cấu tăng trưởng.
Toàn ngành đang tăng tốc để có thể về đích với doanh thu xuất khẩu vượt mốc 12 tỷ USD.