Mở rộng cơ hội thương mại
Sau 14 năm đàm phán, Hiệp định thương mại tự do (FTA) thứ 18 của Việt Nam đã chính thức được ký kết với Khối Thương mại Tự do châu Âu (EFTA, gồm Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein) tại Hà Nội ngày 18/10/2026. Hiệp định bao quát các lĩnh vực hàng hóa, dịch vụ, đầu tư, sở hữu trí tuệ, mua sắm chính phủ và phát triển bền vững.
 |
Ông Nguyễn Xuân Hóa , Trưởng phòng Tư vấn đầu tư, Trung tâm Kinh doanh 06, Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam |
Về thuế quan, EFTA cam kết duy trì thuế suất 0% đối với hàng công nghiệp và thủy sản nhập khẩu từ Việt Nam. Tuy nhiên, phần lớn các mặt hàng này vốn đã được hưởng thuế suất 0% nhờ Thụy Sĩ đơn phương xóa bỏ thuế nhập khẩu hàng công nghiệp từ năm 2024 và cơ chế ưu đãi thuế quan phổ cập (GSP) hiện hành. Những doanh nghiệp đầu ngành, có chuỗi giá trị khép kín và nền tảng pháp lý vững chắc như VHC, được kỳ vọng hưởng lợi.
Ở chiều ngược lại, Việt Nam sẽ xóa bỏ phần lớn thuế nhập khẩu đối với hàng công nghiệp trong vòng 11 năm; thuế nhập khẩu phô mai, cà phê, chocolate và thực phẩm dinh dưỡng trẻ em được cắt giảm trong vòng 16 năm. Riêng mặt hàng cá hồi Na Uy được áp dụng thuế suất 0% ngay khi Hiệp định có hiệu lực.
Như vậy, nghĩa vụ cắt giảm thuế chủ yếu đến từ phía Việt Nam. Nhập khẩu có thể tăng nhanh hơn xuất khẩu, qua đó nới rộng nhập siêu trong ngắn và trung hạn. Dù vậy, theo số liệu của Cục Hải quan, kim ngạch thương mại song phương Việt Nam - EFTA năm 2025 chỉ đạt 1,9 tỷ USD, tương đương khoảng 0,2% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước, trong khi Việt Nam nhập siêu 1,1 tỷ USD. Với quy mô thương mại còn khiêm tốn, tác động của Hiệp định đến cán cân thanh toán tổng thể được đánh giá không lớn.
Hiệp định mở thêm cơ hội hợp tác trong các lĩnh vực phân phối thực phẩm, chế biến thủy sản, sản xuất công nghiệp và nông nghiệp, trong đó có việc tiếp cận nguồn phân bón chuyên dụng từ Na Uy. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp bán lẻ, dịch vụ lưu trú và ẩm thực có thể hưởng lợi sớm khi thuế nhập khẩu cá hồi, hiện ở mức 10-15%, được đưa về 0%. Việc giảm thuế được kỳ vọng giúp hạ chi phí nhập khẩu, tạo điều kiện mở rộng kinh doanh và tiêu thụ cá hồi.
 |
Cơ hội thu hút dòng vốn FDI
Về dài hạn, dòng vốn FDI từ các quốc gia EFTA có ý nghĩa quan trọng đối với năng lực sản xuất và xuất khẩu của Việt Nam. Mặc dù Hiệp định không đưa ra cam kết định lượng cụ thể về vốn đầu tư, có cơ sở để kỳ vọng dòng vốn FDI đăng ký và thực hiện từ các quốc gia này sẽ tăng dần trong những năm tới. Thụy Sĩ hiện đứng thứ 20 trong số các quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư vào Việt Nam, với tổng vốn đăng ký lũy kế khoảng 2,5 tỷ USD.
Trong bối cảnh đó, khả năng chuyển hóa vốn FDI đăng ký thành vốn thực hiện là vấn đề cần quan tâm. Tính đến ngày 30/9/2026, tổng vốn FDI đăng ký đạt 50,36 tỷ USD, tăng 76,4% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, vốn đăng ký cấp mới đạt 29,24 tỷ USD, gấp 2,4 lần cùng kỳ, dù số lượng dự án chỉ tăng 6,2%, cho thấy quy mô bình quân của các dự án mới lớn hơn. Công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục dẫn đầu về thu hút vốn với 13,38 tỷ USD, tiếp theo là vận tải và kho bãi với 5,14 tỷ USD.
 |
Vốn FDI thực hiện tiếp tục duy trì đà tăng ổn định, đạt 21,07 tỷ USD, tăng 12,1% so với cùng kỳ và là mức cao nhất trong 9 tháng đầu năm của 5 năm qua. Trong đó, lĩnh vực chế biến, chế tạo chiếm 82,6%. Nguồn vốn này góp phần mở rộng sản xuất công nghiệp, xây dựng nhà xưởng, đầu tư máy móc, thiết bị và củng cố năng lực xuất khẩu trong trung hạn.
Trong tháng 9/2026, Việt Nam xuất siêu 1,27 tỷ USD, chấm dứt chuỗi 9 tháng thâm hụt thương mại liên tiếp trước đó.
Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa trong tháng 9 đạt mức kỷ lục 117,69 tỷ USD, tăng 7,3% so với tháng trước và 42,4% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu đạt 59,48 tỷ USD, tăng tương ứng 8,5% và 39,1%; kim ngạch nhập khẩu đạt 58,21 tỷ USD, tăng 6% và 45,8%.
 |
Tính chung quý III/2026, kim ngạch xuất khẩu tăng 30,4% so với cùng kỳ và 17% so với quý trước, đạt 167,85 tỷ USD. Trong khi đó, kim ngạch nhập khẩu tăng tương ứng 42,2% và 8,8%, lên 170,33 tỷ USD. Cán cân thương mại hàng hóa theo đó ghi nhận mức nhập siêu khoảng 2,5 tỷ USD trong quý.
FTA với EFTA cùng triển vọng thu hút FDI sẽ tạo thêm động lực để Việt Nam nâng cao năng lực sản xuất, cải thiện chất lượng hàng hóa và mở rộng thị trường xuất khẩu tại châu Âu cũng như các khu vực khác. Quan trọng hơn, việc thu hút dòng vốn đầu tư đi kèm công nghệ, kinh nghiệm quản trị và sự tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng quốc tế sẽ góp phần nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm trong nước.
Đây là một trong những điều kiện quan trọng để Việt Nam tận dụng cơ hội hội nhập kinh tế quốc tế, hướng tới mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số giai đoạn 2027-2030.
