Khi “yết hầu” dòng dầu khí bị chặn
Tính đến ngày 6/3/2026, eo biển Hormuz - cửa ngõ giao thương của khu vực Vùng Vịnh với bên ngoài đã bị đóng cửa vì rủi ro an ninh cực cao. Đây là biến số ảnh hưởng lớn nhất tới thị trường năng lượng toàn cầu cũng như nền kinh tế thế giới.
Ước tính, việc eo biển này bị đóng cửa sẽ gây thiếu hụt nguồn cung tối thiểu từ 9 - 10 triệu thùng dầu/ngày (tương đương 9,2% tổng nguồn cung dầu thô toàn cầu). Khả năng thay thế nguồn cung sụt giảm tại eo biển Hormuz là rất hạn chế khi chỉ có Saudi Arabia, UAE và Iraq sở hữu các đường ống dẫn dầu ra khỏi Vùng Vịnh mà không cần đi qua eo biển, với tổng công suất thay thế tối đa đạt 4,2 triệu thùng/ngày.
Lượng thiếu hụt nguồn cung 9 - 10 triệu thùng/ngày là rất nghiêm trọng khi so sánh với các sự kiện địa chính trị đã xảy ra trong quá khứ. Chẳng hạn, xung đột Nga - Ukraine có thể khiến 2 - 3% tổng nguồn cung dầu mỏ thế giới đối mặt với việc bị cấm vận và phản ứng của giá dầu thời điểm đó là tăng vọt 73%, lên mức đỉnh 130 USD/thùng.
Thời gian đóng cửa eo biển Hormuz, hay thời điểm hạ nhiệt căng thẳng quân sự tại Trung Đông được xem là yếu tố quyết định đến diễn biến giá dầu. Với kịch bản cơ sở của chúng tôi là căng thẳng hạ nhiệt trong vòng 1 tháng, giá dầu sẽ đạt mức đỉnh 80 - 90 USD/thùng trong thời gian căng thẳng diễn ra và nhanh chóng giảm do nguồn cung trên thị dồi dào và kế hoạch gia tăng sản lượng thêm 206.000 thùng/ngày của OPEC+.
Trong kịch bản xấu nhất, chúng tôi cho rằng giá dầu sẽ phản ứng mạnh và đạt mức cao mới so với mức đỉnh 130 USD/thùng nếu eo biển Hormuz đóng cửa kéo dài/cơ sở hạ tầng dầu khí ở Trung Đông thiệt hại nặng nề sau các đợt không kích.
Đối với thị trường chứng khoán Việt Nam, các cú sốc địa chính trị liên quan đến nguồn cung dầu chủ yếu gây ảnh hưởng tâm lý ngắn hạn, với biên độ điều chỉnh không quá lớn. So sánh với S&P 500 và FTSE Emerging, VN-Index thường ghi nhận mức tác động tâm lý mạnh ngay khi sự kiện xảy ra nhưng khoảng thời gian duy trì tác động tâm lý cao trào thường ngắn hơn so với các thị trường khác. Điều này giúp cho VN-Index thường sớm ổn định lại và không làm thay đổi cấu trúc xu hướng. Chỉ những sự kiện có thời gian ảnh hưởng kéo dài, mang tính hệ thống và có khả năng lan tỏa toàn cầu mới có nguy cơ gây ra nhịp giảm sâu ngắn hạn, từ đó tác động tiêu cực gián tiếp tới cấu trúc xu hướng của chỉ số.
Với kịch bản cơ sở là căng thẳng sớm hạ nhiệt, eo biển Hormuz dần hoạt động trở lại sau 1 tháng, chỉ số VN-Index sẽ sớm tìm được điểm cân bằng quanh khu vực 1.700 - 1.750 điểm. Nếu kịch bản này xảy ra, nhịp điều chỉnh ngắn hạn sẽ chưa làm thay đổi cấu trúc xu hướng của chỉ số và triển vọng tích cực trung dài hạn vẫn được bảo lưu quanh ngưỡng 1.950 điểm.
Với kịch bản xấu - eo biển Hormuz đóng cửa kéo dài và khủng hoảng có nguy cơ lan rộng trong khu vực, cú sốc cung kéo dài cùng với giá dầu tăng cao có thể sẽ kéo theo tâm lý lo ngại về rủi ro lạm phát và suy thoái kinh tế. Khi đó, VN-Index có thể sẽ lùi sâu về xung quanh khu vực hỗ trợ 1.550 - 1.600 điểm và gây áp lực lên cấu trúc của xu hướng tăng trung dài hạn hiện tại.
Đo lường tác động tới một số nhóm ngành
Trong giai đoạn giá dầu tăng khi căng thẳng nổ ra theo kịch bản cơ sở, chúng tôi cho rằng, nhóm dịch vụ thăm dò khai thác dầu khí không được hưởng lợi rõ rệt. Khối lượng công việc của các nhà thầu khoan dầu khí chỉ gia tăng khi mặt bằng giá dầu ở mức cao trong thời gian dài. Nhóm dịch vụ thăm dò và khai thác dầu khí chỉ hưởng lợi nhờ đầu tư vào hoạt động thăm dò và khai thác dầu khí tại Đông Nam Á gia tăng khi kịch bản sự kiện nghiêng về phía rủi ro khiến eo biển Hormuz đóng cửa kéo dài và năng lực sản xuất dầu thô của khu vực Trung Đông bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
| |
Trong khi đó, nhóm lọc dầu hưởng lợi nhờ crack spread xăng dầu mở rộng. Khu vực châu Á - Thái Bình Dương sẽ là khu vực chịu ảnh hưởng đứt gãy về nguồn cung trầm trọng nhất khi lượng dầu mỏ đến từ Trung Đông chiếm hơn 60% nguồn cung dầu thô và xăng dầu thành phẩm trong khu vực. Thiếu hụt nguồn cung dầu thô đầu vào sẽ làm giảm hiệu suất hoạt động của các nhà máy lọc dầu trong khu vực, từ đó giúp crack spread xăng dầu thành phẩm mở rộng trong quý I - II/2026.
Biên lợi nhuận gộp nhà máy lọc dầu có sẵn nguồn cung dầu thô như BSR (70% dầu thô trong nước) sẽ được hưởng lợi nhờ crack spread mở rộng và phụ phí có khả năng tăng mạnh trong điều kiện chi phí bảo hiểm tăng cao và khan hiếm nguồn xăng dầu thành phẩm trên thị trường. Chúng tôi ước tính crack spread trung bình tháng 3 - 4/2026 của BSR tăng khoảng 20% sau sự kiện, tương ứng với lợi nhuận gộp ước tính tăng khoảng 1.150 tỷ đồng, tương đương 19,5% lợi nhuận gộp năm 2025.
Các doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu sẽ hưởng lợi trong ngắn hạn khi giá dầu tăng, do lượng hàng tồn kho xăng dầu được nhập ở mặt bằng giá thấp hơn sẽ được tiêu thụ theo giá bán lẻ mới (điều chỉnh theo đà tăng của giá dầu), qua đó giúp cải thiện biên lợi nhuận gộp trong ngắn hạn. Biên lợi nhuận của PLX có thể cải thiện khoảng 0,5 - 0,75 điểm phần trăm trong tháng 3 - 4/2026, giúp lợi nhuận sau thuế tăng thêm khoảng 250 - 400 tỷ đồng (tương đương 4 - 13% lợi nhuận sau thuế 2025 của PLX).
Tuy nhiên, rủi ro hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz bị đình trệ trong thời gian dài, sẽ khiến nguồn cung đầu vào cho Nhà máy Lọc dầu Nghi Sơn (sử dụng 100% dầu thô nhập khẩu từ Kuwait) bị thiếu hụt, qua đó làm gia tăng rủi ro thiếu hụt nguồn cung xăng dầu thành phẩm trong nước. Trong kịch bản này, các thương nhân đầu mối phải đẩy mạnh nhập khẩu xăng dầu thành phẩm từ thị trường quốc tế với chi phí cao hơn do giá dầu, cước vận chuyển và phí bảo hiểm gia tăng, từ đó tạo áp lực đáng kể lên biên lợi nhuận gộp.
Theo số liệu cập nhật đến ngày 20/2/2026, chúng tôi chưa nhận thấy PLX gia tăng lượng hàng tồn kho đáng chú ý, ngoài đợt nhập hàng lớn vào tháng 1/2026 để chuẩn bị cho Tết Nguyên đán.
Chúng tôi cũng kỳ vọng giá khí tăng theo đà tăng giá dầu giúp GAS ghi nhận lợi nhuận đến từ chênh lệch giá khí. Chúng tôi ước tính khoản lợi nhuận GAS đạt được từ chênh lệch giá khí là 875 tỷ đồng, tương đương 5,6% lợi nhuận gộp năm 2025.
Xung đột tại Trung Đông đang làm gia tăng rủi ro gián đoạn trên diện rộng đối với hoạt động vận tải biển toàn cầu. Ước tính có khoảng 170 tàu container (tương đương 1,4% năng lực đội tàu toàn cầu) đang bị kẹt bên trong vịnh Ba Tư và không thể thoát ra ngoài. Giá cước vận tải tăng, song mức độ tác động sẽ phân hóa theo từng nhóm tàu. Phân khúc tàu chở dầu sẽ tăng cước mạnh nhất do sự kiện eo biển Hormuz gây thiếu hụt nguồn cung tàu ngắn hạn khi 7% nguồn cung tàu dầu thô - xăng dầu thành phẩm đang mắc kẹt quanh khu vực này, đặc biệt là các tàu chở dầu thô trọng tải lớn.
Với phân khúc tàu container, tác động gián tiếp qua điều phối lại đội tàu khi thị trường tanker hút bớt công suất và kéo dài hải trình khiến giá cước có xu hướng tăng. Điều này tạo điều kiện cho các doanh nghiệp vận tải đẩy mạnh cho thuê tàu với mức giá cao, củng cố doanh thu và biên lợi nhuận trong ngắn hạn.
Ở mặt khác, giá dầu tăng ảnh hưởng đến biên lợi nhuận của các doanh nghiệp vận tải biển. Chi phí nhiên liệu là một trong những cấu phần chi phí trọng yếu của ngành vận tải biển. Đối với các doanh nghiệp vận tải biển niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam, nhiên liệu thường chiếm 30 - 40% tổng chi phí sản xuất - kinh doanh (ngoại trừ một số trường hợp đặc thù như PVT).
Xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran không có tác động đến doanh thu của nhóm doanh nghiệp hãng hàng không, bởi không có các đường bay thẳng đến Trung Đông và các đường bay đến châu Âu đều cách xa khu vực chiến sự. Tuy vậy, biên lợi nhuận gộp mảng vận tải hàng không sẽ sụt giảm bởi tình trạng giá dầu gia tăng. Ước tính chi phí hoạt động trên mỗi ghế luân chuyển (CASK) của nhóm hãng hàng không sẽ tăng 0,4% với mỗi 1% tăng thêm trên giá xăng Jet A1.
Đáng chú ý, các doanh nghiệp sản xuất urê (DPM, DCM) sẽ được hưởng lợi nhờ giá bán urê tăng do nguồn cung urê gặp gián đoạn, bù đắp nhiều hơn mức tăng chi phí sản xuất do giá khí đầu vào tăng theo giá dầu. Trong kịch bản cơ sở, chúng tôi kỳ vọng xung đột vũ trang tại Trung Đông sẽ khiến giá urê thế giới tăng lên mức 550 USD/tấn (tăng 15% so với trước xung đột) do nguồn cung gặp gián đoạn trong bối cảnh nhu cầu tiêu thụ đang bước vào giai đoạn cao điểm.
Nguồn cung bị gián đoạn trong ngắn hạn khi xung đột leo thang làm gián đoạn lưu thông qua eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển chính của khu vực Trung Đông, nơi chiếm gần 35% sản lượng urê xuất khẩu toàn cầu và nguy cơ gián đoạn sản xuất tại Ai Cập (chiếm 8% sản lượng xuất khẩu urê toàn cầu) do thiếu khí đốt từ Israel, khi Israel đã yêu cầu tạm dừng khai thác mỏ khí để phòng ngừa rủi ro. Năm ngoái, việc cắt giảm dòng khí từ Israel sang Ai Cập từng khiến toàn bộ các nhà máy urê của Ai Cập phải tạm ngừng hoạt động, qua đó đẩy giá urê thế giới tăng mạnh.
Ở chiều ngược lại, giá dầu tăng cũng làm chi phí sản xuất của các doanh nghiệp urê gia tăng do giá khí đầu vào được neo theo giá dầu. Tuy nhiên, mức tăng của giá bán urê được kỳ vọng sẽ lớn hơn mức tăng chi phí, qua đó, hỗ trợ biên lợi nhuận của DPM và DCM trong ngắn hạn.