Sáng 22/9, tiếp tục phiên họp thứ sáu, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường (BVMT).
Theo tờ trình tóm tắt của Chính phủ, nhiều quy định về đánh giá môi trường chiến lược, đánh giá tác động môi trường (ĐTM), giấy phép môi trường (GPMT) đã được sửa đổi, bổ sung.
Cụ thể, về đánh giá sơ bộ tác động môi trường, ĐTM giảm từ 3 xuống 2 nhóm tiêu chí môi trường và giao Chính phủ quy định chi tiết; đơn giản hóa phân loại dự án từ 4 xuống 3 nhóm.
Nhóm I - có nguy cơ tác động xấu đến môi trường mức độ cao; nhóm II - có nguy cơ tác động xấu đến môi trường; nhóm III - ít có nguy cơ tác động xấu đến môi trường (không phải thực hiện ĐTM, không phải có GPMT mà chỉ thực hiện đăng ký môi trường (không phải là thủ tục hành chính - TTHC) hoặc không phải đăng ký môi trường).
Lần sửa đổi này cắt giảm mạnh đối tượng phải ĐTM, bổ sung nhiều đối tượng được miễn ĐTM và chuyển một số đối tượng sang đăng ký môi trường; đơn giản hóa nội dung báo cáo và trình tự thẩm định ĐTM, phân định rõ thẩm quyền thẩm định; giao Chính phủ quy định phạm vi, hiệu lực của quyết định phê duyệt kết quả thẩm định ĐTM để tránh chồng chéo với các công cụ quản lý khác. Cụ thể hóa đánh giá sơ bộ tác động môi trường, tập trung vào việc lựa chọn địa điểm và tính khả thi, hiệu quả của dự án.
Dự thảo cũng cắt giảm mạnh đối tượng phải có GPMT theo hướng chấp nhận rủi ro có kiểm soát, chuyển từ “tiền kiểm” sang tăng cường “hậu kiểm”; đơn giản hóa nội dung, hồ sơ cấp phép, kéo dài thời hạn GPMT đối với một số đối tượng và phân quyền cấp phép cho địa phương.
Cùng với đó là chuyển mạnh các đối tượng từ phải thực hiện ĐTM, phải có GPMT sang đăng ký môi trường (không phải TTHC); làm rõ trách nhiệm của chủ dự án, cơ sở sau đăng ký và giao Chính phủ quy định thẩm quyền, trách nhiệm của cơ quan tiếp nhận.
Về quản lý chất lượng môi trường, đối với BVMT nước mặt, Dự thảo làm rõ việc sử dụng kết quả đánh giá khả năng chịu tải để xem xét tiếp nhận dự án khi môi trường nước mặt không còn sức chịu tải; giao Chính phủ quy định việc cho phép xả nước thải trực tiếp khi môi trường còn khả năng chịu tải, theo hướng chấp nhận rủi ro có kiểm soát, tạo thuận lợi cho đầu tư và tăng trưởng kinh tế, phù hợp Kết luận số 17-KL/TW ngày 2/4/2026 của Bộ Chính trị.
Đối với BVMT không khí, bổ sung quy định về dự báo ô nhiễm, kiểm kê khí thải, vùng phát thải thấp và trách nhiệm của địa phương trong điều tiết phương tiện giao thông sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Đối với BVMT đất, phân định rõ phạm vi điều tra, đánh giá chất lượng đất theo pháp luật về đất đai và BVMT. Bổ sung trách nhiệm của Chủ tịch UBND cấp tỉnh đối với ô nhiễm môi trường trên địa bàn; điều chỉnh thời điểm lập, trình, công bố báo cáo hiện trạng môi trường phù hợp với tiến độ cập nhật số liệu.
Dự án Luật dự kiến trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2 (tháng 10/2026).
Báo cáo tóm tắt thẩm tra sơ bộ, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, công nghệ và môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết, Thường trực Ủy ban đánh giá cao bước cải cách đột phá cắt giảm đối tượng phải ĐTM, phải có GPMT và đẩy mạnh phân cấp cho UBND cấp tỉnh. Tuy nhiên, Thường trực cơ quan thẩm tra đề nghị bổ sung cơ chế giám sát từ Trung ương, biện pháp quản lý thay thế để tránh buông lỏng quản lý; quy định rõ cơ chế cá thể hóa trách nhiệm người đứng đầu địa phương nếu để xảy ra sự cố môi trường; đồng thời chuẩn bị hạ tầng cho quản trị dữ liệu số, tăng cường năng lực hậu kiểm.
Bà Hải cho biết, Thường trực Ủy ban cho rằng, việc cắt giảm mạnh đối tượng phải ĐTM là quy định cải cách quan trọng nhằm khắc phục tình trạng còn nặng về tiền kiểm, chưa hiệu quả trong hậu kiểm.
Thường trực cơ quan thẩm tra đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát kỹ việc miễn ĐTM đối với dự án thứ cấp trong khu công nghiệp, cụm công nghiệp, do đó, cần thiết phải phân loại chi tiết trong nhóm dự án này để xác định loại dự án có lưu lượng khí thải lớn vẫn phải thực hiện ĐTM để quản lý chặt chẽ nguồn phát sinh khí thải lớn.
Tham gia thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh cơ bản tán thành việc sửa đổi Điều 28 theo hướng đơn giản hóa phân loại dự án (từ 4 nhóm xuống 3 nhóm) và thu hẹp đối tượng phải làm ĐTM, coi đây là cải cách lớn giúp giảm thủ tục cho dự án rủi ro thấp. Tuy nhiên, nhằm đảm bảo tính thống nhất và đồng bộ, bà Thanh đề nghị rà soát sự đồng bộ giữa Điều 28 (tiêu chí phân loại dự án), Điều 30 (đối tượng làm ĐTM), Điều 39 (đối tượng có giấy phép môi trường) và Điều 49 (đăng ký môi trường).
Bà Thanh cũng lưu ý cần xác định rõ tương ứng với từng nhóm dự án trường hợp nào phải làm ĐTM, trường hợp nào cấp giấy phép môi trường, trường hợp nào chỉ đăng ký môi trường để tránh khoảng trống hoặc chồng chéo”.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh cũng cho rằng cơ quan soạn thảo cần rà soát kỹ quy định tại điểm c khoản 2 Điều 30 về việc miễn ĐTM đối với dự án thứ cấp trong khu/cụm công nghiệp; làm rõ điều kiện áp dụng, nhất là yêu cầu hạ tầng bảo vệ môi trường của khu công nghiệp/cụm công nghiệp và việc kiểm soát đối với các dự án có nguồn thải lớn, xử lý chất thải nguy hại, nhập khẩu phế liệu.