Đề nghị làm rõ định giá, thanh toán, bồi thường trưng mua tài sản cho doanh nghiệp, người dân

Sáng 3/11, tiếp chương trình Kỳ họp thứ 2 - Quốc hội khoá XVI, Quốc hội làm việc tại Hội trường, cho ý kiến về dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi).

Thảo luận nội dung này, các đại biểu Quốc hội đề nghị làm rõ căn cứ pháp lý khi trưng mua, trưng dụng tài sản; đồng thời hoàn thiện cơ chế định giá, thanh toán và bồi thường tiền trưng mua tài sản cho doanh nghiệp và người dân.

Làm rõ căn cứ pháp lý trong trưng dụng, trưng mua tài sản

Tại Điều 7 dự thảo Luật cho phép, trường hợp thật cần thiết, người có thẩm quyền quyết định ngay việc trưng dụng, trưng mua tài sản khi cần ngăn chặn nguy cơ trực tiếp đe dọa tính mạng, sức khỏe của người dân, quốc phòng, an ninh, mà không phải đáp ứng một số điều kiện về sử dụng dự trữ quốc gia và huy động trước đó.

Đại biểu Đàng Thị Mỹ Hương (đoàn Khánh Hòa) cho rằng, điều này là cần thiết trong các tình huống thiên tai, dịch bệnh, cứu hộ, cứu nạn, nếu phải thực hiện đầy đủ các bước theo quy trình thông thường có thể làm mất thời cơ xử lý, ảnh hưởng đến tính mạng, sức khỏe của người dân và yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Tuy nhiên, dù là trường hợp ngoại lệ cho phép bỏ qua một số điều kiện thông thường, vẫn cần có cơ chế ghi nhận và kiểm tra căn cứ ra quyết định. Đại biểu đề nghị bổ sung quy định yêu cầu người ra quyết định phải ghi nhận cụ thể diễn biến, dấu hiệu nguy hiểm và lý do không thể chờ thực hiện các điều kiện thông thường; đồng thời lưu giữ thông tin, tài liệu liên quan để phục vụ công tác kiểm tra, giám sát và giải trình.

"Việc bổ sung quy định này nhằm bảo đảm thẩm quyền được trao được thực hiện đúng mục đích, đúng căn cứ, hạn chế nguy cơ bị lạm dụng", bà Hương nói.

Đồng quan điểm, đại biểu Dương Khắc Mai (đoàn Lâm Đồng) cho rằng, việc cho phép người có thẩm quyền quyết định ngay các biện pháp huy động khác trước khi quyết định trưng mua, trưng dụng; trong khi căn cứ xác định nguy cơ trực tiếp chủ yếu dựa trên thông tin và nhận định tại thời điểm quyết định có thể "tiềm ẩn nguy cơ bị vận dụng quá rộng".

Do đó, đại biểu Dương Khắc Mai đề nghị bổ sung quy định về trách nhiệm lập và lưu giữ hồ sơ xác định tình huống cấp bách, trong đó nêu rõ lý do không thể áp dụng các biện pháp huy động khác, quy mô tài sản cần huy động. Theo đại biểu, những yêu cầu này không làm chậm quá trình xử lý tại hiện trường nhưng sẽ tạo căn cứ để kiểm tra, hậu kiểm, đồng thời bảo vệ cả người dân và người thi hành công vụ.

Tán thành với quy định tại khoản này, song đại biểu Lương Đình Hưng (đoàn Nghệ An) đề nghị bổ sung khái niệm “trường hợp thật cần thiết” tại khoản 1 Điều 7 là những trạng thái, tình huống khẩn cấp theo quy định của pháp luật hiện hành, trong đó việc cấp có thẩm quyền quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản có ý nghĩa quyết định nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc; bảo vệ an ninh quốc gia, biên giới, hải đảo; bảo vệ tài sản, quyền và lợi ích công, cộng đồng, tính mạng và tài sản của nhân dân. Nếu không thực hiện ngay quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản có thể dẫn đến hậu quả thiệt hại nghiêm trọng, không thể khắc phục.

Hoàn thiện cơ chế định giá, thanh toán, bồi thường trưng mua tài sản

Về nội dung trưng mua tài sản, các đại biểu ghi nhận dự thảo Luật đã quy định các nguyên tắc xác định giá theo giá thị trường, cơ chế thuê doanh nghiệp thẩm định giá hoặc thành lập Hội đồng thẩm định giá khi có bất đồng; thời hạn xác định lại giá trưng mua là 60 ngày, đồng thời quy định cụ thể thời hạn thanh toán và trách nhiệm trong trường hợp chậm thanh toán.

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, cần tiếp tục hoàn thiện các quy định này để bảo đảm người có tài sản không phải gánh chịu rủi ro tài chính khi thực hiện việc trưng mua.

Cho ý kiến về xác định giá và thanh toán tiền trưng mua, đại biểu Trần Đức Thuận (đoàn Nghệ An) cho biết, khoản 2 Điều 19 dự thảo Luật quy định trường hợp người có tài sản không đồng ý với giá trưng mua thì giá ghi trong quyết định là giá tạm tính và người có tài sản vẫn phải chấp hành quyết định...

Theo đại biểu, quy định này đáp ứng yêu cầu huy động tài sản kịp thời, nhưng cũng đặt ra một số vấn đề cần quan tâm. Nếu tình trạng khẩn cấp kéo dài, việc xác định lại giá chính thức có thể bị chậm đáng kể, trong khi tài sản đã được Nhà nước tiếp nhận, sử dụng.

"Đối với doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, việc chậm xác định giá và thanh toán phần chênh lệch có thể ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn vốn cũng như khả năng duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh", ông Thuận nói.

Vì vậy, đại biểu Trần Đức Thuận đề nghị nghiên cứu quy định thời hạn xác định lại giá theo hướng gắn với thời điểm bàn giao tài sản, có ngoại lệ đối với trường hợp bất khả kháng; bảo đảm việc định giá khách quan, độc lập, phù hợp với giá thị trường tại thời điểm quyết định trưng mua.

Đồng thời, tại Điều 20, cần bảo đảm thanh toán kịp thời theo giá tạm tính, thanh toán đầy đủ phần chênh lệch sau khi xác định lại giá và thực hiện nghiêm trách nhiệm bồi thường do chậm thanh toán.

"Trưng mua, trưng dụng tài sản là công cụ pháp lý đặc biệt để Nhà nước huy động nguồn lực trong những tình huống thật cần thiết, việc hoàn thiện dự thảo Luật cần bảo đảm hài hòa ba yêu cầu: quyết định kịp thời, thực hiện đúng thẩm quyền và bảo vệ đầy đủ quyền, lợi ích hợp pháp của người có tài sản...", đại biểu nhấn mạnh.

Đối với Điều 19, với các loại tài sản chuyên dùng, dây chuyền sản xuất, thiết bị công nghệ hoặc tài sản không có giao dịch phổ biến, đại biểu Đào Chí Nghĩa (đoàn Cần Thơ) đề nghị quy định rõ tiêu chí lựa chọn phương pháp định giá và trách nhiệm giải trình về dữ liệu, căn cứ định giá.

Việc định giá cần xem xét đầy đủ tình trạng pháp lý, chất lượng, hiện trạng, đặc điểm kỹ thuật và khả năng khai thác của tài sản. Đối với tài sản có giá trị lớn hoặc tính chất phức tạp, cần xem xét thuê tổ chức thẩm định độc lập ngay từ đầu.

Trường hợp người có tài sản không đồng ý với mức giá tạm tính, đại biểu đề nghị nghiên cứu cơ chế thanh toán trước phần giá trị không có tranh chấp; phần chênh lệch sẽ được quyết toán sau khi có kết quả xác định lại giá.

Đồng thời, cần bảo đảm người có tài sản được cung cấp hồ sơ, căn cứ định giá, tiếp cận kết quả thẩm định và được giải thích về phương pháp định giá.

Đối với Điều 20 về thanh toán tiền trưng mua tài sản, đại biểu Đào Chí Nghĩa đề nghị quy định cụ thể mối quan hệ giữa thời điểm quyết định có hiệu lực, thời điểm bàn giao, tiếp nhận tài sản và thời điểm bắt đầu tính thời hạn thanh toán.

Đối với khoản chênh lệch tăng sau khi xác định lại giá, cần làm rõ thời hạn thanh toán và trách nhiệm trả tiền chậm thanh toán của cơ quan Nhà nước nếu không thực hiện đúng hạn, bảo đảm áp dụng thống nhất đối với cả khoản chênh lệch còn thiếu.

Đồng tình với quan điểm trên, đại biểu Vũ Văn Tiến (đoàn Hải Phòng) cũng nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm quyền lợi của người dân trong quá trình sử dụng, hoàn trả tài sản và giải quyết các thiệt hại phát sinh.

Theo đại biểu, trưng mua, trưng dụng là việc huy động tài sản riêng để phục vụ lợi ích chung. Đối với người dân, tài sản còn là kế sinh nhai của cả gia đình, là thành quả lao động, tích lũy trong thời gian dài.

Đại biểu ghi nhận dự thảo Luật đã có các quy định tại Điều 19, Điều 20, Điều 28 và Điều 29 về xác định giá, thanh toán, hoàn trả và bồi thường. Tuy nhiên, vấn đề cần quan tâm không chỉ là có quy định, mà còn phải bảo đảm người dân được bồi thường đầy đủ, công bằng khi tài sản bị trưng mua, trưng dụng.

Đối với Điều 19, dự thảo Luật quy định cơ chế thẩm định lại giá khi người có tài sản không đồng ý. Tuy nhiên, doanh nghiệp thẩm định giá vẫn do người có thẩm quyền quyết định trưng mua thuê.

Vì vậy, đại biểu Vũ Văn Tiến đề nghị làm rõ cơ chế bảo đảm tính độc lập, khách quan của hoạt động xác định lại giá, nhất là trong trường hợp thời điểm thẩm định kéo dài đến sau khi chấm dứt trường hợp trưng mua.

Đối với tài sản trưng dụng, đại biểu đề nghị làm rõ cơ chế khắc phục khi tài sản được hoàn trả trong tình trạng hư hỏng; đồng thời quy định cụ thể cách xác định và bồi thường phần thu nhập bị mất, bảo đảm quyền lợi thỏa đáng cho người có tài sản.

Minh Minh