Loay hoay trước những câu hỏi
Nếu những tháng trước, khi mức tăng chỉ số giá tiêu dùng (CPI) chưa thực sự thấp thì đương nhiên là có ít lý do hơn để nới lỏng đôi chút chính sách tiền tệ thì tháng 9 này, CPI cực thấp (chỉ tăng 0,18%) lại tạo thêm một sự băn khoăn nhất định. Có nới lỏng chính sách tiền tệ hay không? Nếu nới thì theo phương án nào?
Như ĐTCK đã đề cập trong số báo trước, một phương án được tính tới là giải phóng lượng 20.300 tỷ đồng tín phiếu bắt buộc mà các NHTM đã mua từ tháng 3 năm nay. Tuy nhiên, sau khi thảo luận, chính sách này đã được bỏ qua bởi tác động ít ỏi của nó đối với thị trường. Bù lại, NHNN đã thuận theo kiến nghị của nhiều NHTM là tăng thêm lãi suất cho các khoản dự trữ bắt buộc tại NHNN. Mức tăng từ 3,6% lên 5% có lẽ chưa phải là lớn so với mức tăng cách đây 4 tuần, từ 1,2% lên 3,6%, nhưng là một sự hợp lý, giúp các NHTM giảm bớt phần nào lãi suất huy động bình quân ở mức cao và đã trở thành gánh nặng cho các NHTM trong thời gian vừa qua.
Gánh nặng ở chỗ, lãi suất cho vay không đủ bù đắp lãi suất huy động và các khoản chi phí hoạt động, trong đó có tiền phải gửi cho dự trữ bắt buộc. Vậy, khi lãi suất NHNN trả cho khoản dự trữ bắt buộc tăng lên, tức là NHNN đã chịu bỏ thêm một khoản tiền lãi trả cho các NHTM, liệu các NHTM có giảm được lãi suất cho vay - một hàm ý, một mong muốn của NHNN khi thực hiện chính sách này?
Thị trường trả lời
Lãnh đạo một NHTM nhà nước đã cam kết sẽ giảm lãi suất cho vay, mức tối đa có thể lên tới gần 2%/năm với một số đối tượng ưu tiên như các doanh nghiệp xuất khẩu. Tuy nhiên, vị lãnh đạo này cũng ngay lập tức khẳng định là mức lãi suất ưu đãi sẽ chỉ dành cho một số doanh nghiệp nhất định, chứ không phải là tất cả và các dự án cũng phải rất khả thi thì mới tiếp cận được các khoản vay này. Cũng là dễ hiểu, bởi những khoản này đã được NHTM xác định lỗ nếu chỉ tính riêng khoản đó, nhưng đã là NHTM nhà nước thì đôi khi "phải chịu thiệt một chút để hỗ trợ doanh nghiệp" và "lấy lãi của khoản này bù lỗ cho khoản khác".
Khi được hỏi về khả năng các NHTM có thể giảm lãi suất cho vay đồng loạt, giám đốc một doanh nghiệp dược phẩm tỏ ra khá hồ nghi. Trong những đợt mà các NHTM công bố giảm lãi suất cho vay một, hai tháng gần đây, công ty của ông chưa vay được khoản nào với lãi suất ưu đãi, mặc dù nằm trong diện ưu tiên vay vốn. Như vậy, có thể hiểu là các món vay được giảm lãi suất chỉ dành cho một số đối tượng nhất định, không phải doanh nghiệp nào cũng tiếp cận được.
Còn khi được hỏi về điều chỉnh lãi suất đầu ra trong thời gian tới, một giám đốc NHTM cổ phần cho biết, ngân hàng của ông sẽ giảm lãi suất cho vay tối đa 1%/năm với các đối tượng khách hàng truyền thống và các mức giảm lãi suất sẽ cân bằng đúng lượng tiền có thêm từ khoản trả lãi của NHNN.
Điều này cũng là dễ hiểu, vì các NHTM nói chung và khối NHTM cổ phần nói riêng trong thời gian qua vẫn phải chịu thiệt khi cho vay. Một phần vì lẽ đó mà các NHTM giải ngân khá dè dặt trong những tháng vừa qua, thể hiện ở mức tăng trưởng tín dụng thấp. Nhưng phải nhắc lại rằng, tín dụng vẫn luôn là một nguồn thu chính của các NHTM và họ cũng mong cho vay để khỏi phải "loay hoay" tìm đầu ra cho nguồn vốn huy động, kể cả chịu lỗ khi cho vay qua thị trường liên ngân hàng với lãi suất chỉ 12 - 13%/năm cho kỳ hạn 3 tháng với tâm lý "vớt được chút lãi nào thì vớt".
Tuy nhiên, bản chất của vấn đề vẫn là mức lãi suất huy động hiện quá cao và các NHTM đều đang chờ sự can thiệp của Hiệp hội Ngân hàng trong việc tạo ra sự đồng thuận giảm lãi suất huy động một cách mạnh mẽ hơn, thay vì giảm theo kiểu dò dẫm từng bước nhỏ như hiện nay. Còn các bước nới lỏng của NHNN thì cũng chỉ là giải pháp tức thời, nghĩa là NHNN "cho bao nhiêu thì NHTM giảm lãi suất cho vay bấy nhiêu". Được biết, Hiệp hội đã nghe thấu "tiếng kêu" của các NHTM nên đang chuẩn bị một vài chương trình hành động trong tuần này.