Áp lực tâm lý và cú điều chỉnh mạnh
Về mặt chỉ số, VN-Index gần như giảm kịch biên độ trong phiên 9/3/2026, xuống gần 1.650 điểm, khác với các nhịp điều chỉnh thông thường. Bên cạnh đó, thị trường xuất hiện hiện tượng bán giải chấp khi hơn 200 cổ phiếu giảm sàn, trong đó nhiều cổ phiếu từ nhóm cơ bản tốt đến yếu đều rơi vào tình trạng mất thanh khoản.
Thực tế, thị trường cũng từng trải qua nhiều đợt giảm mạnh tương tự, như cú sốc thuế quan tháng 4/2025 hay giai đoạn bùng phát Covid-19 năm 2020. Quan sát diễn biến thị trường, ông Nguyễn Tiến Dũng, Giám đốc Phân tích ngành và cổ phiếu, Công ty Chứng khoán MB (MBS) cho biết, thông thường, thị trường giảm vì thông tin nào thì cũng sẽ hồi phục khi tác động của thông tin đó dịu bớt.
Theo đó, nhịp giảm lần này chủ yếu xuất phát từ yếu tố địa chính trị khiến giá dầu leo thang. Khi giá dầu giảm từ vùng 120 USD/thùng về quanh ngưỡng 80 USD/thùng, thị trường đã ghi nhận sự hồi phục tích cực.
Điểm tích cực có thể thấy từ đợt giảm vừa qua là khi nhiều cổ phiếu rơi về vùng giá hấp dẫn đã kích hoạt dòng tiền mới tham gia thị trường. Cụ thể, một số doanh nghiệp xuất hiện thông tin người nội bộ đăng ký mua vào như MBB, HPG, MSN, VJC, NLG, PDR, HDG, ANV… Bên cạnh đó, lượng tiền mới từ nhà đầu tư cá nhân cũng có dấu hiệu gia tăng, thể hiện qua số lượng tài khoản mở mới tăng lên trong 1-2 tuần gần đây. Ngoài ra, khối ngoại cũng quay trở lại mua ròng hơn 2.200 tỷ đồng trong hai phiên hồi phục ngày 10 và 11/3. Đây được xem là những yếu tố tích cực cho triển vọng phục hồi của thị trường.
Một số ý kiến khác cho rằng, nhịp giảm sốc trên diện rộng của thị trường vừa qua chủ yếu đến từ yếu tố tâm lý, xuất phát từ lo ngại giá dầu tăng mạnh có thể tác động đến các chỉ tiêu vĩ mô như lạm phát, suy giảm tiêu dùng, từ đó ảnh hưởng đến tăng trưởng của doanh nghiệp.
Mặt khác, đây cũng có thể xem là bước điều chỉnh cần thiết khi trước cú giảm này, VN-Index đã tiếp cận lại vùng đỉnh 1.900 điểm trong bối cảnh thanh khoản khá thấp. Việc thị trường đảo chiều tại khu vực này thực tế đã được nhiều phân tích dự báo từ trước.
Theo ông Hoàng Việt Phương, Giám đốc Khối Phân tích và Tư vấn đầu tư, Công ty Chứng khoán VNDIRECT, xung đột quân sự giữa Mỹ - Israel và Iran leo thang đã đẩy giá dầu thế giới có thời điểm lên vùng 110-120 USD/thùng, qua đó tạo ra nhiều sức ép đối với kinh tế vĩ mô và thị trường chứng khoán Việt Nam trong ngắn hạn.
Rủi ro dễ nhận thấy nhất là áp lực lạm phát gia tăng. Nếu giá dầu duy trì trên 100 USD/thùng trong thời gian dài, chỉ số CPI của Việt Nam có thể chịu áp lực đáng kể và có khả năng tiến sát mục tiêu điều hành khoảng 4,5% ngay trong quý II/2026. Giá năng lượng là đầu vào quan trọng của nhiều ngành kinh tế, do đó khi tăng mạnh có thể tạo ra tác động vòng hai đến nhiều nhóm hàng hóa, khiến lạm phát cơ bản (lạm phát lõi) có xu hướng gia tăng. Trong bối cảnh này, việc điều hành giá và các biện pháp bình ổn thị trường sẽ đóng vai trò quan trọng nhằm hạn chế sự lan tỏa sang mặt bằng giá chung.
Bên cạnh đó, áp lực tỷ giá cũng có thể gia tăng khi chi phí nhập khẩu năng lượng tăng lên, đặc biệt trong bối cảnh đồng USD đang mạnh lên trên thị trường quốc tế. Nếu áp lực tỷ giá kéo dài, dư địa điều hành chính sách tiền tệ có thể bị thu hẹp, trong khi rủi ro lạm phát và tỷ giá cũng có thể tạo sức ép lên mặt bằng lãi suất, ảnh hưởng đến mục tiêu hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.
Ở góc độ tăng trưởng, giá dầu tăng kéo dài có thể khiến chi phí sản xuất và vận tải gia tăng, từ đó ảnh hưởng đến hoạt động của doanh nghiệp và làm suy yếu sức cầu tiêu dùng trong nước. Đồng thời, nếu nhu cầu tiêu dùng toàn cầu suy giảm, hoạt động xuất khẩu của Việt Nam cũng có thể chịu tác động. Trong bối cảnh này, chính sách tài khóa - đặc biệt là việc đẩy mạnh giải ngân đầu tư công, giảm thuế và kích thích tiêu dùng - nhiều khả năng sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ tăng trưởng.
Cơ hội sau nhịp điều chỉnh
Thông thường, thị trường giảm vì thông tin gì thì sẽ hồi phục khi tác động của thông tin đó dịu bớt.
Việc điều chỉnh mạnh đang mở ra cơ hội mua vào đối với các cổ phiếu có nền tảng cơ bản tốt và vẫn sở hữu câu chuyện tăng trưởng rõ ràng trong năm 2026. Thực tế cũng cho thấy, dù thanh khoản toàn thị trường không tăng mạnh như thời điểm xảy ra sự kiện đánh thuế tháng 4/2025, nhưng ở một số nhóm cổ phiếu có kỳ vọng và câu chuyện tăng trưởng rõ nét, lực cầu xuất hiện khá tích cực.
Xét theo từng ngành, ông Hoàng Việt Phương nhận định, bất động sản có thể chịu tác động bất lợi khi lãi suất khó giảm thêm và điều kiện tín dụng có thể trở nên thận trọng hơn. Ngành ngân hàng cũng đối mặt với rủi ro chi phí vốn tăng, tăng trưởng tín dụng chậm lại và nguy cơ nợ xấu gia tăng nếu doanh nghiệp gặp khó khăn do chi phí đầu vào cao hơn. Trong khi đó, các ngành tiêu dùng, bán lẻ và hàng không có thể chịu áp lực từ sức mua suy yếu cũng như chi phí vận tải và logistics tăng.
Ngoài yếu tố giá cả, rủi ro về nguồn cung xăng dầu trong nước cũng cần được theo dõi. Hiện hai nhà máy lọc dầu trong nước chỉ đáp ứng khoảng 70-75% nhu cầu nội địa. Vì vậy, nếu nguồn cung dầu thô từ khu vực Vùng Vịnh bị gián đoạn kéo dài, hoặc các tuyến hàng hải chiến lược bị ảnh hưởng, nguy cơ thiếu hụt cục bộ nguồn cung xăng dầu có thể gia tăng.
Đối với thị trường chứng khoán, chuyên gia VNDIRECT cho rằng, việc giá dầu tăng đột biến thường tạo tác động tiêu cực trong ngắn hạn do làm gia tăng lo ngại về lạm phát, lãi suất và tỷ giá. Tuy nhiên, sau nhịp điều chỉnh mạnh, định giá thị trường đang trở nên hấp dẫn hơn. P/E dự phóng 2026 của VN-Index đã giảm xuống dưới mức trung bình 5 năm, trong khi P/B tiệm cận vùng định giá vốn dĩ thường thu hút dòng tiền trung và dài hạn trong các chu kỳ điều chỉnh trước đây.
Trong khi đó, chuyên gia của Công ty Chứng khoán An Bình cho rằng, thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào giai đoạn cần kiên nhẫn quan sát và tích lũy cơ hội, trong bối cảnh các yếu tố vĩ mô trong và ngoài nước đan xen cả tích cực lẫn rủi ro.
Trong bối cảnh đó, nhà đầu tư có thể tập trung vào một số nhóm ngành hưởng lợi từ chu kỳ kinh tế và chính sách.
Thứ nhất, nhóm dầu khí được đánh giá tích cực nhờ diễn biến giá năng lượng trên thế giới và triển vọng các dự án lớn trong chuỗi giá trị dầu khí tại Việt Nam. Việc đẩy mạnh khai thác và đầu tư các dự án năng lượng có thể tạo động lực tăng trưởng cho nhiều doanh nghiệp trong ngành.
Thứ hai, nhóm ngân hàng vẫn là trụ cột của thị trường khi tăng trưởng tín dụng dự kiến cải thiện cùng với nhu cầu vốn của nền kinh tế. Chất lượng tài sản dần ổn định và mặt bằng lãi suất duy trì ở mức hợp lý có thể hỗ trợ lợi nhuận của ngành ngân hàng trong năm 2026.
Thứ ba, các doanh nghiệp hưởng lợi từ đầu tư công như xây dựng hạ tầng, vật liệu xây dựng và một số doanh nghiệp bất động sản khu công nghiệp cũng có triển vọng tích cực khi các dự án hạ tầng trọng điểm tiếp tục được triển khai. Việc đẩy mạnh giải ngân đầu tư công không chỉ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa sang nhiều ngành liên quan.
Ngoài ra, nhóm chứng khoán cũng có thể hưởng lợi nếu thanh khoản thị trường cải thiện cùng với kỳ vọng về một chu kỳ tăng trưởng mới của thị trường vốn.
Tuy nhiên, nhà đầu tư cũng cần lưu ý, bối cảnh hiện tại tương đối khác so với năm ngoái. Khi đó, VN-Index đang ở vùng giá thấp, trong khi hiện nay chỉ số đã ở mức cao hơn. Thanh khoản toàn hệ thống hiện khá căng, trong khi dư địa mở rộng chính sách tiền tệ không còn dồi dào như trước. Bên cạnh đó, mặt bằng lãi suất cũng đã ở mức cao hơn và chưa có dấu hiệu hạ nhiệt rõ rệt.
Vì vậy, nhà đầu tư cần lựa chọn cổ phiếu một cách kỹ lưỡng, đồng thời nâng cao kỷ luật quản trị rủi ro và hạn chế sử dụng đòn bẩy, nhằm tránh những thiệt hại đáng tiếc như đã xảy ra trong giai đoạn thị trường sụt giảm mạnh vừa qua.