Việc tiếp nhận tiêu chuẩn quốc tế là bước đi cần thiết để doanh nghiệp Việt để tiếp cận thị trường, thu hút đầu tư quốc tế.
Không thể chỉ cạnh tranh bằng giá thấp
Ngày 15/10, trong khuôn khổ Hội nghị Thượng đỉnh Đổi mới sáng tạo Việt Nam 2026 (Vietnam Innovation Summit 2026 – VIS 2026), các chuyên gia, nhà quản lý và đại diện doanh nghiệp đã thảo luận về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt trong bối cảnh chuỗi giá trị toàn cầu đang tái cấu trúc.
Một trong những vấn đề được đặt ra là khi đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế dần trở thành điều kiện cơ bản để tham gia thị trường, doanh nghiệp Việt cần làm gì để tạo ra lợi thế cạnh tranh dài hạn, thay vì tiếp tục dựa vào chi phí thấp và năng lực gia công.
Đánh giá mức độ sẵn sàng của cộng đồng doanh nghiệp trong nước, ông Richard D. McClellan, CEO Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP.HCM (VIFC) cho rằng, tại Việt Nam, dù đã xuất hiện một số doanh nghiệp vươn lên mạnh mẽ và vận hành tiệm cận chuẩn mực quốc tế. Song, đây chỉ là số ít, phần lớn doanh nghiệp nội địa vẫn chưa đạt đến cấp độ này.
Theo đó, yêu cầu cấp thiết hiện nay là nâng cao năng lực toàn diện. Đặc biệt ở hai trụ cột chính là minh bạch trong quản trị và chủ động giao tiếp bằng ngôn ngữ chuẩn mực của thị trường tài chính, thương mại toàn cầu.
Ông Mohammad Mudasser, Phó tổng giám đốc PwC Việt Nam cũng cho rằng, lợi thế cạnh tranh dựa trên chi phí và gia công đang thu hẹp. Việt Nam đã đi qua giai đoạn chỉ cần đáp ứng tiêu chuẩn để tham gia chuỗi giá trị. Giai đoạn tiếp theo đòi hỏi doanh nghiệp phải làm chủ chất lượng, công nghệ, quản trị và từng bước tạo ra những giá trị có sức tham chiếu.
Theo ông Mudasser, đây là sự thay đổi từ vị thế tiếp nhận luật chơi sang chủ động tham gia định hình chuẩn mực. Thay vì chỉ đáp ứng yêu cầu của khách hàng hoặc đối tác, doanh nghiệp cần xây dựng năng lực vận hành nội tại để duy trì chất lượng ổn định, liên tục cải tiến và tạo ra giá trị khác biệt.
Tại diễn đàn, ông Lê Minh Trung, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ Phát triển Công nghiệp và Phát triển Bền vững (CSED), Sở Công Thương TP.HCM chia sẻ, một vài doanh nghiệp tiên phong chưa đủ để tạo nên năng lực định chuẩn của cả nền kinh tế.
Theo ông Trung, quá trình nâng cấp phải diễn ra đồng bộ trong toàn bộ hệ sinh thái, từ thể chế khuyến khích chất lượng và nghiên cứu phát triển (R&D), thị trường ghi nhận giá trị thực chất thay vì chỉ lựa chọn sản phẩm có giá thấp, đến cộng đồng doanh nghiệp sẵn sàng đầu tư dài hạn. Đích đến là chuyển năng lực của những doanh nghiệp tiên phong thành năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Đáp ứng tiêu chuẩn đến tạo ra giá trị mới
Theo các ý kiến tại VIS 2026, việc tiếp nhận tiêu chuẩn quốc tế vẫn là bước đi cần thiết đối với doanh nghiệp Việt để tiếp cận thị trường, thu hút đầu tư và tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất toàn cầu. Tuy nhiên, khi các tiêu chuẩn dần trở thành điều kiện phổ biến, doanh nghiệp cần tiến thêm một bước: chuyển những yêu cầu bên ngoài thành năng lực vận hành của chính mình.
Từ góc nhìn của cộng đồng doanh nghiệp quốc tế, ông Roger Leitner, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Phòng Thương mại Thụy Sĩ tại ASEAN nhấn mạnh, việc xây dựng cơ sở sản xuất và hợp tác thương mại tại Việt Nam theo chuẩn mực quốc tế ngay từ đầu là cơ hội để nâng chất lượng toàn diện.
Theo ông, quá trình này không chỉ liên quan đến công nghệ hiện đại và chất lượng sản phẩm mà còn bao gồm an toàn, phúc lợi người lao động và tính bền vững. Nguồn nhân lực từng làm việc tại các doanh nghiệp trong nước, châu Âu, Mỹ và châu Á cũng mang lại những góc nhìn đa dạng, góp phần thách thức và nâng cao các tiêu chuẩn hiện có.
Ông Leitner đồng thời cho rằng tiêu chuẩn và đổi mới sáng tạo có vai trò bổ trợ lẫn nhau. Bởi tiêu chuẩn tạo nền tảng để mở rộng quy mô, còn đổi mới sáng tạo giúp doanh nghiệp liên tục phát triển. Khi công nghệ và phương thức vận hành thay đổi, các tiêu chuẩn cũng cần được nâng cấp tương ứng.
Các ý kiến tại diễn đàn cho thấy khoảng cách từ đáp ứng tiêu chuẩn đến chủ động kiến tạo chuẩn mực không thể được rút ngắn chỉ bằng một chứng nhận hay một dự án riêng lẻ. Quá trình này cần sự phối hợp giữa chính sách, thị trường, doanh nghiệp và các chủ thể trong chuỗi giá trị.
Với doanh nghiệp Việt, yêu cầu trước mắt là nâng cao tính minh bạch trong quản trị, làm chủ chất lượng và công nghệ, đồng thời đầu tư dài hạn cho đổi mới sáng tạo. Đây là những nền tảng để doanh nghiệp không chỉ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu mà còn từng bước tạo ra những giá trị đủ khác biệt để thị trường tham chiếu.
