Phát biểu tại phiên thảo luận về kinh tế, xã hội, ngân sách chiều 30/10 tại Quốc hội, đại biểu Lê Hoàng Anh, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Kinh tế và Tài chính chỉ ra nghịch lý là vốn có sẵn, nhưng không chảy vào sản xuất, và đề nghị mở ba đường dẫn vốn.
Nêu kết quả năm 2026, năm đầu thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV, giữa nhiều cú sốc từ bên ngoài, GDP 9 tháng vẫn tăng 9,01%, xuất khẩu tăng 24,5%; Việt Nam bước vào nhóm nước thu nhập trung bình cao, thị trường chứng khoán được nâng hạng, tín nhiệm quốc gia lên mức đầu tư; thủ tục hành chính giảm hơn một nửa cả thời gian lẫn chi phí, đại biểu Hoàng Anh nhấn mạnh, cử tri và Nhân dân phấn khởi, tin tưởng.
“Nền móng đã được đặt. Câu hỏi của năm 2027 là lấy vốn dài hạn ở đâu để đi đường dài”, đại biểu nêu vấn đề.
Theo ông, hiện nay, nền kinh tế dựa gần như vào một nguồn là tín dụng ngân hàng. Tín dụng đã khoảng 155% GDP; gần 80% vốn huy động có kỳ hạn dưới 12 tháng, trong khi một nửa dư nợ là trung, dài hạn. Không thể đi đường dài bằng nguồn vốn ngắn hạn, ông nhấn mạnh.
Vị đại biểu chuyên trách nhìn nhận, áp lực vốn không chỉ ở doanh nghiệp. Dự toán năm 2027, tổng mức vay của ngân sách nhà nước gần 1,28 triệu tỷ đồng, bằng 54% chi ngân sách trung ương; trong đó khoảng 540 nghìn tỷ đồng là vay để trả nợ gốc. Trong khi đó, vay không dễ, đến cuối tháng 8, trái phiếu Chính phủ mới phát hành được 43% kế hoạch năm, lãi suất phát hành tăng; còn nguồn thu từ đất, chỗ dựa lớn của đầu tư công, đã chững lại và không thể là nguồn bền vững.
Nhà nước và doanh nghiệp đang cùng tìm vốn dài hạn từ một nguồn tiết kiệm. Thị trường vốn càng mỏng, áp lực lên nguồn vốn dài hạn càng lớn, ông Hoàng Anh phát biểu.
Nhận xét nghịch lý là vốn có sẵn, nhưng không chảy vào sản xuất, vị đại biểu chuyên trách nói tiếp, tiền gửi dân cư đã vượt 11,2 triệu tỷ đồng; người dân còn giữ khoảng 500 tấn vàng, xấp xỉ 12% GDP. Trong khi đó, trái phiếu doanh nghiệp chỉ khoảng 11% GDP, mục tiêu 20% vào năm 2025 chưa đạt.
Cho rằng cái thiếu không phải là vốn, mà là đường dẫn vốn, đại biểu Hoàng Anh nhấn mạnh, thiếu đường dẫn trong nước, vốn sẽ tìm đường ra ngoài. Không ít doanh nghiệp công nghệ do người Việt sáng lập, phục vụ khách hàng Việt, nhưng công ty mẹ đặt ở ngoài Việt Nam; mỗi lần gọi vốn thành công, giá trị tăng thêm lại được ghi nhận ở nước ngoài. Chúng ta giữ được nhà máy, nhưng vốn và quyền quyết định lại đặt ở nơi khác.
Đại biểu Hoàng Anh nêu rõ, vốn dài hạn chỉ đi theo niềm tin dài hạn, và niềm tin ấy trước hết là niềm tin vào pháp luật. Vì vậy, trước hết cần bảo đảm điều kiện nền: sự ổn định và tiên liệu được của pháp luật. Đúng như tinh thần Nghị quyết 66 và Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị, chính sách phải được đánh giá tác động thực chất, có lộ trình chuyển tiếp, không hồi tố bất lợi cho doanh nghiệp.
Luật khung giúp điều hành linh hoạt; nhưng khung càng rộng thì quyền cơ bản của doanh nghiệp càng phải được ghi rõ trong luật, bởi doanh nghiệp chỉ yên tâm khi quyền của họ nằm trong luật, chứ không nằm trong hướng dẫn có thể thay đổi thường xuyên. Luật ban hành nhanh để tháo gỡ; luật ổn định mới giữ được vốn.
Trên nền tảng đó, vị đại biểu chuyên trách đề nghị mở ba đường dẫn vốn.
Một là, cụ thể hóa chủ trương cho vay theo dữ liệu, dòng tiền của Nghị quyết 68: khi doanh nghiệp đồng ý, ngân hàng được dùng dữ liệu hóa đơn điện tử, dữ liệu thuế, dữ liệu xuất nhập khẩu thay cho tài sản bảo đảm là đất.
Hai là, giữ vốn chủ sở hữu ở trong nước. Theo đại biểu, Nghị quyết 222 đã cho phép doanh nghiệp lập công ty holding tại Trung tâm tài chính quốc tế, ông đề nghị Chính phủ sớm ban hành cơ chế để công ty mẹ tại Trung tâm đầu tư thông suốt về trong nước và để doanh nghiệp đưa công ty mẹ từ nước ngoài về với chi phí thuế hợp lý; đồng thời sớm vận hành thực chất Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia theo hướng góp vốn mồi vào quỹ tư nhân chuyên nghiệp, cho nhà đầu tư tư nhân quyền mua lại phần vốn nhà nước khi thành công.
Ba là, nối tiết kiệm của dân với doanh nghiệp qua quỹ hưu trí tự nguyện, quỹ mở và nghiên cứu thí điểm chứng chỉ vàng.
“Tăng trưởng hai con số bắt đầu từ quyết tâm, nhưng chỉ bền vững khi được nuôi bằng vốn dài hạn và niềm tin dài hạn. Doanh nghiệp của người Việt, vốn của người Việt, thì giá trị gia tăng phải ở lại Việt Nam”, đại biểu Hoàng Anh nhấn mạnh khi kết thúc 5 phút phát biểu tại nghị trường.