AI mang đến nhiều cơ hội to lớn nhưng đồng thời cũng đặt ra không ít thách thức với doanh nghiệp về bảo mật, đầu tư, cách thức vận hành
Sức ép lớn với doanh nghiệp
Những thảo luận gần đây tại Cuộc họp thường niên của Mạng lưới các Viện Thành viên Hội đồng Quản trị Toàn cầu (GNDI) tại Argentina và tại Singapore đều tập trung vào chủ đề chính: Làm thế nào thúc đẩy phát triển bền vững và nâng cao năng lực chống chịu của các doanh nghiệp trên các thị trường ở cả các quốc gia phát triển và đang phát triển? Chủ đề này được đưa ra trong bối cảnh các thị trường vốn và các doanh nghiệp đứng trước ba sức ép lớn, đó là niềm tin, công nghệ & AI và chuyển đổi.
Các chuyên gia đề cập rằng, thế giới đã bước qua giai đoạn VUCA (Volatility/Biến động - Uncertainty/Bất định - Complexity/Phức tạp và Ambiguit/Mơ hồ) và đang bước vào thế giới mới được gọi là BANI (Brittle/Dễ vỡ, Anxious/Bất an, Nonlinear/Phi tuyến tính và Incomprehensible/Khó hiểu). BANI không chỉ phản ánh những bất định, mà mô tả một thế giới dễ vỡ, dễ tổn thương, bất an và vượt ngoài khả năng phán đoán của con người.
Thuật ngữ này được đưa ra bởi Jamais Cascio, nhà tương lai học người Mỹ. Trong một bài viết có tựa đề “Đối mặt với thời đại hỗn loạn”, tác giả đã làm rõ hơn những đặc tính này.
“Brittle” có thể hiểu là sự mong manh, dễ vỡ, không bền vững hay “sức mạnh ảo tưởng”. Trong mô hình BANI, từ này đề cập đến những hệ thống hoặc tổ chức trông có vẻ mạnh mẽ và ổn định nhưng thực tế lại rất dễ bị phá vỡ khi gặp phải những cú sốc hoặc thay đổi bất ngờ. Khi đó, các doanh nghiệp có thể rơi vào tình trạng khó phục hồi hoặc không thể phục hồi. Ví dụ, bản cập nhật lỗi CRA CrowdStrike năm 2024 đã làm sập 8,5 triệu máy tính Windows, nhiều chuyến bay bị hoãn/hủy, các doanh nghiệp bị gián đoạn, thị trường bị đình trệ và gây thiệt hại khoảng 5,4 tỷ USD cho các công ty thuộc danh sách Fortune 500. Hay đại dịch Covid khiến doanh thu của các hãng hàng không giảm 60%, tổng sản phẩm quốc nội (GDP) toàn cầu giảm 3,4% và 43% doanh nghiệp được khảo sát đã đóng cửa tạm thời.
“Anxious” nghĩa là lo lắng, lo âu, hoặc cảm giác không an toàn. Sự tiếp cận liên tục với thông tin hỗn loạn, quá tải và các sự kiện không thể dự đoán khiến mọi người và tổ chức cảm thấy bị đe dọa, gia tăng sự lo lắng và sợ hãi. Trong bối cảnh đó, mỗi quyết định dường như đều tiềm ẩn nguy cơ, khiến mọi lựa chọn trở nên nặng nề và khó khăn, tạo ra một cảm giác bất lực và khó khăn trong việc tiến về phía trước.
Ví dụ, trí tuệ nhân tạo (AI) đang phát triển nhanh chóng và gây lo ngại về việc mất việc làm. Viện McKinsey Global ước tính rằng từ 400 - 800 triệu công nhân có thể bị thay thế bởi AI vào năm 2030, hay AI có thể làm giảm 35% việc làm ở Phần Lan, 59% việc làm ở Đức và 45 - 60% việc làm trên toàn cầu. Sự tiến bộ của công nghệ khiến nhiều người, đặc biệt là giới trẻ lo lắng về việc thích ứng, học hỏi kỹ năng mới và không hiểu rõ cách AI hoạt động. Theo đó, có tới hơn 50% trong tổng số hơn 10.000 sinh viên đại học tham gia nghiên cứu của McKinsey lo lắng thất nghiệp sau khi tốt nghiệp.
“Non-Linear”, có nghĩa là phi tuyến tính, chỉ sự thay đổi không theo một đường đi thẳng hay một quy trình dễ đoán trước. Trong mô hình BANI, khái niệm này phản ánh cách mà các sự kiện và biến động không còn diễn ra theo một chuỗi logic hoặc tuần tự. Thay vào đó, chúng xuất hiện một cách đột ngột và khó lường, các hiệu ứng lan truyền không thể đoán trước làm cho mọi dự đoán trở nên không chắc chắn và khó kiểm soát.
“Incomprehensible” có nghĩa là khó lý giải, khó hiểu hoặc không thể giải thích một cách rõ ràng. Trong mô hình BANI, khái niệm này phản ánh sự phức tạp và mơ hồ của các vấn đề trong thế giới hiện đại, nơi mà các sự kiện, biến động và thử thách có thể vượt qua khả năng lý giải thông thường, khiến chúng trở nên khó tiếp cận và khó nắm bắt.
Như vậy, nếu VUCA còn cho phép doanh nghiệp lập kế hoạch ứng phó theo kịch bản thì BANI đòi hỏi xác định rõ năng lực chống chịu, sự thấu cảm và tính minh bạch. Đồng thời, BANI đặt ra những đòi hỏi cao hơn trong quản trị và trong việc ra quyết định chiến lược trước những bất định về thiên nhiên, địa chính trị, công nghệ cũng như đặt ra yêu cầu định vị niềm tin một cách vững vàng.
Thích ứng linh hoạt - “chìa khóa” để trụ vững và phát triển
Khái niệm BANI không chỉ phản ánh sự bất ổn, mà còn làm nổi bật tính dễ vỡ của các hệ thống, sự lo lắng trong xã hội, tính phi tuyến tính của các sự kiện và mức độ khó lý giải của những thách thức mà chúng ta đang đối mặt. Điều này giúp mọi cá nhân, tổ chức và nhà lãnh đạo có cái nhìn sâu sắc hơn về những yếu tố phức tạp và khó kiểm soát trong môi trường hiện tại, từ đó đưa ra những chiến lược và quyết định sáng suốt hơn.
Có một thực tế rõ ràng là những doanh nghiệp có khả năng thích ứng và đổi mới sẽ có lợi thế cạnh tranh bền vững. Nhu cầu về các giải pháp sáng tạo, vượt ra ngoài khuôn khổ truyền thống sẽ ngày càng tăng cao, mở ra nhiều cơ hội cho những ai biết nắm bắt.
Bằng cách thể hiện sự đồng cảm và hỗ trợ, các doanh nghiệp có thể xây dựng lòng tin và tạo sự gắn kết bền vững với nhân viên. Ứng dụng công nghệ để thu thập và phân tích dữ liệu sẽ giúp doanh nghiệp đưa ra những quyết định chính xác và chiến lược hơn.
Thế giới BANI không phải là một thách thức không thể vượt qua, mà là một cơ hội để doanh nghiệp phát triển và đổi mới. Để đối phó với sự biến động và không chắc chắn, mỗi doanh nghiệp cần chuẩn bị cho mình một chiến lược thích ứng linh hoạt, xây dựng khả năng phục hồi và luôn sẵn sàng đối mặt với những thay đổi không lường trước.
Tổng hợp từ các trao đổi tại phiên thảo luận ở hai cuộc họp thường niên của Mạng lưới các Viện Thành viên Hội đồng Quản trị Toàn cầu cũng đặt ra yêu cầu mới đối với thành viên hội đồng quản trị các doanh nghiệp. Đó là khả năng học hỏi và “học lại”, nhìn xa, chuẩn bị cho nhiều kịch bản và đưa ra phán đoán khi thông tin chưa đầy đủ. Trong một môi trường thay đổi nhanh, hội đồng quản trị không cần dự đoán chính xác tương lai, nhưng cần đủ khả năng đặt đúng câu hỏi, thách thức những giả định cũ và tiếp tục ra quyết định trong bất định.
