Một bài toán tưởng chừng hết sức đơn giản, nhưng lại chứa đựng mâu thuẫn khá lớn: các cổ đông sẽ phải bỏ tiền ra mua cổ phiếu phát hành thêm ở mức giá cao hơn giá thị trường, trong khi đáng lẽ ra việc phát hành thêm cổ phiếu sẽ làm pha loãng giá cổ phiếu, làm giảm giá trị của cổ phiếu. Điều này vô hình trung biến "quyền lợi" thành "thiệt hại".
Tất nhiên, quyền mua cổ phiếu "giá cao" là không bắt buộc và cổ đông được hưởng quyền này có thể từ chối không mua. Nhưng thiệt hại đã được chuyển cho nhà đầu tư mua cổ phiếu đúng vào ngày giao dịch không hưởng quyền. Đối với cổ phiếu HBE nêu trên, mặc dù giảm kịch sàn trong phiên 27/3, nhưng mức giá 9.100 đồng/CP vẫn cao hơn nhiều so với giá đóng cửa phiên trước đó. Đáng lẽ họ có thể mua cổ phiếu đúng giá thị trường thì lại phải mua cổ phiếu với giá cao hơn do giá tham chiếu được điều chỉnh. Thực tế thì nhà đầu tư đều biết việc này, nên họ chỉ mua với khối lượng rất nhỏ để cổ phiếu có tính thanh khoản, nhờ đó mức giá được điều chỉnh về mức hợp lý.
Trường hợp điều chỉnh giá tham chiếu tăng lần đầu tiên xảy ra đối với cổ phiếu Vinaconex (mã VCG). Loại trừ 900 đồng cổ tức thì giá tham chiếu được điều chỉnh tăng thêm 400 đồng/CP. Doanh nghiệp này phát hành thêm cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu theo tỷ lệ 3,2953:1, với giá 20.000 đồng/CP, cao hơn mức giá giao dịch bình quân 18.100 đồng/CP của phiên liền trước ngày giao dịch không hưởng quyền (ngày 18/11/2008). Ở thời điểm đó, nhiều nhà đầu tư thắc mắc liệu đợt phát hành không thành công thì giá cổ phiếu có được điều chỉnh giảm trở lại và cơ sở nào để điều chỉnh giảm. Thực tế, không một cổ đông nhỏ lẻ nào "dại dột" đăng ký mua cổ phiếu VCG phát hành thêm khi họ có thể mua trên thị trường với giá thấp hơn gần 4.000 đồng/CP (vào ngày cuối cùng nộp tiền mua). Rất may, VCG đã được Viettel mua toàn bộ 35 triệu cổ phiếu phát hành thêm với giá 20.000 đồng/CP. Một kết thúc có hậu như chuyện cổ tích!
Trường hợp thứ hai xảy ra đối với cổ phiếu C92. Ngày 2/3/2009 là ngày giao dịch không hưởng quyền mua cổ phiếu C92 phát hành thêm theo tỷ lệ 1:0,85, với giá 12.000 đồng/CP, trong khi phiên giao dịch trước đó, giá cổ phiếu này là 9.300 đồng/CP (ngày 2/3, giá tham chiếu sau khi trừ 800 đồng cổ tức đã được điều chỉnh tăng lên 10.100 đồng/CP).
Việc điều chỉnh giá tham chiếu "ngược" một cách máy móc như trên khiến cho thị trường bị bóp méo, ảnh hưởng đến chỉ số giá cổ phiếu. Nên chăng, HASTC thả nổi giá trong những trường hợp như vậy hoặc không điều chỉnh giá tham chiếu, mà lấy mức giá của ngày giao dịch trước đó làm giá tham chiếu trong ngày giao dịch không hưởng quyền.