Ông Bùi Ngọc Tuấn, Phó tổng giám đốc, Dịch vụ Tư vấn Thuế, Deloitte Việt Nam
Tại Hội thảo “Định hướng quy hoạch, giải pháp đưa Bắc Ninh trở thành trung tâm sản xuất, đóng gói, kiểm thử sản phẩm chip bán dẫn” ngày 31/7/2026, lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ và tỉnh Bắc Ninh chia sẻ mục tiêu đào tạo 30.000 lao động bán dẫn đến năm 2030; đến năm 2050, địa phương phấn đấu có ít nhất 30 doanh nghiệp thiết kế chip, 3 nhà máy chế tạo chip và 25 nhà máy đóng gói, kiểm thử.
Với 52 khu công nghiệp, 94 cụm công nghiệp, đứng thứ 4 cả nước về vốn FDI cấp mới trong 6 tháng đầu năm 2026 và tổng vốn FDI lũy kế gần 50 tỷ USD, Bắc Ninh đang sở hữu nhiều lợi thế để phát triển ngành bán dẫn. Nằm trong “vành đai sản xuất - công nghệ” bao quanh Hà Nội, Bắc Ninh có khả năng kết nối với Hà Nội - trung tâm tri thức và R&D, Hải Phòng - cửa ngõ xuất nhập khẩu, cùng các cực sản xuất công nghiệp lân cận.
Sự hiện diện của những doanh nghiệp lớn, đặc biệt là dự án đóng gói, kiểm thử có tổng vốn lên tới 1,6 tỷ USD tại Khu công nghiệp Yên Phong II-C, cho thấy Bắc Ninh đã vượt khỏi vai trò một địa bàn sản xuất điện tử đơn thuần và đang tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn.
Tuy nhiên, để chuyển từ lợi thế sẵn có sang một hệ sinh thái bán dẫn có sức cạnh tranh trong khu vực, khoảng cách giữa chiến lược và thực thi vẫn cần được thu hẹp. Đây là lúc những giải pháp đột phá về chính sách, thủ tục, nhân lực và liên kết chuỗi giá trị trở nên cần thiết.
Nhà đầu tư cần sự rõ ràng và nhất quán
Từ kinh nghiệm đồng hành cùng nhiều tập đoàn công nghệ và bán dẫn hàng đầu thế giới triển khai các dự án quy mô hàng tỷ USD tại Việt Nam, Deloitte nhận thấy tính ổn định và khả năng dự báo của chính sách là những yếu tố được nhà đầu tư đặc biệt quan tâm.
Khi dòng vốn đầu tư ngày càng dịch chuyển theo chuỗi giá trị, doanh nghiệp không chỉ tìm kiếm một địa điểm để đặt nhà máy mà còn tìm kiếm một hệ sinh thái có thể đáp ứng từ thiết kế, sản xuất đến đóng gói, kiểm thử và phát triển công nghiệp hỗ trợ.
Đặc thù của ngành bán dẫn càng khiến yêu cầu này trở nên rõ nét. Một dự án có thể có vòng đời đầu tư 20 - 30 năm, do đó doanh nghiệp quan tâm không chỉ đến mức ưu đãi mà còn đến tính nhất quán trong thực thi, khả năng dự báo chính sách và sự rõ ràng trong việc áp dụng các ưu đãi, nhất là trong bối cảnh Việt Nam thực hiện thuế tối thiểu toàn cầu (Trụ cột 2).
 |
Bắc Ninh đã vượt khỏi vai trò một địa bàn sản xuất điện tử đơn thuần và đang tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn |
Tốc độ và tính minh bạch của thủ tục hành chính cũng là yếu tố có thể quyết định địa điểm đầu tư. Thời gian cấp phép, giải phóng mặt bằng, xử lý thủ tục hành chính hay thông quan đều có thể ảnh hưởng đến quyết định đặt dự án tại Việt Nam hay một quốc gia khác.
Qua trao đổi với lãnh đạo tỉnh Bắc Ninh, Deloitte Việt Nam cũng nhấn mạnh vai trò của cơ chế phối hợp và đối thoại thường xuyên giữa chính quyền với doanh nghiệp, qua đó kịp thời tháo gỡ các vướng mắc phát sinh.
Thực tế triển khai các dự án cho thấy, khoảng cách lớn nhất nhiều khi không nằm ở chủ trương mà ở khâu thực thi. Một chính sách ưu đãi dù hấp dẫn vẫn có thể giảm đáng kể giá trị nếu thiếu điều kiện áp dụng rõ ràng hoặc hướng dẫn không đồng bộ giữa các cấp.
Nhà đầu tư không nhất thiết đòi hỏi mọi thứ phải hoàn hảo. Điều họ cần là sự rõ ràng, nhất quán và một đối tác đồng hành đủ tin cậy khi phát sinh vấn đề.
Không chỉ thu hút nhà máy, phải xây dựng hệ sinh thái
Một hệ sinh thái bán dẫn không thể được tạo dựng bởi một chủ thể riêng lẻ mà cần sự phối hợp của bốn trụ cột: Nhà nước, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và các tổ chức trung gian, tư vấn.
Trong hệ sinh thái đó, doanh nghiệp không chỉ đóng vai trò đầu tư vốn mà còn có thể dẫn dắt quá trình nội địa hóa chuỗi cung ứng, nâng cao năng lực cho các nhà cung cấp trong nước. Doanh nghiệp đồng thời là lực lượng quan trọng trong phát triển nhân lực thông qua hợp tác đào tạo, chuyển giao công nghệ và tạo cơ hội thực hành cho sinh viên.
Đặc biệt, nhân lực đang là một trong những điểm nghẽn lớn nhất của ngành bán dẫn. Vì vậy, mô hình “ba nhà” - Nhà nước, Nhà trường và Nhà doanh nghiệp - cần được cụ thể hóa bằng những chương trình hợp tác thực chất tại Bắc Ninh.
Sức cạnh tranh của một trung tâm bán dẫn không chỉ nằm ở quy mô nhà máy, mà ở mức độ hoàn chỉnh của toàn bộ chuỗi giá trị.
Các mô hình như phòng thí nghiệm dùng chung, chương trình đào tạo theo nhu cầu thực tế của doanh nghiệp hay trung tâm đổi mới sáng tạo gắn với khu công nghiệp có thể tạo cầu nối trực tiếp giữa đào tạo và nhu cầu sử dụng lao động.
Cùng với đó, chương trình đào tạo tại các trường đại học cần được điều chỉnh sát hơn với yêu cầu kỹ năng cụ thể của ngành. Đây là điều kiện quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu đào tạo 30.000 kỹ sư, nhân lực cho ngành bán dẫn đến năm 2030.
Một kênh khác không kém phần quan trọng là duy trì các diễn đàn, hội thảo và cơ chế đối thoại công - tư thường xuyên, thực chất tại địa phương. Khi doanh nghiệp có thể phản ánh vướng mắc kịp thời và cơ quan quản lý chủ động điều chỉnh chính sách theo thực tiễn, chính sách sẽ không còn là một văn bản tĩnh mà trở thành một quá trình cải tiến liên tục.
Khuyến nghị từ Deloitte Việt Nam
Dưới góc nhìn của nhà đầu tư, một trung tâm bán dẫn có sức cạnh tranh cần hội tụ nhiều yếu tố: chính sách minh bạch và ổn định, thủ tục thuận lợi, nguồn nhân lực sẵn sàng, chuỗi cung ứng ngày càng hoàn thiện và chính quyền địa phương có khả năng đồng hành với doanh nghiệp trong suốt vòng đời dự án.
Từ đó, Deloitte Việt Nam đưa ra một số khuyến nghị để Bắc Ninh gia tăng lợi thế, hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm sản xuất, đóng gói và kiểm thử chip bán dẫn của Việt Nam và khu vực.
Thứ nhất, tiếp tục xây dựng môi trường đầu tư ổn định, minh bạch và có khả năng dự báo cao. Với các dự án bán dẫn có vòng đời 20 - 30 năm, doanh nghiệp quan tâm không chỉ đến mức ưu đãi mà còn đến tính nhất quán trong thực thi, khả năng xử lý nhanh các vướng mắc và cơ chế đối thoại thường xuyên với chính quyền.
Thứ hai, chuyển từ thu hút từng dự án sang phát triển một hệ sinh thái bán dẫn hoàn chỉnh. Bên cạnh các dự án sản xuất, đóng gói và kiểm thử, Bắc Ninh có thể tiếp tục thu hút các trung tâm R&D, doanh nghiệp thiết kế chip, doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, nhà cung cấp vật liệu, thiết bị và dịch vụ kỹ thuật chuyên sâu.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, sức cạnh tranh của một trung tâm bán dẫn không chỉ nằm ở quy mô của một nhà máy mà còn ở mức độ hoàn chỉnh của toàn bộ chuỗi giá trị.
Thứ ba, gắn phát triển ngành bán dẫn với các điều kiện đầu tư xanh. Với các tập đoàn đa quốc gia phải đáp ứng tiêu chuẩn của khách hàng toàn cầu, cam kết net-zero và các tiêu chuẩn ESG ngày càng trở thành điều kiện quan trọng trong quyết định đầu tư. Điều này đòi hỏi địa phương và các bên liên quan cùng kiến tạo môi trường đầu tư bền vững.
Thứ tư, tiếp tục cải cách thủ tục hành chính và xây dựng cơ chế hỗ trợ chuyên biệt cho các dự án công nghệ cao, bán dẫn. Trên thực tế, quyết định mở rộng đầu tư của doanh nghiệp không phải lúc nào cũng đến từ một ưu đãi mới, mà nhiều khi xuất phát từ niềm tin rằng địa phương có khả năng phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan và đồng hành với doanh nghiệp khi phát sinh khó khăn.
Khi được hỗ trợ và tháo gỡ vướng mắc kịp thời trong suốt quá trình triển khai, doanh nghiệp sẽ có thêm niềm tin để đầu tư, vận hành và mở rộng dự án.
Cuộc cạnh tranh trong ngành bán dẫn vì thế không chỉ diễn ra giữa các quốc gia mà ngày càng là cuộc cạnh tranh giữa các hệ sinh thái đầu tư.
Với những nền tảng đã được hình thành trong nhiều năm, Bắc Ninh có cơ hội trở thành một trong những trung tâm quan trọng của Việt Nam về sản xuất, đóng gói, kiểm thử và từng bước phát triển các hoạt động nghiên cứu, thiết kế bán dẫn, qua đó nâng vị thế trên bản đồ bán dẫn khu vực.
