Cắt giảm thủ tục chỉ thực sự hiệu quả khi đi kèm dữ liệu liên thông và cơ chế hậu kiểm rõ ràng
Tăng tốc cắt giảm thủ tục, giảm “giấy phép con”
Ông Nguyễn Ngọc Hải (phường Vĩnh Tuy, TP. Hà Nội) cho biết, đầu tháng 8/2026, ông được tổ trưởng dân phố đến tận nhà thu thập thông tin trên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất (“sổ đỏ”).
Sau khi cung cấp và ký xác thực thông tin, vài ngày sau, ông đã thấy “sổ đỏ” của mình hiển thị trên ứng dụng VNeID, gồm tên người sử dụng đất, chủ sở hữu tài sản, mã định danh thửa đất, địa chỉ, diện tích, loại đất, nguồn gốc và thời hạn sử dụng.
Trước đó, cuối năm 2025, Bộ Công an phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường (Bộ NN&MT) triển khai chiến dịch tổng rà soát, chuẩn hóa dữ liệu đất đai trên toàn quốc trong 90 ngày. Người sử dụng đất cũng có thể tự nộp thông tin “sổ đỏ” lên VNeID theo hướng dẫn của địa phương.
“Giờ đây, người dân, doanh nghiệp có thể tự nộp, tự tra cứu ‘sổ đỏ điện tử’ bằng tài khoản định danh mức 2 trên VNeID và không còn phải mang sổ đỏ giấy khi làm thủ tục hành chính”, ông Hải nói.
Theo Quyết định 441/QĐ-BNNMT ngày 2/2/2026 của Bộ NN&MT về hướng dẫn kết nối, khai thác và sử dụng dữ liệu đất đai, dữ liệu về “sổ đỏ” và các loại giấy chứng nhận liên quan trong cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai “đủ điều kiện khai thác, sử dụng thay thế giấy tờ trong thành phần hồ sơ thủ tục hành chính”.
Nhìn rộng ra, cả nước đang bước vào giai đoạn tăng tốc cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh, cải cách thủ tục hành chính, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai chữ số giai đoạn 2026-2030.
Theo Kết luận 18-KL/TW ngày 2/4/2026 của Bộ Chính trị, trong năm 2026, các bộ, ngành tiếp tục rà soát, cắt giảm 30% số ngành, nghề kinh doanh có điều kiện; bãi bỏ các điều kiện kinh doanh không cần thiết; giảm 50% thời gian thực hiện và 50% chi phí tuân thủ thủ tục hành chính.
Từ ngày 29/4 đến nay, Chính phủ đã ban hành 11 nghị quyết về cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh thuộc phạm vi quản lý của các bộ, ngành.
Theo báo cáo của Chính phủ, 11 nghị quyết cùng các thông tư của bộ, ngành đã bãi bỏ 56 ngành, nghề; sửa đổi 14 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện; cắt giảm 697 thủ tục hành chính và 1.754 điều kiện kinh doanh; đơn giản hóa 704 thủ tục hành chính, dự kiến tiết kiệm 53% thời gian và 54,6% chi phí tuân thủ.
Đáng chú ý, các quy định này đang được Chính phủ trình Quốc hội luật hóa tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, Quốc hội khóa XVI (từ ngày 3 đến 24/8/2026). Theo đó, kỳ họp này, Quốc hội sẽ biểu quyết thông qua dự thảo sửa đổi, bổ sung Luật Đầu tư, Luật Hải quan; một luật sửa đổi 10 luật trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường; một luật sửa đổi 3 luật về tài chính - ngân hàng; một luật sửa đổi 4 luật trong lĩnh vực viễn thông - công nghệ… Đồng thời, Quốc hội thông qua chủ trương sửa đổi, bổ sung Luật Đất đai 2024, Luật Nhà ở 2023, Luật Kinh doanh bất động sản 2023.
Với mỗi điều kiện kinh doanh, thủ tục được bãi bỏ, cần xác định rõ phương thức quản lý thay thế và dữ liệu phục vụ hậu kiểm, tránh phát sinh giấy phép con hoặc điều kiện mới.
Định hướng căn bản của đợt sửa luật này là nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp; chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển, gắn với phân cấp mạnh cho địa phương, giảm tiền kiểm, tăng hậu kiểm, từng bước chuyển từ cơ chế xin phép sang cơ chế tự công bố và tự chịu trách nhiệm.
Đồng tình với chủ trương trên, ông Phan Văn Mãi, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội lưu ý, việc cắt giảm thủ tục phải thực sự cải thiện môi trường đầu tư, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, thay vì chỉ đáp ứng yêu cầu về số lượng.
Trên thực tế, theo ông Nguyễn Cao Sơn, Chủ tịch Hội Doanh nhân tỉnh Phú Thọ, nhiều doanh nghiệp lo ngại các điều kiện kinh doanh có thể xuất hiện trở lại dưới tên gọi khác trong văn bản dưới luật hoặc trong quá trình hậu kiểm, như yêu cầu doanh nghiệp phải xin “xác nhận”, “chấp thuận”, “phê duyệt phương án”, “công nhận đủ năng lực”, “lấy ý kiến cơ quan quản lý”…
Đơn cử, đại biểu Quốc hội Đặng Ngọc Huy (Quảng Ngãi) dẫn chứng, quy trình nhập khẩu động vật dù đã bãi bỏ thủ tục cấp phép, lô hàng vẫn chỉ được thông quan khi có “văn bản đồng ý và hướng dẫn kiểm dịch” của cơ quan quản lý.
Đẩy mạnh số hóa dữ liệu sau cắt giảm thủ tục
Theo Tờ trình sáng 19/8 của Chính phủ về định hướng sửa đổi 3 luật trong lĩnh vực bất động sản (dự kiến chính thức trình Quốc hội vào kỳ họp tháng 10 tới), dự thảo Luật Kinh doanh bất động sản dự kiến cắt giảm, đơn giản hóa 9/31 điều kiện đầu tư kinh doanh; cắt giảm 4/12 thủ tục hành chính, đơn giản hóa 7/12 thủ tục. Luật Nhà ở dự kiến phân cấp 20/21 thủ tục từ Thủ tướng Chính phủ về UBND tỉnh, cắt giảm 3/4 điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa 7/7 thủ tục hành chính. Dự thảo Luật Đất đai dự kiến điều chỉnh 65 điều của Luật hiện hành và cắt giảm hàng loạt khâu trung gian.
Đồng thời, dự thảo Luật Kinh doanh bất động sản bổ sung quy định gắn mã định danh điện tử cho cá nhân, tổ chức và sản phẩm bất động sản; dự thảo Luật Đất đai xác định giá đất do Nhà nước quyết định dựa trên dữ liệu công khai, minh bạch… Những nội dung này cho thấy thách thức lớn trong xây dựng, vận hành và liên thông dữ liệu.
Ông Nguyễn Như So, Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn Dabaco phản ánh, một số doanh nghiệp logistics muốn mở trung tâm phân phối tích hợp vận tải đa phương thức phải xin hàng chục loại giấy phép từ các cấp, mỗi nơi một yêu cầu, một quy trình, nhưng không kết nối, liên thông.
“Nhiều doanh nghiệp mất hàng năm để hoàn tất thủ tục, gây tốn kém cả chi phí vật chất lẫn chi phí cơ hội”, ông So nói.
Câu chuyện của hơn 400 trái chủ với lô trái phiếu trị giá hơn 900 tỷ đồng liên quan dự án Shizen Home (phường Tân Thuận, TP.HCM) là một minh chứng cho hệ quả của thủ tục kéo dài. Hơn 4 năm theo đuổi dự án chưa được xác nhận đủ điều kiện bán nhà ở hình thành trong tương lai đã gây áp lực lớn lên doanh nghiệp và nhà đầu tư.
Công ty TNHH Gotec Việt Nam phát hành lô trái phiếu trị giá hơn 900 tỷ đồng, kỳ hạn 2021-2024, cho hơn 400 trái chủ, với tài sản bảo đảm là dự án Khu trung tâm thương mại và Căn hộ cao cấp Shizen Home.
Sau khi hoàn thành phần thô và nộp hồ sơ xin xác nhận đủ điều kiện bán nhà ở hình thành trong tương lai vào tháng 6/2022, dự án đã 4 lần bị Sở Xây dựng TP.HCM từ chối. Trong khi đó, khu đất rộng hơn 10.000 m2 đã được doanh nghiệp hoàn thành nghĩa vụ tài chính, được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất năm 2015, UBND TP.HCM chấp thuận chủ trương đầu tư năm 2018 và Sở Xây dựng cấp phép xây dựng năm 2021.
Vướng mắc nằm ở việc rà soát mục đích và quá trình chuyển nhượng đất, khiến hồ sơ phải qua nhiều vòng xin ý kiến, rà soát và tham mưu giữa các cơ quan.
Đầu năm 2023, UBND TP.HCM cho phép xác nhận đủ điều kiện bán đối với 50% diện tích sàn dự án. Gotec bán lại 50% sở hữu cho Công ty TNHH NamLand, nhưng Sở Xây dựng vẫn từ chối với lý do cũ, khiến dự án quay về vạch xuất phát.
Tháng 6/2026, Sở NN&MT xác định lại nghĩa vụ tài chính và đề xuất hướng xử lý để dự án tái khởi động. Sở Xây dựng tiếp tục xem xét điều kiện mở bán, nhưng đến nay chưa có thông báo chính thức.
Thủ tục kéo dài khiến doanh nghiệp vỡ phương án tài chính, mất khả năng thanh toán, đẩy hàng trăm trái chủ và gia đình vào cảnh khó khăn, khiếu kiện, mất niềm tin.
Nêu quan điểm về số hóa dữ liệu phục vụ quản lý sau cắt giảm thủ tục, Bộ trưởng Bộ NN&MT Trịnh Việt Hùng nhấn mạnh, khi phân cấp xuống địa phương, cơ quan soạn thảo xác định 3 vấn đề cần giải quyết là cơ sở vật chất, đội ngũ nhân sự và quy trình hướng dẫn. Theo Bộ trưởng, cấp bộ có thể hỗ trợ về quy trình, hướng dẫn và đội ngũ; về cơ sở vật chất, các tỉnh chủ động triển khai, đồng thời báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ nếu thiếu nguồn lực để thực hiện theo Luật Đầu tư công.
Dưới góc độ bảo vệ doanh nghiệp và người dân, đại biểu Quốc hội Nguyễn Đặng Ân (Lạng Sơn) đề nghị, với mỗi điều kiện kinh doanh, thủ tục được bãi bỏ, cần xác định rõ phương thức quản lý thay thế và dữ liệu phục vụ hậu kiểm, tránh phát sinh giấy phép con hoặc điều kiện mới; đồng thời quy định rõ cơ quan chịu trách nhiệm đối với từng khâu chậm trễ, sai phạm.
