Đại biểu quốc hội đề nghị hậu kiểm PCCC theo mức độ rủi ro

Bỏ một khâu kiểm tra, chuyển trách nhiệm sang chủ đầu tư

Sáng 26/10, thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ; Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, nhiều đại biểu Quốc hội tập trung góp ý về đề xuất bãi bỏ thủ tục kiểm tra hoạt động nghiệm thu PCCC.

Trước đó, trình bày Tờ trình của Chính phủ sáng cùng ngày, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cho biết, dự thảo đề xuất sửa đổi, bổ sung 12 điều của Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ. Một nội dung đáng chú ý là bãi bỏ thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu về PCCC, chuyển sang hậu kiểm kết hợp với kiểm tra việc chấp hành quy định pháp luật về nghiệm thu của chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình và chủ phương tiện giao thông.

Lý giải tại phiên thảo luận tổ, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, khi nghiên cứu, đề xuất, Cơ quan soạn thảo nhận thấy, từ ngày 1/7/2026, Chính phủ đã có Nghị định số 66.18/2026/NQ-CP bãi bỏ thủ tục kiểm tra này.

Đồng thời, ông cho rằng, bản chất của thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu về phòng cháy và chữa cháy là xem xét, đánh giá việc chấp hành các quy định của pháp luật và việc áp dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật trong xây dựng công trình, thiết kế phương tiện giao thông, bảo đảm phù hợp với hồ sơ thiết kế đã được thẩm định trước khi đưa công trình, phương tiện giao thông vào khai thác, sử dụng.

"Chúng ta đã có thủ tục thẩm định thiết kế, khi thiết kế đã có thủ tục thẩm định, khi hoàn thành công trình mà kiểm tra nữa là không cần thiết", Bộ trưởng nói.

Trong khi, lực lượng Cảnh sát PCCC và cứu nạn, cứu hộ không thể đủ trình độ chuyên môn để thẩm định lại toàn bộ thiết kế của các nhà chuyên môn đối với công trình.

Theo Bộ trưởng, việc bỏ thủ tục này sẽ không làm giảm hiệu quả và trách nhiệm trong công tác PCCC mà chỉ giảm về thủ tục hành chính, việc hậu kiểm, kiểm tra vẫn đảm bảo quy định.

Đại biểu Vũ Văn Tiến (đoàn Hải Phòng) cho rằng không thể áp dụng cùng một cách quản lý đối với mọi công trình khi chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

Theo đại biểu, Điều 18 của dự thảo quy định chủ đầu tư tự tổ chức nghiệm thu và chịu trách nhiệm về kết quả nghiệm thu, nhưng chưa làm rõ nghĩa vụ thông báo hoàn thành nghiệm thu đối với các công trình có nguy cơ cháy, nổ cao, tập trung đông người như chung cư, nhà cao tầng, bệnh viện, trung tâm thương mại.

Đại biểu đề nghị bổ sung ngay trong luật nguyên tắc thông báo hoàn thành nghiệm thu đối với nhóm công trình này trước khi đưa vào sử dụng.

Việc thông báo có thể thực hiện qua hệ thống điện tử, giúp cơ quan quản lý nắm bắt thông tin để phân loại rủi ro và tổ chức hậu kiểm kịp thời, nhưng không biến thành thủ tục yêu cầu chủ đầu tư chờ cơ quan chức năng chấp thuận lại sau khi đã nghiệm thu và đáp ứng yêu cầu an toàn.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Việt (đoàn Hà Nội) cũng đề nghị làm rõ trách nhiệm của chủ đầu tư, chủ sở hữu và chủ thể quyết định đưa công trình vào sử dụng; bảo đảm kết quả nghiệm thu được thông báo, lưu trữ và có thể truy xuất để phục vụ hậu kiểm.

Theo đại biểu, tại đô thị có mật độ xây dựng cao, nhiều công trình hỗn hợp và cơ sở kinh doanh trong khu dân cư, công năng sử dụng, chủ thể quản lý và điều kiện vận hành có thể thay đổi sau khi công trình hoàn thành. Vì vậy, việc quản lý an toàn không thể chỉ dừng lại ở thời điểm nghiệm thu ban đầu.

Đại biểu đề nghị xây dựng cơ chế chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan PCCC, cơ quan quản lý xây dựng và chính quyền địa phương. Hậu kiểm cần dựa trên mức độ rủi ro, ưu tiên công trình nguy cơ cao; các công trình nguy cơ thấp, chấp hành tốt không nên phải chịu cùng tần suất kiểm tra.

Công trình nguy cơ cao cần cơ chế kiểm soát riêng

Cùng quan tâm đến cách thức tổ chức hậu kiểm, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà (đoàn Quảng Ninh) cho rằng dự thảo cần xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể tham gia quá trình xây dựng và vận hành công trình, gồm chủ đầu tư, đơn vị thi công, tư vấn giám sát và đơn vị vận hành.

Đại biểu lưu ý, nếu quy định điều kiện đưa công trình vào sử dụng chỉ dựa trên việc chủ đầu tư, chủ sở hữu tự nghiệm thu, có thể dẫn đến cách hiểu rằng chỉ cần một biên bản nghiệm thu là đủ. Trong khi đó, dự thảo chưa bổ sung đầy đủ các hành vi bị nghiêm cấm liên quan đến làm giả, làm sai lệch hồ sơ hoặc kết quả nghiệm thu do chủ đầu tư, chủ sở hữu tự thực hiện.

Đại biểu đề nghị quy định rõ công trình chỉ được đưa vào khai thác, sử dụng khi đã nghiệm thu, đáp ứng yêu cầu an toàn PCCC và phù hợp với thiết kế đã được thẩm định; đồng thời giao Chính phủ quy định cụ thể trách nhiệm của từng chủ thể và bổ sung quy định nghiêm cấm hành vi làm giả, làm sai lệch hồ sơ, kết quả nghiệm thu.

Về cơ chế hậu kiểm, đại biểu Thu Hà cho rằng cần có tiêu chí lựa chọn công trình để kiểm tra, phân định nội dung kiểm tra giữa lực lượng công an, cơ quan chuyên môn về xây dựng, đăng kiểm và UBND cấp xã. Chủ đầu tư, chủ sở hữu cần cập nhật thông tin nghiệm thu vào cơ sở dữ liệu theo hình thức tự khai báo, làm căn cứ để cơ quan quản lý theo dõi, kiểm tra.

Đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm (đoàn Đà Nẵng) cũng đề nghị nghiên cứu xác định mức độ nguy cơ cháy, nổ theo loại và quy mô công trình, từ đó phân định công trình nào cần tiền kiểm, công trình nào có thể áp dụng hậu kiểm. Với những nơi tập trung đông người, ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng người dân như chung cư, đại biểu lưu ý cần cân nhắc kỹ cơ chế kiểm soát trước khi đưa vào sử dụng.

Theo đại biểu, việc nghiệm thu tại một thời điểm không đồng nghĩa công trình an toàn trong suốt quá trình khai thác. Sau nghiệm thu, chủ sở hữu có thể thay đổi công năng, cơi nới, bịt lối thoát nạn, không bảo trì thiết bị hoặc thay đổi hệ thống điện, khiến nguy cơ cháy, nổ tăng lên. Do đó, bỏ thủ tục tiền kiểm phải đi kèm công cụ hậu kiểm đủ khả năng phát hiện và xử lý rủi ro.

Một nội dung khác liên quan trực tiếp đến doanh nghiệp là đề xuất bỏ thủ tục cấp phép trước khi lưu thông trên thị trường đối với phương tiện PCCC, cứu nạn, cứu hộ và vật liệu, cấu kiện ngăn cháy, chống cháy; chuyển sang quản lý theo quy định của pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa.

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà đánh giá việc cho phép sử dụng kết quả đánh giá sự phù hợp của tổ chức quốc tế để miễn công bố hợp quy, miễn kiểm tra chất lượng đối với một số phương tiện PCCC nhập khẩu có thể tháo gỡ vướng mắc cho thiết bị công nghệ cao mà trong nước chưa có khả năng kiểm định.

Tuy nhiên, cần quy định rõ điều kiện công nhận kết quả đánh giá, bảo đảm phù hợp với sản phẩm, đặc tính an toàn, thời hiệu và năng lực của tổ chức đánh giá; đồng thời có cơ chế lấy mẫu kiểm tra theo rủi ro, cảnh báo và thu hồi sản phẩm kém chất lượng.

Minh Minh