Nhiều doanh nghiệp có vi phạm trong hoạt động phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ
Vừa qua, Thanh tra Chính phủ đã thực hiện thanh tra việc chấp hành chính sách pháp luật về phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ và sử dụng nguồn tiền từ hoạt động này đối với 26 tổ chức phát hành.
Trong số này, có 10 tổ chức thuộc lĩnh vực bất động sản, với 88 mã trái phiếu, gồm Công ty TNHH DCT Partners Việt Nam, Tổng công ty cổ phần Đầu tư phát triển xây dựng, Công ty cổ phần Đầu tư thương mại Bình Tân, Công ty cổ phần Đầu tư và Kinh doanh nhà Khang Điền, Công ty cổ phần Tập đoàn R&H; Công ty cổ phần Đầu tư Nam Long, Công ty cổ phần Hưng Thịnh Land, Công ty cổ phần Hưng Thịnh Investment, Công ty cổ phần Ngoại thương và Phát triển đầu tư địa ốc Châu Lục, Công ty cổ phần Hội An Invest.
Có 3 tổ chức phát hành trong lĩnh vực năng lượng, với 5 mã trái phiếu, gồm Công ty cổ phần Tập đoàn PC1, Công ty cổ phần Xây dựng và Năng lượng VCP, Công ty cổ phần Năng lượng Bắc Phương.
Có 6 tổ chức phát hành trong lĩnh vực thương mại dịch vụ, với 70 mã trái phiếu, gồm Công ty cổ phần Xuất nhập khẩu Vật tư Nông nghiệp III, Công ty cổ phần Tổng hợp Thế giới Xanh, Công ty cổ phần Đầu tư và Quản lý khách sạn TNH, Công ty TNHH Nam Rạch Chiếc, Công ty cổ phần Dịch vụ giải trí Hưng Thịnh Quy Nhơn, Công ty cổ phần Đầu tư Thành Thành Công.
Ngoài ra, có 7 tổ chức phát hành khác, gồm Công ty cổ phần Chứng khoán Rồng Việt, Công ty cổ phần Chứng khoán Tiên Phong, Công ty cổ phần Tập đoàn Gelex, Công ty cổ phần Thành Thành Công - Biên Hòa, Công ty cổ phần Cá Tầm Việt Nam, Công ty cổ phần Tập đoàn Đầu tư I.P.A và Công ty cổ phần Cơ điện lạnh.
Phát hành khi chưa đủ điều kiện và mập mờ thông tin
Theo thông báo kết luận của Thanh tra Chính phủ, một trong những sai phạm căn bản nhất là việc các doanh nghiệp tiến hành chào bán trái phiếu khi chưa đáp ứng đầy đủ các điều kiện pháp lý quy định.
Cụ thể, có 5 doanh nghiệp đã vi phạm điều này, bao gồm Công ty cổ phần Xuất nhập khẩu Vật tư Nông nghiệp III, Công ty cổ phần Tổng hợp Thế giới Xanh, Công ty cổ phần Đầu tư Thành Thành Công, Công ty cổ phần Thành Thành Công - Biên Hòa và Công ty cổ phần Tập đoàn Đầu tư I.P.A.
Nghiêm trọng hơn, Công ty cổ phần Thành Thành Công - Biên Hòa còn phát hành trái phiếu mà không có văn bản đăng ký gửi Bộ Tài chính theo quy định.
Công tác công bố thông tin nhằm đảm bảo tính minh bạch của thị trường lại bị nhiều doanh nghiệp thực hiện một cách “chiếu lệ”, thiếu trung thực. Có tới 17 doanh nghiệp công bố thông tin trước phát hành không đầy đủ nội dung, không nêu rõ mục đích phát hành, thời điểm giải ngân hay thông tin về tài sản đảm bảo, như Khang Điền, Nam Long, Hưng Thịnh Land, Gelex, I.P.A và các công ty chứng khoán như Tiên Phong, Rồng Việt.
Không dừng lại ở đó, việc công bố thông tin sau khi phát hành thành công cũng được phát hiện có nhiều sai phạm. Trong đó, Công ty cổ phần Thành Thành Công - Biên Hòa hoàn toàn không công bố thông tin kết quả phát hành; một số doanh nghiệp khác chậm công bố thông tin về tình hình sử dụng vốn, thanh toán gốc, lãi hoặc thay đổi điều kiện, điều khoản trái phiếu.
Đặc biệt, Công ty cổ phần Chứng khoán Rồng Việt và Công ty cổ phần Hưng Thịnh Land bị phát hiện công bố thông tin không chính xác về thời gian mua lại trước hạn và tình hình sử dụng nguồn vốn đã được kiểm toán.
Việc đăng ký, lưu ký trái phiếu cũng bị buông lỏng. Có 3 doanh nghiệp chưa thực hiện hoặc thực hiện không đúng thời hạn đăng ký lưu ký và 4 doanh nghiệp khác chưa thực hiện đăng ký lưu ký tập trung tại Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam theo quy định; gây khó khăn cho công tác quản lý, giám sát của cơ quan chức năng.
Hàng ngàn tỷ đồng sử dụng sai mục đích
Sai phạm nghiêm trọng nhất và gây rủi ro lớn nhất cho thị trường chính là việc các doanh nghiệp sử dụng tiền huy động từ trái phiếu không đúng với phương án đã được phê duyệt hoặc công bố cho nhà đầu tư.
Thanh tra Chính phủ xác định, có tới 14 doanh nghiệp có sai phạm, như Công ty cổ phần Tập đoàn Đầu tư I.P.A sử dụng sai mục đích hơn 3.573 tỷ đồng; Công ty cổ phần Tập đoàn Gelex hơn 1.205 tỷ đồng; Công ty cổ phần Thành Thành Công - Biên Hòa hơn 1.067 tỷ đồng và Công ty cổ phần Hưng Thịnh Land gần 350 tỷ đồng.
Ngoài ra, còn có 8 doanh nghiệp khác sử dụng tiền thu từ phát hành trái phiếu để chuyển cho các đối tác theo hợp đồng hợp tác đầu tư hoặc bổ sung vốn cho công ty con, nhưng thiếu hồ sơ, tài liệu chứng minh việc quản lý, giám sát mục đích sử dụng vốn.
Điển hình là Công ty cổ phần Hưng Thịnh Land, với hơn 5.457 tỷ đồng; Công ty cổ phần Hưng Thịnh Investment, với hơn 2.228 tỷ đồng; Công ty cổ phần Tổng hợp Thế giới Xanh, với 1.350 tỷ đồng và Công ty cổ phần Ngoại thương và Phát triển đầu tư địa ốc Châu Lục, 1.350 tỷ đồng.
Thậm chí, Thanh tra Chính phủ còn phát hiện Hưng Thịnh Land, Hưng Thịnh Investment đã thu và sử dụng tiền trước ngày phát hành trái phiếu; Tập đoàn Gelex chuyển tiền cho mục đích khác trước khi xin ý kiến người sở hữu trái phiếu; hay Công ty cổ phần Hội An Invest còn dùng tiền trái phiếu để đặt cọc hợp tác kinh doanh vào các dự án chưa đủ điều kiện huy động vốn…
Về vấn đề tài sản đảm bảo, Thanh tra Chính phủ xác định, có 3 doanh nghiệp chưa có bảo lãnh, thiếu tài sản đảm bảo so với công bố, hoặc tài sản đảm bảo là cổ phiếu/cổ phần chưa được phong tỏa, không đủ tỷ lệ bảo đảm tối thiểu theo cam kết.
Thực tế, đến cuối năm 2024, Công ty cổ phần Hưng Thịnh Investment, Công ty cổ phần Dịch vụ Giải trí Hưng Thịnh Quy Nhơn và Công ty cổ phần Hưng Thịnh Land đã nợ quá hạn gốc và lãi trái phiếu với tổng số tiền lên tới hơn 10.625 tỷ đồng, trong đó nợ gốc quá hạn chiếm hơn 10.242 tỷ đồng.
Thanh tra Chính phủ đánh giá, tình hình tài chính của các đơn vị này hiện hết sức khó khăn, số lượng nhà đầu tư đang nắm giữ trái phiếu rất lớn, nên cần phải được các cơ quan quản lý xem xét kiểm tra, giám sát chặt chẽ, tránh nguy cơ đổ vỡ, rủi ro cho nhà đầu tư và ảnh hưởng đến thị trường vốn, trật tự an ninh xã hội.
Chuyển hồ sơ 3 doanh nghiệp sang Bộ Công an
Trước những sai phạm mang tính hệ thống và nghiêm trọng trên, Thanh tra Chính phủ đã đưa ra những kiến nghị xử lý quyết liệt nhằm làm sạch thị trường, trong đó kiến nghị Thủ tướng giao Bộ Tài chính chủ trì nghiên cứu, sửa đổi các quy định pháp luật về phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ để khắc phục các kẽ hở về hồ sơ phát hành, mục đích sử dụng vốn gắn với kỳ hạn và đăng ký lưu ký.
Cùng với đó, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội cần rà soát, xử lý nghiêm các vi phạm của 26 doanh nghiệp trên. Trong quá trình này, nếu phát hiện dấu hiệu tội phạm gây hậu quả nghiêm trọng, phải chuyển thông tin ngay cho cơ quan chức năng xử lý.
Đối với các tổ chức phát hành, Thanh tra Chính phủ yêu cầu HĐQT và Ban điều hành 26 doanh nghiệp khẩn trương rà soát, khắc phục các vi phạm, khuyết điểm. Đặc biệt, các doanh nghiệp còn nợ quá hạn phải có phương án thanh toán đầy đủ gốc và lãi cho nhà đầu tư, thực hiện đúng các cam kết về tài sản đảm bảo và công bố thông tin đính chính, bổ sung. Các cá nhân, tổ chức để xảy ra sai phạm phải bị kiểm điểm và xử lý trách nhiệm theo quy định của điều lệ công ty.
Ngoài ra, Thanh tra Chính phủ đã quyết định cung cấp thông tin về những vi phạm, khuyết điểm của Công ty cổ phần Hưng Thịnh Land, Công ty cổ phần Hưng Thịnh Investment, Công ty cổ phần Dịch vụ giải trí Hưng Thịnh Quy Nhơn cho Bộ Công an để xem xét, xử lý theo thẩm quyền.
Theo đánh giá, thị trường trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ tại Việt Nam trong những năm gần đây đã phát triển mạnh mẽ, trở thành kênh huy động vốn quan trọng cho các doanh nghiệp, đặc biệt là trong các lĩnh vực bất động sản, năng lượng và xây dựng. Tuy nhiên, bên cạnh những đóng góp tích cực cho nền kinh tế, quá trình thanh tra của Thanh tra Chính phủ đã phát hiện hàng loạt tồn tại, hạn chế và vi phạm nghiêm trọng, đe dọa đến sự an toàn của thị trường tài chính và quyền lợi của nhà đầu tư.
