Chính phủ yêu cầu xử lý ngay, không để doanh nghiệp chờ đợi
Chỉ sau thời gian ngắn Nghị định số 101/2026/NĐ-CP có hiệu lực, hàng loạt hiệp hội ngành hàng và các doanh nghiệp trong lĩnh vực ô tô, xe máy đã đồng loạt phản ánh những bất cập phát sinh trong quá trình thực hiện. Những lo ngại không chỉ dừng ở câu chuyện thủ tục hành chính mà đã lan sang kế hoạch đầu tư, chuyển giao công nghệ và phát triển sản phẩm mới.
Trước phản ánh này, Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng đã yêu cầu Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Xây dựng cùng các bộ, ngành liên quan khẩn trương rà soát toàn bộ các khó khăn, vướng mắc và kiến nghị của doanh nghiệp; đồng thời báo cáo Thủ tướng trước ngày 25/7.
Nội dung rà soát không chỉ dừng ở việc xem xét có nên tiếp tục đưa công nghệ sản xuất ô tô Euro 5, xe máy Euro 4 vào danh mục hạn chế chuyển giao hay không, mà còn phải làm rõ thời điểm áp dụng, hướng dẫn thủ tục và xử lý các trường hợp chuyển giao công nghệ đang thực hiện.
| |
Toyota đang triển khai kế hoạch đầu tư 360 triệu USD vào Việt Nam. |
Động thái này cho thấy Chính phủ đã ghi nhận những phản ánh của doanh nghiệp và yêu cầu các cơ quan quản lý nhanh chóng tìm lời giải để tránh ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh. Đây cũng là tín hiệu nhất quán với chủ trương của Chính phủ về cải thiện môi trường đầu tư, cắt giảm thủ tục hành chính và bảo đảm tính ổn định của chính sách.
Hai bộ cùng xử lý, nhưng doanh nghiệp vẫn chưa biết phải làm theo ai
Sau chỉ đạo của Chính phủ, ngày 17/7/2026, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Công văn số 5231/BKHCN-ĐTC về việc giải quyết vướng mắc, kiến nghị liên quan đến việc áp dụng Nghị định số 101/2026/NĐ-CP của Chính phủ, gửi Bộ Xây dựng đề nghị làm rõ hàng loạt vấn đề cốt lõi.
Cụ thể, Bộ Khoa học và Công nghệ yêu cầu Bộ Xây dựng làm rõ lý do đề xuất đưa "công nghệ sản xuất, lắp ráp xe ô tô, động cơ xe ô tô tiêu chuẩn khí thải mức 5 (tương đương Euro 5)" và "công nghệ sản xuất, lắp ráp xe mô tô, xe gắn máy, động cơ xe mô tô, xe gắn máy tiêu chuẩn khí thải mức 4 (tương đương Euro 4)" vào danh mục công nghệ hạn chế chuyển giao.
Đồng thời, Bộ cũng đề nghị làm rõ căn cứ đưa "công nghệ sản xuất, lắp ráp xe ô tô, động cơ xe ô tô tiêu chuẩn khí thải mức 4 (tương đương Euro 4) trở xuống" và "công nghệ sản xuất, lắp ráp xe mô tô, xe gắn máy, động cơ xe mô tô, xe gắn máy tiêu chuẩn khí thải từ mức 3 (tương đương Euro 3) trở xuống" vào danh mục công nghệ cấm chuyển giao.
| |
"TC Group đã và đang có kế hoạch tiếp tục xuất khẩu xe và linh kiện, động cơ đạt tiêu chuẩn khí thải Euro 5 và Euro 4 trở xuống sang Lào, Myanmar và các thị trường xa như Kenya, Mexico, Australia, New Zealand và một số nước Trung Đông với sản lượng năm 2027 là 60.000 xe và linh kiện. Nếu Nghị định 101 cấm chuyển giao công nghệ thì doanh nghiệp sẽ không thể tiếp tục ký mới hoặc gia hạn các hợp đồng chuyển giao công nghệ để sản xuất các dòng xe dành riêng cho mục đích xuất khẩu. Điều này khiến doanh nghiệp bị thu hẹp khả năng tiếp cận một số thị trường mới nổi vẫn duy trì các sản phẩm có tiêu chuẩn khí thải dưới Euro 4 bởi giá thành sản phẩm bị đội lên và không cạnh tranh được với các hàng hoá nước khác có sự phù hợp hơn", ông Lê Ngọc Đức - Phó tổng giám đốc TC Group. Ảnh: Dây chuyền hàn tại Nhà máy Hyundai Thành Công ở Ninh Bình. |
Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đề nghị Bộ Xây dựng cho ý kiến đối với kiến nghị của doanh nghiệp về việc loại bỏ công nghệ sản xuất ô tô đạt tiêu chuẩn khí thải Euro 5 và công nghệ sản xuất xe mô tô, xe gắn máy đạt tiêu chuẩn khí thải Euro 4 ra khỏi danh mục công nghệ hạn chế chuyển giao; đồng thời xem xét loại bỏ công nghệ sản xuất xe mô tô, xe gắn máy đạt tiêu chuẩn khí thải từ mức Euro 3 trở xuống khỏi danh mục công nghệ cấm chuyển giao.
Việc Bộ Khoa học và Công nghệ đề nghị Bộ Xây dựng làm rõ căn cứ đưa công nghệ sản xuất ô tô Euro 5 và xe máy Euro 4 vào danh mục hạn chế chuyển giao; lý do đưa công nghệ Euro 4 và Euro 3 trở xuống vào danh mục cấm chuyển giao; đồng thời cho ý kiến về kiến nghị của doanh nghiệp và phạm vi áp dụng đối với phụ tùng, linh kiện cho thấy ngay cả các cơ quan quản lý nhà nước cũng đang phải rà soát, làm rõ cơ sở của những quy định đã được ban hành.
Cũng trong ngày 17/7/2026, Bộ Xây dựng đã ban hành Công văn số 11074/BXD-KHCNMT&VLXD về việc phối hợp xử lý kiến nghị liên quan đến chuyển giao công nghệ theo Nghị định số 101/2026/NĐ-CP.
Cụ thể, Bộ Xây dựng thừa nhận doanh nghiệp đang gặp khó khăn khi gia hạn hoặc điều chỉnh hợp đồng chuyển giao công nghệ để phát triển kiểu loại sản phẩm mới trên chính dây chuyền hiện hữu.
Theo Bộ Xây dựng, cần phân biệt giữa việc đầu tư một dây chuyền công nghệ hoàn toàn mới với việc chỉ phát triển sản phẩm mới trên dây chuyền đã có. Với trường hợp thứ hai, thủ tục cấp phép cần được đơn giản hóa tối đa nhằm giảm chi phí tuân thủ, bảo đảm quyền lợi nhà đầu tư theo tinh thần Nghị quyết số 10-NQ/TW về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài.
Bên cạnh đó, Bộ Xây dựng cũng đồng tình với kiến nghị không áp dụng các quy định hạn chế chuyển giao công nghệ đối với dây chuyền sản xuất phục vụ xuất khẩu. Theo Bộ, Quyết định số 19/2024/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ đã quy định xe sản xuất để xuất khẩu không phải áp dụng lộ trình tiêu chuẩn khí thải trong nước. Vì vậy, cần có giải pháp tạo thuận lợi cho doanh nghiệp tiếp tục sản xuất và xuất khẩu.
Có thể thấy, trong khi Bộ Khoa học và Công nghệ đề nghị Bộ Xây dựng giải thích cơ sở ban hành quy định thì Bộ Xây dựng lại kiến nghị Bộ Khoa học và Công nghệ rà soát, đơn giản hóa thủ tục và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp. Việc hai bộ phải tiếp tục trao đổi, làm rõ ngay sau khi Nghị định số 101/2026/NĐ-CP có hiệu lực cho thấy nhiều quy định vẫn chưa được hiểu và áp dụng thống nhất. Điều này có thể khiến cả cơ quan quản lý và doanh nghiệp gặp khó khăn trong quá trình thực thi.
| |
Dù là ô tô chỉ đạt tiêu chuẩn khí thải Euro 4 trở xuống nhưng cũng đang sử dụng những linh kiện phụ tùng được sản xuất bởi các công nghệ có kỹ thuật cao và hiện đại nhất trong lĩnh vực khoa học công nghệ hiện nay. |
Doanh nghiệp cần sự rõ ràng và ổn định
Trong lúc các cơ quan quản lý đang tiếp tục hoàn thiện cách hiểu và cách áp dụng Nghị định số 101/2026/NĐ-CP, doanh nghiệp lại không thể dừng hoạt động để chờ hướng dẫn.
Một kế hoạch phát triển mẫu xe mới, một hợp đồng chuyển giao công nghệ với công ty mẹ hay một đơn hàng xuất khẩu đều có thời hạn cụ thể. Theo phản ánh của doanh nghiệp, nếu công nghệ không thuộc diện hạn chế chuyển giao thì thủ tục đăng ký chỉ mất khoảng 5 ngày. Nhưng nếu thuộc diện phải xin giấy phép, thời gian có thể kéo dài đến 45 ngày, chưa kể chuẩn bị hồ sơ tới lúc được tiếp nhận chính thức. Điều này chắc chắn ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch sản xuất và giao hàng.
Vì thế, doanh nghiệp mong muốn không chỉ là sửa một quy định, mà trước hết là có căn cứ pháp lý rõ ràng để biết mình phải thực hiện thủ tục nào, hồ sơ cần những gì và cơ quan nào chịu trách nhiệm giải quyết. Khi những câu hỏi đó chưa có lời giải thống nhất, mọi quyết định đầu tư đều có nguy cơ bị trì hoãn.
Chỉ đạo của Chính phủ đã mở ra một quá trình rà soát cần thiết nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn của Nghị định số 101/2026/NĐ-CP. Tuy nhiên, với một ngành có chu kỳ đầu tư dài, phụ thuộc chặt chẽ vào kế hoạch chuyển giao công nghệ toàn cầu như ô tô và xe máy, giá trị lớn nhất mà doanh nghiệp chờ đợi lúc này không chỉ là sự tháo gỡ, mà còn là một chính sách rõ ràng, ổn định và có thể dự báo, để các quyết định đầu tư không phải đứng trước những rủi ro phát sinh từ cách hiểu khác nhau giữa các cơ quan quản lý.
Sáng nay, 23/7/2026, Bộ KH&CN đã có cuộc họp với các bộ, hiệp hội và doanh nghiệp ngành ô tô - xe máy liên quan đến các vướng mắc trong thực thi Nghị định số 101/2026/NĐ-CP hướng dẫn Luật Chuyển giao công nghệ.
Giấy mời được gửi tới các bộ gồm Tư pháp, Công Thương, Xây dựng; Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam; Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA), Hiệp hội Các nhà sản xuất xe máy Việt Nam (VAMM), Hiệp hội Doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam (JCCI), Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham); cùng đại diện Tập đoàn Thành Công, THACO và các đơn vị thuộc Bộ khoa học và công nghệ.