Mở rộng định danh từ con người sang hàng hóa, dữ liệu và không gian
Sáng 26/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2 - Quốc hội khóa XVI, Quốc hội nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án Luật Định danh và xác thực điện tử.
Trình bày Tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cho biết, dự thảo Luật gồm 8 chương, 46 điều, quy định về định danh và xác thực điện tử; quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.
Một nội dung đáng chú ý là mở rộng đối tượng định danh điện tử thành 5 nhóm, gồm cơ quan, tổ chức, cá nhân; sản phẩm, hàng hóa, tài sản vật chất và các đối tượng vật chất khác; cơ sở dữ liệu, tệp dữ liệu, hình ảnh, âm thanh, video, ứng dụng, phần mềm và dịch vụ số; sự kiện, giao dịch, hành vi; địa điểm và không gian.
Đối với các đối tượng thuộc lĩnh vực quân sự, quốc phòng, cơ yếu, dự thảo giao Chính phủ quy định việc định danh, xác thực điện tử.
Dự thảo cũng quy định hai phương thức định danh điện tử. Theo đó, Nhà nước đầu tư, thiết lập hệ thống, nền tảng để trực tiếp thực hiện định danh đối với các nhóm đối tượng nhất định, gồm cơ quan, tổ chức, cá nhân; địa điểm, không gian; đối tượng thuộc dữ liệu cốt lõi, dữ liệu quan trọng; đối tượng đã được chứng nhận quyền sở hữu, sử dụng; sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao và đối tượng thuộc bí mật nhà nước.
Đối với các đối tượng còn lại, tổ chức đủ điều kiện được tự đầu tư, thiết lập hệ thống, nền tảng và cơ sở hạ tầng để thực hiện hoạt động định danh điện tử, qua đó thúc đẩy xã hội hóa dịch vụ định danh thương mại.
Về hệ thống định danh và xác thực điện tử, dự thảo quy định các thành phần gồm Cơ sở dữ liệu quốc gia về định danh và xác thực điện tử, nền tảng định danh và xác thực điện tử, ứng dụng định danh quốc gia (VNeID), hệ thống quản lý hiệu lực của danh tính điện tử và chứng thư điện tử xác nhận thông tin, Cổng định danh và xác thực điện tử quốc gia cùng các phần mềm, ứng dụng, hệ thống thông tin khác.
Các hệ thống thông tin có liên quan được kết nối với hệ thống định danh và xác thực điện tử để phục vụ quản lý nhà nước, cung cấp dịch vụ công và phát triển kinh tế - xã hội.
Đối với hoạt động xác thực điện tử, dự thảo thiết lập ba mô hình gồm xác thực tập trung, xác thực trung gian và xác thực độc lập; đồng thời quy định việc bắt buộc liên kết, xác thực danh tính điện tử đối với giao dịch trên nền tảng số thuộc một số lĩnh vực.
| |
Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang trình bày Tờ trình dự án Luật Định danh và xác thực điện tử sáng 26/10 |
Dự thảo cũng đặt ra điều kiện đối với tổ chức cung cấp dịch vụ định danh, xác thực điện tử, bao gồm tư cách pháp nhân, năng lực tài chính, hệ thống kỹ thuật, hạ tầng công nghệ thông tin, nhân sự chuyên trách, quy trình nghiệp vụ, bảo vệ dữ liệu người dùng, an ninh mạng, kết nối kỹ thuật và bảo hiểm trách nhiệm.
Một nội dung khác là công nhận lẫn nhau đối với danh tính điện tử, kết quả xác thực điện tử của nước ngoài để sử dụng trong các giao dịch xuyên biên giới.
Dự thảo đồng thời sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan của Luật Giao dịch điện tử, Luật Căn cước, Luật Chuyển đổi số, Luật Thương mại điện tử và Luật Đầu tư nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.
Về nguyên tắc thực hiện, dự thảo yêu cầu thu thập dữ liệu ở mức tối thiểu, không thu thập lại dữ liệu đã có; nghiêm cấm sử dụng sinh trắc giả, hình ảnh giả tạo bằng công nghệ hoặc các hình thức gian lận công nghệ khác để tạo lập, giả mạo danh tính điện tử. Quá trình định danh, xác thực điện tử phải được ghi nhận, lưu vết, truy vết và xác định trách nhiệm giải trình.
Làm rõ ranh giới với luật chuyên ngành, giới hạn dữ liệu được thu thập
Thẩm tra dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội Lê Tấn Tới cho biết, cơ quan thẩm tra cơ bản nhất trí với việc mở rộng đối tượng định danh điện tử sang các thực thể vật chất và đối tượng phi vật chất. Tuy nhiên, một số vấn đề cần tiếp tục được nghiên cứu, làm rõ để bảo đảm tính khả thi và thống nhất trong quá trình thực hiện.
Về phạm vi điều chỉnh, cơ quan thẩm tra đề nghị bổ sung điều quy định về nguyên tắc áp dụng pháp luật, nhằm phân định rõ ranh giới giữa Luật Định danh và xác thực điện tử với các luật chuyên ngành như Luật Căn cước, Luật Giao dịch điện tử và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Theo đó, cần làm rõ định danh và xác thực điện tử chỉ có giá trị kỹ thuật để nhận diện, xác thực đối tượng, không thay thế các quy định về quyền sở hữu, điều kiện giao dịch hoặc tình trạng pháp lý theo pháp luật chuyên ngành.
Đối với việc mở rộng đối tượng định danh, bên cạnh ý kiến tán thành, có ý kiến cho rằng phạm vi dự thảo đưa ra còn rộng, cần cân nhắc thu hẹp hoặc phân định rõ danh mục bắt buộc và danh mục khuyến khích thực hiện. Việc định danh các đối tượng phi vật chất như tệp dữ liệu, ứng dụng, sự kiện, hành vi cũng cần được đánh giá về tính khả thi; đồng thời làm rõ nguy cơ lộ lọt thông tin đối với các đối tượng chứa đựng bí mật nhà nước, bí mật kinh doanh.
Về danh tính điện tử và mã định danh, cơ quan thẩm tra cơ bản nhất trí với quy định của dự thảo. Tuy nhiên, có ý kiến lo ngại việc giao cơ quan chuyên ngành hoặc tổ chức cung cấp dịch vụ tự quyết định các trường thông tin thu thập có thể dẫn đến lạm dụng, xâm phạm quyền riêng tư.
Vì vậy, có ý kiến đề nghị bổ sung quy định khung về các trường thông tin được phép thu thập; giao Chính phủ quy định giới hạn thông tin, ban hành khung tiêu chuẩn kỹ thuật và bảo đảm thực hiện nguyên tắc thu thập dữ liệu tối thiểu, bảo vệ quyền của chủ thể dữ liệu.
Về yêu cầu bắt buộc liên kết, xác thực danh tính điện tử đối với giao dịch trên nền tảng số thuộc một số lĩnh vực, có ý kiến đề nghị chỉ bắt buộc đối với những giao dịch mà pháp luật chuyên ngành đã quy định. Việc liên kết danh tính cần bảo đảm tính cần thiết, tương xứng với mục đích quản lý và mức độ rủi ro của giao dịch.
Cơ quan thẩm tra cũng ghi nhận ý kiến đề nghị quy định rõ phạm vi, điều kiện và mức độ liên kết danh tính điện tử, tập trung vào các chủ thể có quyền quản lý, quyền kiểm soát hoặc trực tiếp xác lập, thực hiện giao dịch, hành vi.
"Các vấn đề về giới hạn dữ liệu, phạm vi đối tượng và mối quan hệ với pháp luật chuyên ngành là những nội dung cần tiếp tục được xem xét trong quá trình hoàn thiện dự thảo, nhằm vừa mở rộng khả năng ứng dụng định danh điện tử, vừa bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân", ông Tới nói.
Ủy ban cũng nhất trí với chính sách xã hội hóa, cho phép các tổ chức đủ điều kiện tham gia cung cấp dịch vụ định danh và xác thực điện tử. Tuy nhiên, có ý kiến đề nghị cơ quan nhà nước phải ban hành khung tiêu chuẩn kỹ thuật tối thiểu và chuẩn dữ liệu dùng chung để tránh đầu tư dàn trải, thiếu tập trung, thiếu đồng bộ; đồng thời bổ sung quy định cụ thể về trách nhiệm pháp lý và cơ chế bồi thường thiệt hại của tổ chức cung cấp dịch vụ khi để xảy ra sự cố lộ lọt dữ liệu hoặc định danh, xác thực sai lệch.