Cú huých FTZ cho tăng trưởng
Khi thế giới bước vào kỷ nguyên của bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và kinh tế số, các ưu đãi về thuế quan và giá thuê đất tại khu công nghiệp, khu kinh tế của Việt Nam dần mất đi lợi thế tuyệt đối, đặc biệt trong bối cảnh dòng vốn FDI ngày càng chịu sự sàng lọc khắt khe.
Việc Việt Nam cho phép thí điểm ba khu thương mại tự do (FTZ) tại ba trung tâm lớn là Đà Nẵng, Hải Phòng và TP.HCM được kỳ vọng không chỉ thu hút FDI công nghệ cao mà còn tháo gỡ ba “nút thắt” lớn của nền kinh tế hiện nay, gồm thủ tục hành chính phức tạp, hạ tầng logistics phân mảnh và thiếu các trung tâm điều phối chuỗi cung ứng quy mô lớn.
FTZ Đà Nẵng có quy mô khoảng 1.881 ha, chia thành 7 khu vực tại phường Hải Vân, xã Bà Nà và xã Hòa Vang, mang đến các ưu đãi vượt trội như miễn thuế xuất nhập khẩu, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với hàng hóa ra vào khu; áp dụng thuế thu nhập doanh nghiệp 10% trong 30 năm cho các dự án đầu tư mới; miễn 4 năm và giảm 50% trong 9 năm tiếp theo đối với lĩnh vực ưu tiên; giảm 50% thuế thu nhập cá nhân cho người lao động; miễn tiền thuê đất từ 10-20 năm; cho phép giao dịch ngoại tệ tự do; áp dụng thủ tục hải quan đặc thù “cửa sổ một cửa quốc gia” cùng cơ chế hậu kiểm (luồng xanh)…
Tại Hải Phòng, FTZ được quy hoạch tại các khu vực Đình Vũ - Cát Hải và Nam Đồ Sơn, với quy mô 6.292 ha, đóng vai trò cửa ngõ giao thương phía Bắc.
FTZ này áp dụng nhiều ưu đãi như miễn tiền thuê đất, thuê mặt nước; miễn thuế nhập khẩu đối với máy móc, thiết bị tạo tài sản cố định và nguyên liệu trong nước chưa sản xuất được; áp dụng thuế thu nhập doanh nghiệp 10% trong 15-30 năm (tùy lĩnh vực), miễn 4 năm và giảm 50% trong 9 năm tiếp theo; giảm 50% thuế thu nhập cá nhân trong 10 năm cho chuyên gia, nhà khoa học; miễn thị thực và cấp thẻ tạm trú 10 năm cho người nước ngoài là chuyên gia, nhà khoa học…
Khu thương mại tự do thứ ba là FTZ TP.HCM, được ví như “thỏi nam châm” hút dòng vốn công nghệ cao khi dự án đầu tư được giao đất, cho thuê đất không thông qua đấu thầu, đấu giá (trừ dự án nhà ở thương mại); áp dụng thuế thu nhập doanh nghiệp 10% trong 20 năm; miễn 4 năm và giảm 50% trong 9 năm tiếp theo đối với lĩnh vực ưu tiên, cùng hàng loạt ưu đãi về hành chính và hải quan.
Về tiến độ triển khai, FTZ Đà Nẵng đã chấp thuận cho liên doanh Hateco - APM Terminals đầu tư cảng container Liên Chiểu (vị trí số 1). Trước đó, liên doanh này đã đầu tư và vận hành bến cảng số 5-6 tại cảng nước sâu Lạch Huyện. Bên cạnh đó, dự án hạ tầng khu chức năng số 5 quy mô 90 ha đã được Tập đoàn Sun Group khởi động từ tháng 8/2025.
Tại FTZ Hải Phòng, Tập đoàn Vingroup đang triển khai siêu dự án “Khu bến cảng và trung tâm logistics Nam Đồ Sơn” hơn 4.300 ha, với tổng mức đầu tư khoảng 373.840 tỷ đồng. Dự án Khu công nghiệp Nam Tràng Cát của Vinhomes đã hoàn tất phê duyệt chủ trương đầu tư và đang chuẩn bị mặt bằng; dự án Khu công nghiệp Tân Trào dự kiến khởi công hạ tầng kỹ thuật trong quý I/2026. Trong khi đó, Khu công nghiệp Tiên Lãng 1 của Công ty cổ phần Phát triển xanh bền vững châu Á - Thái Bình Dương (khởi công ngày 15/1/2026) đã bước sang giai đoạn xây dựng.
Tại TP.HCM, địa phương dự kiến ban hành quyết định thành lập FTZ Cái Mép Hạ (quy mô gần 3.800 ha, kết nối trực tiếp cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải, sân bay Long Thành và các trục giao thương xuyên Á) trong quý I/2026. Ngoài ra, thành phố đã quy hoạch thêm ba FTZ thành phần gồm Cần Giờ, Bàu Bàng và An Bình.
Bên cạnh ba trung tâm trên, nhiều địa phương như Lào Cai, Quảng Ninh, Bắc Ninh, Quảng Trị, Đồng Nai, Sóc Trăng, Huế… cũng đang tích cực theo đuổi mô hình FTZ. Việt Nam đặt mục tiêu hình thành khoảng 6-8 FTZ vào năm 2030 và nâng lên 8-10 FTZ đạt chuẩn quốc tế vào năm 2045.
Các chuyên gia nhận định, khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế và đặc khu kinh tế là những mô hình mới đang được Việt Nam triển khai theo cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), thông qua các nghị quyết của Quốc hội trước khi luật hóa chính thức. Đây được kỳ vọng sẽ trở thành động lực tăng trưởng mới, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026-2030.
Trong đó, FTZ tạo lợi thế theo mô hình “kiềng ba chân”: tự do hóa thương mại - ưu đãi thuế vượt trội - thủ tục hải quan siêu tốc. Nếu được triển khai hiệu quả, các FTZ có thể đóng góp khoảng 15-20% GDP trong dài hạn.
Những nhóm cổ phiếu hưởng lợi từ FTZ
Theo các chuyên gia, làn sóng FTZ mở ra tín hiệu cho một chu kỳ tăng trưởng mới của thị trường chứng khoán, với ba nhóm ngành dẫn dắt.
Trước hết là hạ tầng khu công nghiệp và logistics - nhóm “xây tổ đón đại bàng” - được hưởng lợi sớm và rõ nét nhất. Các doanh nghiệp sở hữu quỹ đất sạch tại khu vực quy hoạch FTZ có thể ghi nhận giá trị tài sản ròng tăng mạnh.
Việc chuyển từ cơ chế “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” tại FTZ cũng giúp tốc độ quay vòng vốn của doanh nghiệp logistics cải thiện đáng kể, nhờ chi phí vận hành giảm và biên lợi nhuận được nâng cao.
Nhóm thứ hai là công nghệ. FTZ tại Việt Nam được định hướng gắn với công nghệ cao. Các ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp, miễn thuế nhập khẩu linh kiện, cùng cơ chế sandbox cho công nghệ mới đang thu hút các tập đoàn lớn như Intel, Nvidia, Samsung mở rộng hệ sinh thái, qua đó tạo cơ hội lan tỏa đến các doanh nghiệp phụ trợ trong nước.
Nhóm hưởng lợi thứ ba là dịch vụ tài chính và thương mại điện tử xuyên biên giới. Một FTZ vận hành hiệu quả thường đi kèm với trung tâm tài chính năng động. Việc nới lỏng giao dịch ngoại hối và hỗ trợ mạnh thương mại điện tử sẽ mở ra dư địa phát triển cho các doanh nghiệp Fintech và bán lẻ trực tuyến.
Theo bà Nguyễn Hồng Vân, Giám đốc Thị trường, JLL Việt Nam tại Hà Nội, trong số các địa phương triển khai FTZ, Hải Phòng là một điểm sáng đáng chú ý nhờ quy mô lớn và chính sách đặc thù, giúp gia tăng sức hút đầu tư vào công nghệ cao, logistics và dịch vụ tài chính.
Tại Đà Nẵng, ông Võ Hồng Thắng, Phó tổng giám đốc DKRA Group cho rằng, thị trường bất động sản đang chuyển từ giai đoạn “tiềm năng” sang “bùng nổ”. Phân khúc căn hộ dẫn dắt thị trường nhờ nhu cầu ở thực và nhu cầu thuê từ chuyên gia quốc tế. Năm 2025, nguồn cung đất nền mới tăng 4,2 lần so với năm 2024, trong khi sức cầu tăng gấp 6 lần; giá đất nền thứ cấp tăng trung bình 31% so với cuối năm 2024.
“Sự xuất hiện của Trung tâm Tài chính quốc tế cùng kế hoạch phát triển FTZ được xem là đòn bẩy thép, giúp thị trường bất động sản Đà Nẵng chuyển từ giá trị sử dụng sang giá trị tài sản chiến lược”, ông Thắng nhận định.
Theo báo cáo chuyên đề về FTZ của Công ty Chứng khoán VNDIRECT, với định hướng lấy logistics làm trụ cột, đặc biệt là mô hình cảng nước sâu gắn với FTZ, nhóm cảng biển và vận tải sẽ hưởng lợi trực tiếp.
Trong nhóm cảng biển, Gemadept (mã GMD) được đánh giá nổi bật nhờ hệ thống cảng container quy mô lớn. Các dự án như Nam Đình Vũ (Hải Phòng) và Gemalink (Cái Mép - Thị Vải) sở hữu vị trí thuận lợi để hưởng lợi khi lưu lượng hàng hóa gia tăng cùng tiến trình triển khai FTZ. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp như Cảng Hải Phòng (mã PHP) và Cảng Sài Gòn (mã SGP) cũng được kỳ vọng hưởng lợi nhờ sở hữu các cảng nước sâu tại vị trí chiến lược.
Ở lĩnh vực vận tải biển, cổ phiếu Vận tải và Xếp dỡ Hải An (mã HAH) được khuyến nghị nhờ chiến lược mở rộng đội tàu trong bối cảnh mặt bằng cước vận tải duy trì ở mức cao, phù hợp với nhu cầu vận chuyển nội Á được dự báo ổn định khi FTZ hình thành.
Trong lĩnh vực bất động sản khu công nghiệp, Becamex IDC (mã BCM) và IDICO (mã IDC) là những doanh nghiệp đáng chú ý nhờ quỹ đất lớn gắn với các trung tâm logistics trọng điểm phía Nam, cùng khả năng mở rộng dự án và tham gia vào các khu công nghiệp liên kết FTZ.
Ngoài ra, Phát triển Đô thị Kinh Bắc (mã KBC), Đầu tư và Công nghiệp Tân Tạo (mã ITA) cũng được quan tâm, trong bối cảnh dự án Khu công nghiệp Tiên Lãng I thuộc FTZ Nam Đồ Sơn đang được triển khai.
Ở tầm dài hạn, khu vực Nam Đồ Sơn - với siêu cảng do Vingroup đầu tư - được định vị là lõi của FTZ Hải Phòng, có thể hình thành một cực tăng trưởng mới, qua đó tạo dư địa cho nhóm cổ phiếu “họ VIN”.
Trong khi đó, việc Tập đoàn Sun Group tham gia phát triển khu thương mại - dịch vụ, miễn thuế và du lịch cao cấp tại FTZ Đà Nẵng cũng mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp trong hệ sinh thái liên quan.
Ở nhóm công nghệ và bán dẫn, FPT là cổ phiếu đáng chú ý khi đang mở rộng đầu tư tại khu vực Hòa Vang - Ngũ Hành Sơn. Khu vực số 7 của FTZ Đà Nẵng được định hướng là khu kinh tế số, có tính bổ trợ trực tiếp cho hệ sinh thái FPT Complex.