Từ ngày 9-10/6, Việt Nam sẽ đăng cai tổ chức Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) lần thứ ba, năm 2026. Đánh giá cao Việt Nam khi tiếp tục đăng cai tổ chức Diễn đàn, các Đại sứ Lào, Philippines, Thái Lan, Indonesia, Australia và Timor-Leste đều khẳng định đây là một sáng kiến mang tầm chiến lược và vô cùng kịp thời.
Trong bối cảnh thế giới đối mặt với những biến động phức tạp, Diễn đàn không chỉ tạo ra một không gian đối thoại cởi mở, mà còn là nền tảng thiết yếu để ASEAN hoạch định tầm nhìn dài hạn, chủ động ứng phó với các thách thức khu vực và toàn cầu, hướng tới Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN đến 2045.
Kiến tạo không gian đối thoại chiến lược
Khác với các hội nghị truyền thống thường tập trung giải quyết các vấn đề hiện tại, Diễn đàn Tương lai ASEAN được định vị là không gian đặc biệt để thảo luận về tương lai dài hạn của khối.
Đại sứ Philippines tại Việt Nam, ông Francisco Noel R. Fernandez III, nhận định: "Diễn đàn Tương lai ASEAN sẽ thảo luận về những gì diễn ra trong tương lai. Vì vậy, nó bổ trợ cho các cuộc thảo luận của các nhà lãnh đạo ASEAN, bởi hiện tại sẽ là tiền đề cho tương lai và chúng ta luôn coi trọng việc thực hiện tầm nhìn xa trong quan hệ đối ngoại".
 |
Đại sứ Philippines tại Việt Nam Francisco Noel R. Fernandez III trả lời phỏng vấn của phóng viên TTXVN. (Ảnh: Việt Đức/TTXVN) |
Sự gia nhập của thành viên thứ 11 là Timor-Leste mang lại một biến số mới, đòi hỏi các nhà lãnh đạo phải xem xét nghiêm túc lộ trình ASEAN sẽ đi đến đâu trong 10 hoặc 20 năm tới trên nền tảng ba trụ cột: chính trị-an ninh, văn hóa-xã hội và kinh tế.
Đại sứ Timor-Leste João Pereira khẳng định Diễn đàn Tương lai ASEAN "không chỉ là một diễn đàn gặp gỡ thông thường mà thực sự là một nền tảng cấp cao theo mô hình Kênh 1,5 (có sự tham gia của cả các cơ quan Chính phủ lẫn các đại diện không chính thức của các thành phần khác trong cộng đồng như giới học giả, doanh nghiệp, báo chí cũng như các tổ chức khu vực và quốc tế đại diện cho người dân) của ASEAN, khuyến khích tư duy dài hạn về các thách thức của khu vực, từ hòa bình, an ninh đến chuyển đổi số và phát triển bền vững."
Diễn đàn đang trở thành đối thoại đa chiều để các nước chia sẻ tầm nhìn, chính sách, chiến lược nhằm phối hợp hướng tới Tầm nhìn ASEAN 2045.
Dưới góc độ chuyên sâu, Đại sứ Indonesia Adam Mulawarman Tugio nhấn mạnh giá trị cốt lõi của không gian đối thoại Kênh 1,5 là cho phép các cuộc thảo luận mang tính khám phá hướng tới tương lai mà không bị gò bó bởi các thủ tục ngoại giao chính thức.
Những chủ đề khó khăn vốn có thể làm đình trệ các cuộc đàm phán chính thức, góc nhìn khác biệt về động lực cạnh tranh của các nước lớn,… sẽ được trao đổi cởi mở hơn tại AFF nhằm tìm ra điểm đồng thuận.
Đoàn kết và tự cường
Trong bối cảnh nền chính trị toàn cầu và khu vực đang đối mặt với nhiều biến động, từ đứt gãy chuỗi cung ứng, áp lực lạm phát đến cạnh tranh địa chính trị, việc chủ động xây dựng khả năng tự cường là sống còn.
Đại sứ Lào Khamphao Ernthavanh đánh giá cao chủ đề "Cùng nhau kiến tạo tương lai chung: Hòa bình, thịnh vượng và phát triển lấy con người làm trung tâm".
Nhấn mạnh tới kinh nghiệm của Lào khi đảm nhiệm vai trò Chủ tịch ASEAN 2024, bà Khamphao Ernthavanh khẳng định: "Không một quốc gia thành viên ASEAN nào có thể đơn độc đối phó hiệu quả với những thách thức này."
 |
Ông Adam M. Tugio, Đại sứ Cộng hòa Indonesia tại Việt Nam. (Ảnh: Thanh Hương/TTXVN) |
Do đó, cách tiếp cận đối thoại cởi mở, bao trùm của Diễn đàn là điều kiện tiên quyết để biến mối quan tâm chung thành hành động tập thể.
Minh chứng cho khả năng dự báo chiến lược của ASEAN, Đại sứ Philippines dẫn chứng về bài học khủng hoảng năng lượng do xung đột Trung Đông. Dù không lường trước eo biển Hormuz bị đóng cửa, các nhà lãnh đạo khối đã sớm xây dựng khung pháp lý chia sẻ dự trữ năng lượng thiết yếu và kết nối lưới điện.
Tương tự, tinh thần đoàn kết còn thể hiện qua cơ chế mở rộng dịch vụ lãnh sự cho công dân của nhau tại các khu vực châu Phi có dịch bệnh, nơi không phải nước ASEAN nào cũng có cơ quan đại diện.
Để tăng thêm tự cường kinh tế, Đại sứ Indonesia Adam M. Tugio thẳng thắn chỉ ra thực trạng thương mại nội khối ASEAN hiện chỉ chiếm khoảng 23%, trong khi hội nhập với các đối tác bên ngoài lại sâu rộng hơn.
Ông đề xuất ASEAN cần tận dụng các thế mạnh bổ trợ lẫn nhau: Việt Nam mạnh về điện tử, Malaysia về bán dẫn, Thái Lan về công nghiệp ôtô, Indonesia dồi dào tài nguyên và Singapore mạnh về dịch vụ tài chính. Việc tích hợp mạng lưới sản xuất khu vực, cải thiện việc tận dụng Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) và thúc đẩy Hiệp định Khung về kinh tế số (DEFA) là những bước đi thực tế cần được bàn luận sâu tại Diễn đàn.
Lấy con người làm trung tâm và đổi mới mạng lưới đối thoại
Một trong những ưu tiên hàng đầu của Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 là việc đặt con người vào trung tâm của sự phát triển. Đại sứ Thái Lan Urawadee Sriphiromya đánh giá: "Chúng ta không thể đạt được sự thịnh vượng bền vững nếu người dân của chúng ta bị bỏ lại phía sau."
Điểm nhấn mang tính đột phá của Diễn đàn Tương lai ASEAN năm nay là sự mở rộng thảo luận với sự tham gia của các chính đảng. Đại sứ Thái Lan hoan nghênh sáng kiến này, coi các chính đảng là "cầu nối thiết yếu giữa người dân và các nhà hoạch định chính sách" để xây dựng cộng đồng.
Đồng tình với quan điểm này, Đại sứ Indonesia Adam M. Tugio phân tích rằng, tiến trình hội nhập của ASEAN từ trước đến nay chủ yếu do chính phủ và các Bộ Ngoại giao dẫn dắt; việc đưa các chính đảng vào thảo luận thừa nhận thực tế rằng hội nhập bền vững đòi hỏi sự ủng hộ chính trị sâu rộng từ trong nước. Mạng lưới giữa các đảng phái có thể mang lại sự liên tục vượt ra ngoài nhiệm kỳ của các chính phủ, kết nối công việc của ASEAN với cử tri trong nước.
Đại diện cho quốc gia đối tác lâu đời nhất của ASEAN (từ năm 1974), Đại sứ Australia Gillian Bird kỳ vọng vào sự chuyển biến tích cực trong sinh kế của người dân. Australia cam kết tăng cường thương mại, đầu tư và giáo dục để tạo thêm nhiều việc làm cho khu vực.
Đặc biệt, Đại sứ Gillian Bird nhấn mạnh tầm quan trọng của chuyển đổi số và công nghệ tài chính (fintech) tại chương trình nghị sự Diễn đàn Tương lai ASEAN, kỳ vọng Hiệp định Khung về kinh tế số của ASEAN sẽ định hình tương lai kinh tế của khối.
Tại Diễn đàn năm nay, hợp tác tiểu vùng và phát triển đô thị được nhấn mạnh. Đại sứ Lào Khamphao Ernthavanh nhấn mạnh sự cần thiết của việc đưa hợp tác tiểu vùng Mekong vào chương trình nghị sự chính, giúp biến khu vực này từ một không gian địa lý đơn thuần thành động lực gắn kết ASEAN.
Bằng cách liên kết các chiến lược cơ sở hạ tầng quốc gia với kế hoạch tổng thể của ASEAN như việc phát triển tuyến cao tốc Hà Nội-Vientiane hay đường sắt Vũng Áng-Vientiane, các quốc gia không giáp biển như Lào có thể trở thành trung tâm kết nối. Sự kết hợp giữa kết nối "cứng" (hạ tầng) và kết nối "mềm" (thủ tục hải quan) sẽ củng cố năng lực cạnh tranh chung.
Bên cạnh đó, điểm sáng nổi bật trong khuôn khổ Diễn đàn Tương lai ASEAN năm nay là việc Hà Nội lần đầu tiên đăng cai tổ chức Hội nghị Lãnh đạo các thành phố ASEAN với chủ đề "Thúc đẩy tương lai từ các thành phố thông minh, bền vững và kết nối".
Đại sứ Thái Lan Urawadee Sriphiromya đánh giá sự kiện này "phản ánh vai trò lãnh đạo ngày càng tăng của Việt Nam trong việc thúc đẩy kết nối khu vực và phát triển bền vững trong ASEAN, đặc biệt khi khu vực đang tiến tới Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045."
Với những tiến bộ đáng kể trong hiện đại hóa đô thị, quản trị số và phát triển bền vững mà vẫn giữ được bản sắc văn hóa, Hà Nội có vị thế thuận lợi để điều phối, chia sẻ kinh nghiệm về chuyển đổi số, quản trị trí tuệ nhân tạo (AI) và quy hoạch đô thị.
Khẳng định vị thế quốc tế của Việt Nam
Thông qua Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026, Việt Nam tiếp tục khẳng định uy tín và cam kết dẫn dắt các cuộc đối thoại mang tính xây dựng. Đại sứ Australia Gillian Bird bày tỏ niềm vui khi thấy Việt Nam đóng vai trò ngày càng nổi bật cả ở cấp độ khu vực và quốc tế, đang vươn lên đảm nhận vai trò lãnh đạo ngày càng lớn. "Diễn đàn Tương lai ASEAN là một minh chứng điển hình cho vai trò lãnh đạo đó."
Bà Gillian Bird cũng đề cao "sức mạnh quy tụ" của ASEAN trong việc gắn kết 11 thành viên và lôi cuốn các đối tác quan trọng giải quyết vấn đề hòa bình dựa trên đồng thuận, tránh một thế giới mà "lý lẽ thuộc về kẻ mạnh."
Cả Australia và Việt Nam đều chia sẻ tầm nhìn chung về bảo vệ trật tự dựa trên luật lệ, đặc biệt là tuân thủ Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển 1982 (UNCLOS).
 |
Đại sứ Vương quốc Thái Lan tại Việt Nam Urawadee Sriphiromya trả lời phỏng vấn báo chí. (Ảnh: Việt Đức/TTXVN) |
Mối quan hệ song phương và sự phối hợp giữa Việt Nam với các nước trong khối cũng được đánh giá là động lực then chốt cho ASEAN. Đại sứ Philippines Francisco Noel R. Fernandez III cho rằng lợi ích giữa hai nền kinh tế mang tính bổ trợ, trong đó kinh nghiệm tăng trưởng kinh tế của Việt Nam và sáng kiến trung tâm hàng hải của Philippines sẽ mở ra dư địa hợp tác khổng lồ, đặc biệt là phát triển kinh tế biển xanh.
Trong khi đó, Đại sứ Thái Lan Urawadee Sriphiromya khẳng định, trong bối cảnh địa chính trị bất ổn, Việt Nam và Thái Lan sẽ tiếp tục sát cánh thúc đẩy hòa bình, đảm bảo an ninh hàng hải và chống lại các mối đe dọa an ninh phi truyền thống mới nổi như tội phạm mạng.
Đại sứ Indonesia Adam M. Tugio nhận định, quan hệ đối tác Việt Nam-Indonesia với trọng lượng kinh tế lớn có thể trở thành hình mẫu trong việc hiện thực hóa Tầm nhìn ASEAN 2045.
Thành công của Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 không chỉ phụ thuộc vào những ý tưởng được đưa ra, mà còn ở quyết tâm tập thể của các quốc gia thành viên trong việc chuyển hóa những ý tưởng đó thành hành động.
Sáng kiến mang tính chiến lược này của Việt Nam đang góp phần không nhỏ vào việc xây dựng một Cộng đồng ASEAN tự cường, đổi mới, năng động và kiên định với mục tiêu độc lập, tự chủ giữa một thế giới đầy biến động.
