Báo cáo Kinh tế thường niên Đồng bằng sông Cửu Long 2025 với chủ đề “Phát triển doanh nghiệp - động lực then chốt cho tăng trưởng”, do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cùng Trường Chính sách Công và Quản lý Fulbright (FSPPM) công bố vào ngày 28/5/2026 đã chỉ ra rằng, vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) giàu tiềm năng, nhưng thiếu một hệ sinh thái doanh nghiệp đủ mạnh để biến các tiềm năng này thành giá trị kinh tế và tăng trưởng bền vững.
ĐBSCL hiện vẫn giữ vai trò chiến lược trong an ninh lương thực và xuất khẩu nông sản của Việt Nam. Tuy nhiên, mô hình tăng trưởng dựa vào tài nguyên, sản lượng thô, lao động giản đơn và hộ sản xuất nhỏ đã tới giới hạn.
Doanh nghiệp không lớn lên được
Theo Báo cáo Kinh tế thường niên Đồng bằng sông Cửu Long 2025 (Báo cáo), từ năm 2023, ĐBSCL trở thành vùng có mật độ doanh nghiệp thấp nhất cả nước. Nếu như vào năm 2000, ĐBSCL từng chiếm khoảng 22% tổng số doanh nghiệp cả nước, thì đến năm 2024 tỷ lệ này chỉ còn khoảng 7%. Những con số này cho thấy khu vực doanh nghiệp ở ĐBSCL không chỉ ít mà còn thiếu động lực tái tạo, thiếu sự nâng cấp về quy mô, và thiếu doanh nghiệp đầu chuỗi đủ năng lực dẫn dắt.
Toàn cảnh doanh nghiệp cho thấy ĐBSCL đã mất dần vị thế doanh nghiệp trong bản đồ kinh tế quốc gia. Trong giai đoạn 2015-2025, ĐBSCL có tốc độ tăng trưởng doanh nghiệp thấp nhất cả nước. Chất lượng doanh nghiệp cũng đáng lo ngại. Phân loại theo quy mô vốn, đến năm 2024, doanh nghiệp siêu nhỏ ở ĐBSCL chiếm tới 42%, mức cao nhất cả nước; tỷ trọng doanh nghiệp lớn cũng thuộc nhóm thấp nhất cả nước.
Nếu phân theo quy mô lao động, doanh nghiệp siêu nhỏ chiếm tới 87,8% tổng số doanh nghiệp Vùng, trong khi doanh nghiệp nhỏ, vừa và lớn chỉ lần lượt chiếm 9,5%, 1,8% và 0,9%. Vấn đề của ĐBSCL là thiếu năng lực tích lũy, thiếu tầng doanh nghiệp vừa, thiếu doanh nghiệp đầu chuỗi và thiếu cơ chế giúp doanh nghiệp nhỏ chuyển bậc quy mô.
Đặc biệt, về cơ cấu ngành cho thấy một nghịch lý của ĐBSCL là tuy mạnh về nông nghiệp nhưng thiếu doanh nghiệp đủ mạnh trong chính lĩnh vực này. Số doanh nghiệp nông nghiệp của Vùng chỉ chiếm chưa tới 5%, trong khi nông nghiệp đóng góp hơn 30% GRDP toàn vùng. Khu vực dịch vụ chiếm khoảng 68% số doanh nghiệp nhưng đóng góp chưa tới 40% GRDP. Các ngành nền tảng như giáo dục - đào tạo, khoa học - công nghệ, vận tải - kho bãi, thông tin - truyền thông và logistics đều yếu, làm hệ sinh thái doanh nghiệp Vùng thiếu các dịch vụ hỗ trợ cần thiết để đi lên chế biến sâu, tiêu chuẩn cao và thị trường toàn cầu.
Báo cáo cũng chỉ ra, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tại ĐBSCL là một khoảng trống lớn trong chiến lược nâng cấp doanh nghiệp. Đến năm 2024, toàn Vùng chỉ có 374 doanh nghiệp FDI đang hoạt động, với mật độ 2,4 doanh nghiệp FDI trên 100.000 dân, thấp nhất cả nước. Tuy nhiên, khu vực FDI lại tạo ra khoảng 310.000 việc làm, và sử dụng trung bình khoảng 829 lao động. Điều này cho thấy các doanh nghiệp FDI chủ yếu thâm dụng lao động, trong khi tỷ lệ vốn trên lao động thấp và liên kết với các ngành hỗ trợ yếu. ĐBSCL vì vậy không chỉ cần thêm doanh nghiệp FDI, mà cần doanh nghiệp FDI có liên kết, công nghệ, tiêu chuẩn quản trị và khả năng kéo doanh nghiệp bản địa vào chuỗi.
Trong khi đó, doanh nghiệp nhà nước tại ĐBSCL hiện vẫn phân tán, thiên về công ích truyền thống mà chưa định vị thành nhà đầu tư nền tảng của Vùng.
Còn nhiều nút thắt
Theo Báo cáo, các nút thắt không hoạt động biệt lập mà tương tác với nhau.
Báo cáo xác định 9 nút thắt chính gồm: Mô hình phát triển dựa vào tài nguyên và giá trị gia tăng thấp; Quá nhiều doanh nghiệp siêu nhỏ, quá ít doanh nghiệp dẫn dắt; Logistics yếu và chi phí cao; Thể chế và chi phí tuân thủ nặng; Thiếu lao động kỹ năng và di cư; Tín dụng chưa đủ cho chuyển đổi; Doanh nghiệp FDI ít và lan tỏa thấp; Doanh nghiệp nhà nước chưa mở đường; Văn hóa liên kết - lòng tin yếu.
Từ thực trạng trên, thông điệp cốt lõi của Báo cáo là phải chuyển từ phát triển doanh nghiệp theo số lượng sang tái thiết hệ sinh thái doanh nghiệp Vùng.
Trong bối cảnh doanh nghiệp tư nhân nội địa là nền tảng chính nhưng còn nhỏ và mỏng; doanh nghiệp FDI còn ít, thâm dụng lao động và mức độ lan tỏa thấp; doanh nghiệp nhà nước chưa làm đúng vai trò mở đường trong hạ tầng nền tảng như logistics lạnh, năng lượng, nước - môi trường, công nghệ sinh học, hạ tầng số và kiểm định chất lượng, nếu không tái cấu trúc ba lực lượng này, doanh nghiệp ĐBSCL sẽ tiếp tục gặp những trở ngại trong phát triển.