Sự khan hiếm được lập trình sẵn
Thị trường tài chính toàn cầu đang chuẩn bị bước vào một giai đoạn chưa từng có tiền lệ. Theo ông David Eng, đối tác quản lý của Công ty Energy Co, chúng ta đang đối mặt với một tài sản toàn cầu gần như không còn nguồn cung mới.
Hiện tại, trung bình mỗi ngày mạng lưới tạo ra khoảng 450 đồng Bitcoin. Tuy nhiên, tốc độ này không giữ nguyên mà sẽ bị giảm đi một nửa sau mỗi chu kỳ khoảng bốn năm, thông qua một cơ chế gọi là "halving" (sự kiện định kỳ cắt giảm 50% phần thưởng dành cho thợ đào nhằm kiểm soát lượng tiền phát hành). Với cơ chế này, đồng Bitcoin cuối cùng trong số 1 triệu đồng còn lại dự kiến sẽ chỉ được khai thác xong vào khoảng năm 2140.
Sự rõ ràng và minh bạch về nguồn cung này là điều hiếm thấy trong lịch sử tài chính. Giám đốc điều hành của Elektron Energy, ông Raphael Zagury, nhận định rằng lịch trình phát hành của Bitcoin hoàn toàn có thể dự đoán được trong nhiều thập kỷ tới, và con người luôn đánh giá cao những quy tắc rõ ràng khi nói đến tiền bạc.
Quản lý danh mục đầu tư Tommy Rogulj từ sàn Swyftx cũng đồng tình khi cho rằng cột mốc này làm nổi bật tính độc đáo của Bitcoin. Ông mô tả Bitcoin là một tài sản có "hard cap" (giới hạn cứng về tổng nguồn cung tối đa là 21 triệu đồng, không thể in thêm), "permissionless" (mạng lưới mở không cần ai cấp phép để tham gia), và là một "bearer asset" (tài sản vô danh, ai nắm giữ mã khóa bảo mật thì người đó là chủ sở hữu). Hệ thống này vận hành trên một đường cong cung cấp minh bạch, không thể bị mở rộng tùy tiện như các loại tiền pháp định (tiền do ngân hàng trung ương phát hành).
Công ty quản lý tài sản Grayscale Investments cũng nhấn mạnh rằng sự khan hiếm này ngày càng hấp dẫn trong bối cảnh nền kinh tế hiện tại đang phải đối mặt với "fiat currency tail risks" (những rủi ro cực đoan, ít xảy ra nhưng mang hậu quả thảm khốc như siêu lạm phát của tiền giấy).
Mặc dù mang ý nghĩa lịch sử to lớn, sự kiện đạt mốc 20 triệu đồng không tạo ra cú sốc nào về giá trong ngắn hạn. Chuyên gia Charles Edwards từ Capriole Investments cho biết, thông tin này đã được thị trường đã tính toán và phản ánh thông tin này vào giá từ trước. Tương tự, ông Zagury cũng cho rằng thanh khoản và các yếu tố vĩ mô như lạm phát, lãi suất toàn cầu,... mới là điều chi phối giá cả hiện tại.
Có thể thấy, từ việc thị trường đã biết trước lịch trình phát hành của Bitcoin và không có phản ứng giá đột biến khi chạm mốc 20 triệu đồng, có thể suy ra rằng các nhà đầu tư hiện tại quan tâm nhiều hơn đến các yếu tố kinh tế vĩ mô ngắn hạn thay vì chỉ nhìn vào các cột mốc nguồn cung.
Điều gì sẽ xảy ra khi nguồn cung Bitcoin hoàn toàn cạn kiệt
Một trong những trăn trở lớn nhất của những người quan tâm đến tài sản số là điều gì sẽ xảy ra vào năm 2140, khi không còn đồng Bitcoin mới nào được tạo ra để thưởng cho thợ đào.
Nhiều người lo ngại "network security" (khả năng bảo mật và chống tấn công của mạng lưới) sẽ suy yếu. Theo thiết kế của hệ thống, khi phần thưởng khối (lượng Bitcoin mới thưởng cho thợ đào) kết thúc, động lực kinh tế của thợ đào sẽ chuyển hoàn toàn sang "transaction fees" (phí giao dịch do người dùng trả để được xác nhận chuyển tiền). Dù có lo ngại phí giao dịch sẽ tăng cao, đây là cơ chế cốt lõi để duy trì hoạt động của mạng lưới.
Bên cạnh đó, việc lạm phát của Bitcoin liên tục giảm sau mỗi lần halving đang biến nó thành một loại tiền tệ cực kỳ khan hiếm. Sau đợt halving năm 2024, tỷ lệ lạm phát của Bitcoin thậm chí đã thấp hơn cả vàng, một tài sản vốn nổi tiếng với "stock-to-flow ratio" (tỷ lệ giữa lượng hàng tồn kho đang lưu thông và lượng hàng mới tạo ra hàng năm) rất thấp.
Một số nhà kinh tế học truyền thống lo ngại rằng tính chất "giảm phát" (giá cả hàng hóa rẻ đi theo thời gian khi đo bằng Bitcoin do giá trị Bitcoin tăng) sẽ khiến đồng tiền này khó hỗ trợ nền kinh tế vì người dân sẽ có xu hướng găm giữ thay vì chi tiêu. Tuy nhiên, hệ thống đã lường trước điều này bằng cách cho phép chia nhỏ một Bitcoin thành 100 triệu đơn vị gọi là "satoshi" (đơn vị nhỏ nhất của Bitcoin).
Dựa trên khả năng chia nhỏ một Bitcoin thành hàng trăm triệu đơn vị satoshi, có thể suy ra rằng dù giá trị của một Bitcoin có tăng lên mức rất cao trong tương lai, người dùng vẫn có thể sử dụng các phần nhỏ lẻ này để mua bán các hàng hóa và dịch vụ thông thường mà không gặp trở ngại về mặt thanh toán.
Cuối cùng, bài toán lợi nhuận của thợ đào cũng được giải quyết thông qua sự tăng giá dài hạn. Phần lớn thợ đào chi trả chi phí hoạt động bằng tiền mặt thông thường, do đó họ quan tâm đến "doanh thu quy đổi ra tiền mặt" hơn là số lượng Bitcoin thuần túy thu được.
Nếu giá Bitcoin tăng gấp đôi trong một chu kỳ bốn năm, thợ đào hoàn toàn có thể bù đắp được việc phần thưởng Bitcoin bị cắt giảm một nửa. Lịch sử 13 năm qua đã chứng minh điều này khi giá Bitcoin thường xuyên tăng mạnh sau các đợt halving, giúp "hash rate" (tốc độ băm, đại diện cho tổng sức mạnh máy tính bảo vệ mạng lưới) liên tục phá kỷ lục. Dữ liệu lịch sử cho thấy qua ba lần halving trước đây, giá Bitcoin tính theo USD đã tăng ít nhất 900%, hơn đủ để bù đắp cho việc phần thưởng khối.
Để giải quyết vấn đề phí giao dịch "on-chain" (giao dịch ghi trực tiếp lên chuỗi khối) có thể tăng cao trong tương lai, cộng đồng đã và đang phát triển các giải pháp như "Lightning Network" (một mạng lưới phụ trợ giúp chuyển Bitcoin với tốc độ gần như tức thời và chi phí cực rẻ), đảm bảo hệ sinh thái vẫn vận hành trơn tru ngay cả khi nguồn cung mới không còn.