Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về Dự án Luật Đất đai sửa đổi. Ảnh: Q.H
Quy định rõ tại luật nguyên tắc ban hành bảng giá đất
Trước khi trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ hai (khai mạc ngày 17/10 tới), Dự thảo Luật Đất đai sửa đổi (Dự thảo) vừa được Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến với một trong những vấn đề trọng tâm là tài chính về đất đai, giá đất.
Theo tờ trình của Chính phủ, so với quy định của Luật Đất đai năm 2024, Dự thảo bỏ quy định “phương pháp định giá đất theo nguyên tắc thị trường”, bỏ quy định các trường hợp áp dụng giá đất cụ thể, không quy định chi tiết, cụ thể về phương pháp định giá đất, các trường hợp và điều kiện áp dụng phương pháp định giá đất, Hội đồng thẩm định bảng giá đất, giá đất cụ thể, quyền và nghĩa vụ của tổ chức tư vấn xác định giá đất.
Lần sửa đổi này, Dự thảo quy định thống nhất về thẩm quyền quyết định, sửa đổi, bổ sung bảng giá đất và thẩm quyền quyết định, sửa đổi, bổ sung hệ số điều chỉnh giá đất là của hội đồng nhân dân cấp tỉnh, nhằm nâng cao nhiệm vụ, quyền hạn của hội đồng nhân dân cấp tỉnh về giá đất.
Dự thảo quy định, bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất được áp dụng để tính các khoản thu ngân sách từ đất đai; xác định giá khởi điểm để đấu giá quyền sử dụng đất; tính tiền bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất theo quy định của luật này.
Các quy định này cũng được áp dụng để tính giá trị quyền sử dụng đất trong trường hợp chuyển đơn vị sự nghiệp công lập thành doanh nghiệp; chuyển đổi doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ; chuyển đổi công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do doanh nghiệp nhà nước đầu tư 100% vốn điều lệ thành công ty cổ phần; chuyển nhượng vốn nhà nước đầu tư tại doanh nghiệp và chuyển nhượng vốn đầu tư trong nước của doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ.
Ngoài ra, bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất được áp dụng trong các trường hợp khác do pháp luật quy định. Đây cũng là một trong các căn cứ để xác định thuế, phí, lệ phí liên quan đến quản lý, sử dụng đất.
Góp ý hoàn thiện Dự thảo, ý kiến tại Ủy ban Thường vụ Quốc hội chỉ rõ, giá đất và cơ chế tài chính đất đai là gốc của hầu hết các ách tắc về đất đai trên thực tế. Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị quy định rõ tại luật nguyên tắc ban hành bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất, tỷ lệ tính thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, tỷ lệ bồi thường theo mục tiêu phát triển của từng thời kỳ. Chính phủ chịu trách nhiệm hướng dẫn, chỉ đạo việc xây dựng bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất, tỷ lệ tính thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, tỷ lệ bồi thường của mỗi địa phương để vừa thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, vừa tạo đồng thuận trong xã hội và bảo đảm môi trường đầu tư kinh doanh thuận lợi của các địa phương và vùng miền.
Xác định đầy đủ điểm nghẽn, giải quyết căn cơ vướng mắc
Bên cạnh tài chính đất đai và giá đất, vấn đề khác được Thường trực cơ quan thẩm tra (Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội) và Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho rằng cần đặc biệt quan tâm hoàn thiện là quy định về thu hồi đất.
Lần sửa đổi này, Dự thảo luật hóa trường hợp thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh để làm bãi tạm giữ phương tiện vi phạm, tai nạn, trung tâm sát hạch và cấp giấy phép lái xe, nhà khách để đáp ứng các nhiệm vụ quốc phòng, an ninh; 3 trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng tại Nghị quyết số 254/2025/QH15 quy định cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật Đất đai.
Dự thảo cũng bổ sung trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng để thực hiện Điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên; thu hồi đất để thực hiện dự án đầu tư xây dựng nhà ở công vụ, nhà ở cho thuê, nhà ở chính sách.
Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội nhấn mạnh quan điểm hạn chế tối đa việc thu hồi đất ở của người dân chỉ nhằm đấu giá tạo nguồn thu cho Nhà nước.
Qua thảo luận, Ủy ban Thường vụ Quốc hội yêu cầu rà soát quy định rõ ràng, cụ thể về tiêu chí của dự án thuộc trường hợp thu hồi đất, nhất là trường hợp thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng chỉ trong trường hợp thật sự cần thiết.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng lưu ý cân nhắc, rà soát kỹ lưỡng việc luật hóa các cơ chế đặc thù quy định tại Nghị quyết số 254/2025/QH15 (trong đó có mở rộng thu hồi đất - PV) thành các cơ chế, chính sách áp dụng chung trên phạm vi cả nước khi chưa có đánh giá tác động tổng kết.
Cũng cần phải cân nhắc, theo Ủy ban Thường vụ Quốc hội, là trường hợp thu hồi đất, nhất là đất để thực hiện dự án tái định cư, tách dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thành dự án độc lập để thực hiện trước, dẫn đến xung đột về mục tiêu chính sách, thực hiện thu hồi đất hai lần tại hai khu vực mà chỉ để triển khai một dự án đầu tư, làm gia tăng chi phí xã hội, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích của người dân.
Một đề nghị nữa từ Ủy ban Thường vụ Quốc hội là rà soát, quy định rõ các trường hợp cho phép thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và thu hồi đất trước khi hoàn thành việc bố trí tái định cư để bảo đảm thực sự cần thiết, cấp bách vì lợi ích chung; bổ sung các yêu cầu ràng buộc, cam kết để bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân có đất thu hồi trong trường hợp này.
Cùng với đó là tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy định thể chế hóa nguyên tắc bảo đảm cải thiện nơi ở, điều kiện sống và sinh kế của người dân có đất ở bị thu hồi. Tiếp tục rà soát sự cần thiết, cơ sở pháp lý và đánh giá kỹ tác động của quy định cho phép đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc ủy ban nhân dân cấp xã ứng vốn từ Quỹ phát triển đất và thực hiện chức năng của tổ chức phát triển quỹ đất.
Thống nhất trình Quốc hội xem xét Dự án luật tại Kỳ họp thứ hai, song Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục rà soát, xác định các điểm nghẽn của việc thực hiện Luật Đất đai hiện hành để sửa đổi một cách toàn diện, giải quyết thực sự căn cơ các vướng mắc trong thực tiễn.
Thiết kế 7 nhóm chính sách đất đai
Dự thảo Luật Đất đai sửa đổi mới nhất được thiết kế theo 7 nhóm chính sách.
Một là đổi mới, nâng cao chất lượng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất.
Hai là, hoàn thiện các quy định về giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất.
Ba là, hoàn thiện quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.
Bốn là, hoàn thiện cơ chế tài chính về đất đai, giá đất.
Năm là, hoàn thiện quy định về quyền, nghĩa vụ của người sử dụng đất, chế độ sử dụng đất.
Sáu là, đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số và nâng cao năng lực quản lý nhà nước về đất đai, phân cấp, phân quyền.
Bảy là, đổi mới, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm, giải quyết.
