Các Đại biểu thảo luận ở hội trường sáng 11/8.
Sáng 11/8, tiếp chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất - Quốc hội khóa XVI, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Phát triển đô thị.
Đây là lần đầu tiên Quốc hội Việt Nam xây dựng một đạo luật riêng biệt về phát triển đô thị nhằm tạo hành lang pháp lý mang tính chiến lược cho các đô thị đặc biệt.
Một số điểm nổi bật của dự thảo Luật là: Chuyển từ cơ chế thí điểm, đặc thù ngắn hạn sang xây dựng khung thể chế ổn định dài hạn; Gắn liền với phương châm địa phương quyết, địa phương làm và địa phương chịu trách nhiệm; Tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế cho các đô thị lớn như TP.HCM và các vùng kinh tế trọng điểm.
Việc ban hành dự án Luật Phát triển đô thị sẽ khiến một số quy hoạch đã ban hành phải điều chỉnh, kéo theo sự thay đổi các công trình dự án và nghĩa vụ tài chính liên quan.
Loại bỏ rủi ro từ cơ quan quản lý
Quan tâm đến quá trình triển khai dự án, đại biểu Nguyễn Cao Sơn (đoàn Phú Thọ) cho rằng doanh nghiệp, nhà đầu tư cần được bảo đảm sự cân xứng giữa rủi ro kinh doanh và rủi ro phát sinh từ phía cơ quan quản lý nhà nước.
Một số quy định cho phép chấm dứt ưu đãi, yêu cầu nhà đầu tư bồi hoàn khi không bảo đảm tiến độ, vốn hoặc các cam kết. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng cần loại trừ những trường hợp nguyên nhân xuất phát từ phía Nhà nước.
Đại biểu đoàn Phú Thọ đề nghị tiến độ thực hiện dự án chỉ được tính khi mặt bằng của từng phân kỳ đã đủ điều kiện thi công. Thời gian chậm do quy hoạch, giải phóng mặt bằng, xác định giá đất, cấp phép, đấu nối hạ tầng hoặc các nghĩa vụ thuộc trách nhiệm của cơ quan nhà nước cần được loại trừ và gia hạn tương ứng.
Bên cạnh đó, ông đề nghị trước khi áp dụng biện pháp thu hồi ưu đãi, cần có thời hạn để nhà đầu tư khắc phục; trường hợp phải bồi hoàn thì chỉ nên tính trên phần nghĩa vụ thực tế vi phạm.
Theo đại biểu, nhà đầu tư phải chịu rủi ro kinh doanh nhưng không nên phải gánh cả những rủi ro xuất phát từ thủ tục hành chính.
Một vấn đề khác được đại biểu Nguyễn Cao Sơn lưu ý là việc điều chỉnh quy hoạch. Theo đại biểu, dự thảo cho phép phê duyệt quy hoạch chi tiết trước quy hoạch chung trong một số trường hợp.
Tuy nhiên, nếu sau đó quy hoạch chung được điều chỉnh khiến quy hoạch chi tiết không còn phù hợp, dự thảo chưa làm rõ cách xử lý đối với chi phí mà nhà đầu tư đã bỏ ra để thiết kế, huy động vốn và triển khai dự án trên cơ sở quy hoạch được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.
Đại biểu đề nghị trường hợp việc điều chỉnh quy hoạch không xuất phát từ lỗi của nhà đầu tư thì cần dừng tính tiến độ, gia hạn thời gian thực hiện dự án và thời hạn sử dụng đất; đồng thời bảo toàn các quyền đã được xác lập hợp pháp và có cơ chế xử lý các chi phí hợp lý, hợp pháp đã phát sinh.
"Nhà nước được quyền thay đổi quy hoạch vì lợi ích công, nhưng phải chịu trách nhiệm về hệ quả của quyết định đó", ông Sơn nói.
Quan tâm cơ chế bồi thường, giải phóng mặt bằng đối với tài sản công, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà (đoàn Quảng Ninh) chỉ ra rằng, thực tế cho thấy khi di dời, tái lập công trình công cộng, yêu cầu về quy chuẩn kỹ thuật và quy hoạch tại vị trí mới thường cao hơn nhiều so với thời điểm công trình được đầu tư ban đầu.
 |
| Đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà (đoàn Quảng Ninh) |
Trong khi đó, nếu mức bồi thường chỉ tính theo giá trị công trình cũ, nguồn kinh phí có thể không đủ để xây dựng công trình mới đáp ứng đầy đủ quy chuẩn, tiêu chuẩn và yêu cầu quy hoạch.
Khi đó, đơn vị quản lý tài sản công có thể phải bổ sung nguồn vốn ngoài dự toán được phê duyệt hoặc chấp nhận xây dựng công trình thay thế không đạt yêu cầu. Cả hai phương án đều không phù hợp với yêu cầu quản lý, sử dụng hiệu quả tài sản công.
Vì vậy, đại biểu đề nghị nghiên cứu cơ chế cho phép hoàn trả bằng công trình trên cơ sở văn bản đề nghị tự nguyện của đơn vị có tài sản, đồng thời không làm mất quyền được bồi thường bằng tiền theo quy định của pháp luật về đất đai.
Theo đại biểu, cơ chế này có thể bảo đảm giá trị và công năng của tài sản công, duy trì liên tục việc cung cấp các dịch vụ hạ tầng thiết yếu, đồng thời giúp đơn vị quản lý công trình sớm thống nhất phương án, rút ngắn thời gian đàm phán và hạn chế phát sinh khiếu nại trong quá trình bồi thường, giải phóng mặt bằng.
Tránh phát sinh nghĩa vụ tài chính cho doanh nghiệp
Góp ý về các khoản thu tại khu vực giao thông công cộng (TOD) quy định tại Điều 13 dự thảo Luật Phát triển đô thị, đại biểu Nguyễn Duy Thanh (đoàn Cà Mau) đồng tình với chủ trương khai thác một phần giá trị gia tăng từ đầu tư hạ tầng để tái đầu tư cho đường sắt đô thị và hệ thống giao thông.
 |
| Đại biểu Nguyễn Duy Thanh (đoàn Cà Mau) |
Theo ông, đây là cơ chế phù hợp nhằm tạo thêm nguồn lực phát triển hạ tầng, đồng thời bảo đảm người hưởng lợi từ việc gia tăng giá trị đất và giá trị bất động sản nhờ đầu tư giao thông có trách nhiệm đóng góp trở lại cho hệ thống hạ tầng.
Tuy nhiên, ông cho rằng, với doanh nghiệp, ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án đã xác định tương đối đầy đủ các nghĩa vụ tài chính để tính toán hiệu quả đầu tư.
Nếu giá trị tăng thêm của đất đã được phản ánh trong tiền sử dụng đất, tiền thuê đất hoặc các nghĩa vụ tài chính phát sinh khi điều chỉnh quy hoạch, nhưng sau đó tiếp tục được sử dụng làm căn cứ tính thêm các khoản thu khác, nguy cơ thu trùng có thể xảy ra.
Điều này không chỉ làm tăng chi phí đầu tư mà còn có thể ảnh hưởng đến tính khả thi và khả năng thu hút nguồn lực xã hội vào các dự án phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng.
Từ thực tế trên, ông Nguyễn Duy Thanh đề nghị dự thảo Luật quy định rõ nguyên tắc không thu trùng đối với các nghĩa vụ tài chính đã được thực hiện theo quy định của pháp luật.
Đồng thời, cần xác định rõ giới hạn, phạm vi và căn cứ áp dụng đối với từng khoản thu tại khu vực TOD, đồng thời, lưu ý cụm từ "các khoản thu khác" cần được quy định chặt chẽ hơn, tránh giao quá mở dẫn tới việc mỗi địa phương có thể có cách hiểu và áp dụng khác nhau.
Luật đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô, an toàn tài chính quốc gia, tuân thủ quy luật thị trường, bảo đảm quyền con người...
Phát biểu tiếp thu, giải trình ý kiến đại biểu sau phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, mục tiêu của dự án Luật là tạo hành lang pháp lý ổn định, có tính đột phá để tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng và nguồn lực, qua đó tạo động lực mới cho các đô thị phát triển.
Tinh thần xuyên suốt của dự thảo là tăng cường phân quyền theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Tuy nhiên, việc trao quyền phải đi cùng cơ chế kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình.
 |
Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng |
Dự thảo được thiết kế theo hướng một đạo luật khung về phân quyền, tập trung quy định những vấn đề mang tính nguyên tắc thuộc thẩm quyền của Quốc hội, đồng thời mở rộng không gian chủ động cho chính quyền đô thị trong tổ chức thực hiện.
Theo đó, các nguyên tắc về ổn định kinh tế vĩ mô, an toàn tài chính quốc gia, tuân thủ quy luật thị trường, bảo đảm quyền con người, quyền công dân và lợi ích quốc gia được xác định là những giới hạn mà chính quyền đô thị không được vượt qua.
Trong công tác quy hoạch, việc lập, điều chỉnh quy hoạch tổng thể thành phố và các quy hoạch không gian đặc thù như không gian ngầm, không gian tầm thấp, tầm cao phải lấy ý kiến và có sự thống nhất bằng văn bản của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an.
Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp với cơ quan thẩm tra nghiên cứu, tiếp thu các ý kiến của đại biểu Quốc hội, hoàn thiện dự thảo trước khi trình Quốc hội xem xét, quyết định.
