Bài 3: Cuộc đua sáng kiến
Đang có những chuyển động đáng chú ý trong cách tìm lời giải cho bài toán tăng trưởng cao, liên tục trong nhiều năm ở các địa phương...
Sau hội nghị đối thoại không thành
Cuộc đối thoại với doanh nghiệp thường kỳ quý II/2026 của UBND tỉnh Lai Châu đã không diễn ra như kế hoạch. Sau văn bản đề nghị các hiệp hội, hội doanh nghiệp tổng hợp ý kiến, kiến nghị gửi về tỉnh, không có một phản hồi nào.
“Không có một ý kiến nào cả”, ông Nguyễn Sỹ Cảnh, Phó chủ tịch UBND tỉnh Lai Châu chia sẻ với cộng đồng doanh nghiệp tham dự Phiên đối thoại vòng địa phương của Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam (VPSF) năm 2026 do Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam tổ chức tại Lai Châu vào trung tuần tháng 8/2026.
Thực ra, ông Cảnh có thể không quá lo lắng về thực trạng trên nếu nhìn vào những nỗ lực liên tục của chính quyền địa phương trong cải thiện môi trường kinh doanh. Cuộc đối thoại quý I/2026 đã nhận được 53 ý kiến và cho đến ngày 20/7, số ý kiến đã được giải quyết xong là 50, số còn lại đang được các sở, ngành tập trung thụ lý. Trong quý II/2026, thay cho cuộc đối thoại thường niên, UBND tỉnh Lai Châu đã tổ chức các cuộc làm việc chuyên đề, giao các sở, ngành chuyên môn làm việc trực tiếp với doanh nghiệp, nhà đầu tư theo từng lĩnh vực.
Ngay tại VPSF 2026, những vướng mắc được doanh nghiệp nêu ra, từ đất đai, đầu tư, xây dựng, tín dụng đến thuế, thủ tục hành chính, chuyển đổi số và khoa học - công nghệ..., đều được chỉ rõ đầu mối giải quyết và hướng xử lý.
Song, với ông Cảnh, những điều đó chưa đủ. Chính quyền muốn lắng nghe không chỉ khó khăn, vướng mắc, mà rất cần những ý kiến phản biện về chính sách, sự vận hành của thể chế, thủ tục hành chính, cũng như cách các sở, ngành việc thực hiện nhiệm vụ của mình.
“Có nghe được các ý kiến nhiều chiều, chúng tôi mới nắm được thực tế công việc mình làm có đáp ứng được yêu cầu của hoạt động sản xuất, kinh doanh, của doanh nghiệp hay không”, ông Cảnh nói.
Tới đây, có thể các hiệp hội doanh nghiệp Lai Châu sẽ tiếp đón Phó chủ tịch Nguyễn Sỹ Cảnh nhiều hơn, địa điểm có thể không phải ở văn phòng, mục đích không là nghe doanh nghiệp nào kiến nghị gì, mà là tìm hiểu xem có vấn đề gì khó khăn, có bức xúc gì khó nói.
“Không cần biết doanh nghiệp nào có ý kiến, chúng tôi chỉ cần biết đang có tồn tại, khúc mắc gì cần giải quyết”, ông Cảnh đề xuất cách làm mới với cam kết rất thẳng thắn rằng, những vấn đề thuộc trách nhiệm của chính quyền thì chính quyền phải chủ động vào cuộc, không đùn đẩy, né tránh, không để doanh nghiệp tự xoay xở với những thủ tục thuộc trách nhiệm hướng dẫn của cơ quan quản lý nhà nước.
| |
Tìm kiếm tăng trưởng
Câu chuyện ở Lai Châu không phải đơn lẻ. Có dịp làm việc với nhiều địa phương, ông Đậu Anh Tuấn, Phó tổng thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cảm nhận đang có những chuyển động rất khác trong cách chính quyền “tìm kiếm tăng trưởng”. Trước đây, doanh nghiệp thường phải đôn đáo, đốc thúc các sở, ban, ngành của địa phương hoàn thành thủ tục, thì nay ngược lại.
“Có doanh nghiệp kể với tôi vừa nhận được điện thoại của Chủ tịch tỉnh hỏi tình hình đầu tư và có cần hỗ trợ gì để thúc đẩy tiến độ dự án. Doanh nghiệp này quy mô nhỏ và vừa, chứ không phải doanh nghiệp lớn, nên cảm nhận rất rõ quyết tâm thực hiện bằng được tốc độ tăng trưởng rất cao của các địa phương”, ông Tuấn kể.
Hơn hai thập niên trước, các địa phương từng có một cuộc đua tranh thu hút đầu tư rất quyết liệt, chủ yếu là giành vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Nhiều sáng kiến, cách làm mới xuất hiện, nhưng cũng nhiều hệ quả phát sinh. Nhìn lại, không ít chuyên gia kinh tế đã gọi đó là “cuộc đua xuống đáy” khi nhiều địa phương đặt mục tiêu “có được càng nhiều dự án càng tốt” để có tăng trưởng và cách thức là trải thảm đỏ bằng ưu đãi quá mức về tiền thuế, tiền thuê đất, xem nhẹ đánh giá tác động môi trường, xã hội và lợi ích phát triển dài hạn của nền kinh tế.
Khó khăn thực sự không nằm ở những ý tưởng mới, mà ở việc thoát khỏi những ý tưởng cũ - những ý tưởng đã bén rễ và len lỏi vào mọi ngóc ngách trong não trạng của chúng ta.
Cuộc đua tranh hôm nay có mục tiêu khó khăn hơn rất nhiều. Các địa phương không chỉ được giao... KPI về tốc độ tăng trưởng, mà phải nhận diện và khai thác tối đa tiềm năng, lợi thế, đổi mới mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.
Đặc biệt, Chính phủ cũng đặt yêu cầu chuyển mạnh và thực chất từ tư duy “quản lý” sang “kiến tạo phát triển”, mở không gian hệ thống điều hành theo hai hướng: cá thể hóa trách nhiệm đi kèm phân cấp mạnh - địa phương chủ động quyết định và chịu trách nhiệm, thay cho cách điều hành tập trung trước đây.
Như vậy, lời giải hiện tại không thể chỉ là “có thêm dự án”, cũng không thể dùng tư duy, cách quản lý như cũ.
Trở lại với Lai Châu, 6 tháng đầu năm 2026, GRDP của tỉnh tăng 9,91%, đứng đầu khu vực Tây Bắc, thứ ba vùng Trung du và miền núi phía Bắc và thứ 10 cả nước. Đến hết tháng 7, tỉnh có 195 doanh nghiệp mới thành lập, với vốn đăng ký 11.377 tỷ đồng, vượt 8% kế hoạch. Cùng thời gian, 31 dự án được chấp thuận chủ trương đầu tư, tổng vốn đăng ký hơn 30.000 tỷ đồng, tăng 111% về số dự án và gấp 3,3 lần về vốn so với cùng kỳ.
Những con số trên cho thấy, việc thực hiện chỉ tiêu tăng trưởng GRDP được giao là 10,1% của Lai Châu đang thuận lợi. Song với chính quyền tỉnh, bài toán không dừng ở việc hoàn thành chỉ tiêu của năm, mà của cả giai đoạn 2026-2030. Quan trọng hơn là các câu hỏi song song như doanh nghiệp trong tỉnh có thêm cơ hội gì để lớn lên, các dự án đầu tư tạo thêm giá trị gì cho người dân và doanh nghiệp địa phương và Lai Châu có thể tham gia sâu hơn đến đâu vào các chuỗi cung ứng, chuỗi giá trị của vùng, góp thêm giá trị gì vào tăng trưởng của cả nền kinh tế...
Thách thức từ quỹ đạo mới
GS-TS. Vũ Minh Khương (Trường Chính sách công Lý Quang Diệu, Đại học Quốc gia Singapore) gọi những nỗ lực cải cách thể chế mà Việt Nam đang thực hiện là “những bước đi quả cảm chưa từng thấy”.
Ông Khương nhắc đến những phiên họp của Quốc hội, Chính phủ và các địa phương với lịch trình dày đặc, thảo luận liên tục để nhận diện điểm nghẽn, tháo gỡ vướng mắc, hoàn thiện thể chế; mở không gian phát triển mới; tạo nền tảng cho các dự án, công trình lớn và những lựa chọn mới về công nghệ...
Đặc biệt, ông đặt kỳ vọng rất lớn vào bước chuyển của 10 nhóm công nghệ chiến lược và 30 nhóm sản phẩm trọng điểm mà Chính phủ Việt Nam đã lựa chọn, với hàng loạt cơ chế, chính sách hỗ trợ.
Với các bước đi đó, Việt Nam có thể trở thành một trong những điểm đến hàng đầu thế giới trong thập kỷ tới về công nghệ, về những ý tưởng đột phá và hiệu quả quản trị...
Tuy nhiên, thách thức không hề nhỏ. GS-TS. Vũ Minh Khương nhắc đến câu nói của nhà kinh tế học người Anh lừng danh John Maynard Keynes, rằng khó khăn thực sự không nằm ở những ý tưởng mới, mà ở việc thoát khỏi những ý tưởng cũ - những ý tưởng đã bén rễ và len lỏi vào mọi ngóc ngách trong não trạng của chúng ta.
Đó cũng là phần khó nhất trong giai đoạn chuyển quỹ đạo của nền kinh tế. Nhưng chúng ta cũng xác định không có con đường nào trở thành quốc gia thu nhập cao mà năng suất lại ở mức thấp. Không thể thúc đẩy đổi mới sáng tạo nếu giữ mô hình quản trị cũ... Không thể bước vào quỹ đạo tăng trưởng mới bằng tư duy sửa chữa mô hình cũ, bằng những sáng kiến riêng lẻ.
Đây là thời điểm của những hành động quyết liệt, chấp nhận loại bỏ những cách làm không còn phù hợp, thiết kế lại thể chế, nâng chất lượng nguồn lực và buộc các chủ thể của nền kinh tế cùng thay đổi.
(Còn tiếp)