Ông Trịnh Xuân An, Ủy viên là đại biểu hoạt động chuyên trách của Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội.
Đó là quan điểm của ông Trịnh Xuân An, Ủy viên là đại biểu hoạt động chuyên trách của Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội trước thềm cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân (HĐND) nhiệm kỳ mới.
Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND nhiệm kỳ 2026-2031 diễn ra trong bối cảnh đất nước vừa trải qua nhiều thay đổi quan trọng. Theo ông, với những điều kiện mới hiện nay, vai trò và trọng trách được đặt ra cho các đại biểu dân cử có gì thay đổi so với những nhiệm kỳ trước?
Đúng là cả nước đang chuẩn bị bước vào một kỳ bầu cử trong bối cảnh có nhiều điều đặc biệt. Đây không chỉ là kỳ bầu cử theo nhiệm kỳ 5 năm một lần, mà được đặt trong tổng thể bối cảnh rất đặc biệt của cả dân tộc, khi đất nước bắt đầu bước sang kỷ nguyên mới với những thay đổi mang tính cách mạng.
Bước sang giai đoạn mới với yêu cầu phải phát triển nhanh hơn, mạnh hơn, những nhiệm vụ đặt ra không cho chúng ta có thời gian để cân - đo - đong - đếm, mà chỉ có một lựa chọn là tiến bước lên phía trước. Quốc hội khóa XVI được đặt trong bối cảnh như vậy, nên ứng viên đại biểu Quốc hội lần này cũng phải chuẩn bị một tâm thế khác.
Cơ hội dành cho các đại biểu Quốc hội rộng mở hơn, nhiệm vụ đặt ra nhiều hơn và thách thức, sức ép cũng sẽ lớn hơn, nhất là yêu cầu từ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội, cộng với những thách thức mới về phát triển khoa học công nghệ, an ninh quốc phòng và nhiều diễn biến khó lường vừa xảy ra trên thế giới.
Đương nhiên, đại biểu Quốc hội khóa XVI không thể chỉ qua một đêm sau khi trúng cử đã trở thành “siêu nhân”, có sự trưởng thành vượt bậc để tham gia ý kiến vào mọi lĩnh vực, mà năng lực và kinh nghiệm của họ là cả một quá trình tích lũy.
Quốc hội cũng vậy, phải có sự tiếp nối, nhưng không phải tiếp nối thuần túy, mà cần cả kế thừa và tạo đột phá. Chính vì lẽ đó, vai trò của đại biểu Quốc hội khóa mới phải thay đổi rõ rệt.
Lâu nay, chúng ta thường nói đơn giản là Quốc hội làm luật, đại biểu Quốc hội tham gia làm luật, như vậy đúng nhưng chưa đủ. Đại biểu Quốc hội còn phải chủ động phát hiện những vấn đề mới trong thực tiễn, kiến tạo chính sách để phục vụ sự phát triển.
Việc này đòi hỏi đại biểu Quốc hội không chỉ đáp ứng những tiêu chuẩn cơ bản, mà cần có kinh nghiệm phong phú, có chất thực tiễn để tư duy làm luật không chỉ giới hạn trong hội trường. Thay vào đó, đại biểu Quốc hội cần có tầm nhìn bao quát, mang tính chuyên nghiệp và toàn diện hơn.
Vai trò của đại biểu Quốc hội là đưa hơi thở cuộc sống vào quá trình làm luật, để luật không chỉ thuần túy là các quy định cứng nhắc, mà còn có khả năng kiến tạo chính sách, giúp đất nước có nền tảng, động lực và nguồn lực phát triển.
Theo danh sách chính thức các ứng viên đã được công bố, thì cơ cấu đại biểu cũng có nhiều điểm mới. Những điểm mới đó sẽ tác động thế nào đến chất lượng hoạt động của Quốc hội, thưa ông?
Trước hết là cơ cấu đại biểu Quốc hội chuyên trách và kiêm nhiệm, khóa này rất mừng vì tỷ lệ dành cho đại biểu Quốc hội chuyên trách đã tăng lên, sẽ góp phần nâng cao chất lượng hoạt động của Quốc hội.
Bên cạnh đó còn có cơ cấu liên quan từng ngành, lĩnh vực, có lẽ cũng là điều cần nghiên cứu kỹ. Bởi chính sách của Quốc hội mang tính dài hơi và tổng thể, dài hơi và kiến tạo cao, đòi hỏi đại biểu Quốc hội không chỉ giỏi trong lĩnh vực của mình, mà phải có năng lực tổng thể trong phân tích, nhìn nhận với có tư duy chiến lược trong làm chính sách, còn nếu chỉ bó hẹp trong một lĩnh vực thì không hiệu quả. Khả năng đóng góp, xây dựng chính sách mang tính dự báo, bao trùm, kiến tạo và dẫn dắt là điều tôi rất kỳ vọng ở các đại biểu khóa mới.
Với mỗi đại biểu Quốc hội, họ không chỉ tham gia quyết chính sách theo quy trình, chỉ bấm nút thông qua thuần túy, mà phải có năng lực kiến tạo thể chế. Nhưng quan trọng hơn, đó là quyết tâm của người đại biểu trong đề xuất những vấn đề mới, vấn đề khó.
Điều này được thể hiện khá rõ trong nhiệm kỳ khóa XV khi Quốc hội có nhiều đổi mới mạnh mẽ, dám quyết những vấn đề chưa có tiền lệ. Với vai trò đặt nền tảng thể chế cho chu kỳ phát triển mới của đất nước, Quốc hội khóa XVI cần phát huy mạnh mẽ tinh thần này.
Xây dựng và hoàn thiện thể chế pháp luật là một trong những chức năng quan trọng nhất của Quốc hội. Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhiều lần nhấn mạnh, phải đổi mới tư duy từ quản lý sang kiến tạo phát triển. Vậy đại biểu Quốc hội khóa XVI cần có sự thay đổi mang tính cách mạng nào trong tư duy, để các đạo luật khi ban hành không còn là rào cản, mà thực sự trở thành đường băng cất cánh cho đất nước, thưa ông?
Mỗi đại biểu Quốc hội được cử tri tín nhiệm không chỉ mang tính đại diện thuần túy, mà còn là người đồng hành, có vai trò kiến tạo cho sự phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.
Với mục tiêu tăng trưởng 2 con số, đưa đất nước thoát bẫy thu nhập trung bình và trở thành quốc gia phát triển trong bối cảnh vừa “sắp xếp lại giang sơn”, thì Quốc hội, đại biểu Quốc hội phải có tâm thế thực sự kiến tạo và dẫn dắt về thể chế, thay vì “chỉ bấm nút cho xong”.
Quốc hội khóa XV đã làm tốt việc này, nhưng chúng ta không thể dừng lại.
Thực tiễn là dòng chảy liên tục, đòi hỏi thể chế phải thay đổi để đáp ứng yêu cầu. Chúng ta vẫn quan niệm, luật phải ổn định, phải có sức sống lâu bền, điều đó cần thiết. Nhưng sự thay đổi của thể chế cũng là hết sức bình thường và cần chấp nhận sự thay đổi đó để nhanh chóng giải quyết những vấn đề phát sinh trong thực tiễn.
Từ tinh thần trong Văn kiện Đại hội Đảng và yêu cầu của Tổng Bí thư, một thay đổi mang tính cách mạng trong tư duy làm luật của Quốc hội là chuyển từ quản lý, kiểm soát sang kiến tạo và trao quyền.
Luật gồm cấu phần chính là quản lý và kiến tạo, nhưng trước đây, suốt thời gian dài, chúng ta thiên về quản lý. Tôi nhấn mạnh thiên về quản lý, chứ không khẳng định luật không có kiến tạo, chỉ là khi đó cấu phần quản lý cao hơn.
Thì nay, với bối cảnh nhiều thay đổi, việc làm luật cần mở rộng thêm phần kiến tạo. Muốn như vậy, mỗi đại biểu Quốc hội phải thay đổi cách tiếp cận ngay từ khâu tiếp cận xây dựng chính sách theo hướng không phải thiết kế luật sao cho chặt, mà phải tính đến giải pháp khơi thông nguồn lực, kiến tạo phát triển, giảm chi phí và thủ tục cho người dân, doanh nghiệp.
Các đạo luật, chính sách Quốc hội ban hành phải là công cụ cho sự phát triển, nhưng như vậy cũng không có nghĩa là chúng ta buông lỏng quản lý.
Từng có thời gian dài công tác trong các cơ quan của Quốc hội và có kinh nghiệm làm đại biểu Quốc hội khóa XV, với lần ứng cử này, ông sẽ ưu tiên những gì trong chương trình hành động của mình, để thực sự sát thực tiễn, bám cơ sở?
Nếu được tín nhiệm bầu làm đại biểu Quốc hội khóa XVI, tôi ý thức rằng, đó là vinh dự lớn, nhưng cũng là trách nhiệm hết sức nặng nề với những yêu cầu đặt ra rất cao cho mỗi cá nhân trúng cử.
Điều mà tôi luôn trăn trở, đó là tính đại diện của người đại biểu dân cử. Đại biểu Quốc hội đại diện cho cử tri, nhân dân nơi bầu cho mình, đại diện cho địa phương, nhưng cũng là đại diện cho lợi ích quốc gia, dân tộc. Và đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách như chúng tôi càng phải đề cao vai trò này.
Với đại biểu Quốc hội, phụng sự đất nước, phụng sự nhân dân là sứ mệnh cao nhất, nên bước chân vào nghị trường, mỗi đại biểu luôn tự cần hoàn thiện bản thân, rèn luyện đạo đức, nâng cao trình độ và mọi hoạt động, mọi quyết sách đều phải hướng tới lợi của nhân dân, của đất nước, góp phần xây dựng một Quốc hội kiến tạo, đồng hành cùng sự phát triển của dân tộc.
