Từ Lương Xâm là cụm Di tích lịch sử - văn hóa gắn trực tiếp với sự nghiệp của Đức Vương Ngô Quyền và chiến thắng Bạch Đằng năm 938.
Theo sử liệu và truyền thuyết dân gian, Từ Lương Xâm là nơi Ngô Quyền chọn làm căn cứ đại bản doanh trong cuộc kháng chiến chống quân Nam Hán ở thế kỷ X. Vị trí của di tích mang ý nghĩa chiến lược đặc biệt: nằm trên vùng đất cao, gần cửa sông, thuận lợi quan sát thủy triều và kiểm soát các tuyến đường thủy dẫn vào sông Bạch Đằng. Từ đây, nghĩa quân có thể vừa tổ chức luyện binh, tích trữ lương thảo, vừa nắm bắt biến động của dòng triều để xây dựng thế trận sông nước độc đáo.
| |
Toàn cảnh Cụm di tích quốc gia đặc biệt Từ Lương Xâm – không gian linh thiêng gắn với bản doanh kháng chiến của Đức Vương Ngô Quyền. |
Không gian di tích mang cấu trúc truyền thống với thế đất cao, gần sông, thuận lợi quan sát thủy triều và kiểm soát đường thủy. Tổng thể kiến trúc hiện nay vẫn giữ bố cục cổ kính, uy nghi với sân rộng, hồ nước, hệ thống đền thờ, tượng đài và các hạng mục thờ tự liên hoàn, tạo nên quần thể hài hòa giữa giá trị tâm linh và thẩm mỹ.
Khu vực bên trong nội tự, hệ thống hoành phi, câu đối, đồ thờ, chạm khắc trang trí mang đậm phong cách mỹ thuật truyền thống với các mô típ tứ linh, tứ quý, long - phượng. Trải qua nhiều lần trùng tu, di tích vẫn bảo lưu được “hồn cốt” không gian thờ tự cổ truyền.
| |
Với giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa và kiến trúc, Từ Lương Xâm đã được ghi nhận qua nhiều mốc son quan trọng. Năm 1986, di tích được xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia. Năm 2022, Lễ hội truyền thống Từ Lương Xâm được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Đến năm 2025, Cụm di tích Từ Lương Xâm vinh dự được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt, khẳng định vị thế và giá trị tiêu biểu trong hệ thống di sản văn hóa – lịch sử của dân tộc. Từ Lương Xâm đã được ghi nhận là một trong những điểm thờ tự quan trọng bậc nhất gắn với Đức Vương Ngô Quyền.
Nơi đây không chỉ là không gian tưởng niệm, mà còn là trung tâm sinh hoạt văn hóa – tín ngưỡng của cộng đồng, nơi các thế hệ tìm về để học hỏi lịch sử, nuôi dưỡng lòng tự hào dân tộc và ý thức, trách nhiệm trong việc bảo tồn, gìn giữ những giá trị lịch sử, văn hóa truyền thống của người Việt.
Hiện nay, Từ Lương Xâm là địa chỉ đỏ quan trọng trong công tác giáo dục truyền thống lịch sử và thực sự là điểm đến nổi tiếng về du lịch văn hóa tâm linh của thành phố Hải Phòng, là đặc trưng văn hóa khi du khách đến với mảnh đất Đông Hải linh thiêng, góp phần xây dựng phường Đông Hải là một cực tăng trưởng, là cửa ngõ phát triển của TP. Hải Phòng. Không chỉ dừng ở hoạt động tín ngưỡng, nơi đây còn góp phần làm sống động những trang sử hào hùng bằng không gian trải nghiệm cụ thể.
| |
Đông đảo người dân và du khách tham dự Lễ hội Từ Lương Xâm. |
Mỗi dịp xuân về, không gian di tích lại rộn ràng trong sắc cờ hội, tiếng trống, tiếng nhạc lễ. Những nghi thức tế lễ truyền thống được thực hành trang nghiêm, tái hiện mạch nguồn văn hóa dân gian và tinh thần “uống nước nhớ nguồn” của người Việt. Đó là sự tiếp nối bền bỉ giữa quá khứ và hiện tại, giữa lịch sử hào hùng và đời sống đương đại.
Lễ hội truyền thống Từ Lương Xâm năm 2026 được diễn ra từ ngày 2/3 đến 5/3 (tức 14 - 17 tháng Giêng năm Bính Ngọ), kỷ niệm 1.088 năm chiến thắng Bạch Đằng và 1.082 năm ngày mất Đức Vương Ngô Quyền. Phần lễ được tổ chức theo đúng nghi thức cổ truyền, gồm các nghi lễ: Cáo yết, thỉnh nghinh, khai quang, mộc dục, tế hàng tổng, lễ rước truyền thống, dâng hương và lễ tạ.
| |
Nhiều đoàn rước từ những nơi thờ Đức Vương Ngô Quyền trong khu vực cùng hội tụ, rước về “Từ Cả” – Từ Lương Xâm. |
Điểm nhấn quan trọng là lễ rước ngày khai hội hôm nay (15 tháng Giêng) với nhiều đoàn rước từ những nơi thờ Đức Vương Ngô Quyền trong khu vực cùng hội tụ, rước về “Từ Cả” – Từ Lương Xâm, tạo nên dòng chảy nghi lễ trang nghiêm, biểu tượng cho sự gắn kết cộng đồng và sự tiếp nối bền bỉ của mạch nguồn văn hóa qua nhiều thế hệ.
| |
Nhiều đoàn rước từ những nơi thờ Đức Vương Ngô Quyền trong khu vực cùng hội tụ, rước về “Từ Cả” – Từ Lương Xâm. |
Phần hội là chuỗi hoạt động văn hóa - thể thao mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc, tạo không gian giao lưu cộng đồng, khơi dậy tinh thần đoàn kết và niềm vui ngày xuân. Điều đặc biệt trong Lễ hội là nghi lễ rước có sự tham gia của các đoàn lân - rồng, các đoàn rước đại diện cho các giám xưa, lực lượng nghi trượng, tế viên, thanh niên và nhân dân địa phương.
| |
Ông Nguyễn Anh Tuấn, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Đông Hải gióng trống khai hội. |
Phần hội năm nay được mở rộng theo hướng tăng trải nghiệm cho cộng đồng và du khách. Các hoạt động như: biểu diễn sân khấu truyền thống, viết thư pháp, thi đấu cờ tướng, kéo co, bóng chuyền, trò chơi dân gian... sẽ diễn ra liên tục trong nhiều ngày.
Trong bài diễn văn khai mạc lễ hội, ông Nguyễn Trọng Khiêm, Chủ tịch UBND phường Đông Hải cho biết: “Đây là một lễ hội lớn nhằm tuyên truyền sâu rộng trong nhân dân và du khách về thân thế, sự nghiệp và tri ân công lao to lớn của người anh hùng dân tộc Ngô Quyền, về chiến thắng Bạch Đằng lịch sử và di tích Từ Lương Xâm.
Từ đó, nhằm khơi dậy niềm tự hào dân tộc, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, động viên các tầng lớp nhân dân trên địa bàn phường tích cực thi đua hoàn thành tốt các nhiệm vụ chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng của địa phương năm 2026. Đồng thời, là dịp quảng bá, tạo sự đồng thuận, huy động các nguồn lực, quyết tâm bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử, văn hóa của di tích Từ Lương Xâm ngày càng khang trang, bề thế và uy linh”.
| |
Ông Nguyễn Trọng Khiêm, Chủ tịch UBND phường Đông Hải. |
Có thể khẳng định, Lễ hội truyền thống Từ Lương Xâm năm 2026 không đơn thuần là một hoạt động văn hóa thường niên, mà là sự kiện mang ý nghĩa chính trị, lịch sử và xã hội sâu sắc. Thông qua việc tổ chức lễ hội trang trọng, bài bản, phường Đông Hải tiếp tục khẳng định trách nhiệm trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản, đồng thời góp phần lan tỏa truyền thống anh hùng của dân tộc đến đông đảo nhân dân và du khách.