Theo thống kê, từ 26/2 đến 10/3/2026, giá xăng dầu điều hành đã tăng từ 40% đến 60% so với kỳ cơ sở đối với hai mặt hàng chủ chốt là xăng RON 95-III và dầu diesel 0,05S.
Riêng giá dầu diesel – loại nhiên liệu chủ yếu phục vụ máy móc thi công – có thời điểm tăng từ khoảng 17.629 đồng/lít vào tháng 1/2026 lên trên 30.230 đồng/lít, chưa bao gồm chi phí vận chuyển tới công trường.
Đáng lo ngại hơn, khi giá xăng dầu tăng, cước vận chuyển tăng, kéo theo giá các vật liệu như đá, cát, thép, xi măng… cũng đồng loạt nhích lên. Ngay trong quý I/2026, giá các vật liệu xây dựng cơ bản đã tăng trên 10%.
Nặng áp lực chi phí
Với đặc thù các dự án hạ tầng giao thông, chi phí nhiên liệu chiếm từ 30-50% tổng chi phí máy thi công, biến động ở biên độ lớn như vậy đã tác động trực tiếp và nghiêm trọng tới toàn bộ cơ cấu chi phí.
Không chỉ chi phí tăng mạnh, các nhà thầu còn phải đối mặt với tình trạng khan hiếm nguồn cung nhiên liệu đang xảy ra đồng loạt tại nhiều công trường trên cả nước.
Tại miền Bắc, toàn Dự án cao tốc cửa khẩu Hữu Nghị - Chi Lăng (Lạng Sơn) có nhu cầu dầu trung bình khoảng 90.000 lít/ngày, nhưng mỗi cửa hàng xăng dầu chỉ cho phép mua khoảng 500 lít, trong khi mỗi đơn vị thi công cần từ 5.000 đến 20.000 lít/ngày.
Dù nhà thầu chấp nhận hỗ trợ thêm 20-30% cước vận chuyển so với biểu giá nhà nước, nguồn cung vẫn không đủ đáp ứng. Cước vận chuyển vật liệu từ mỏ về công trường cũng đã tăng từ 30-40% so với đầu tháng 2/2026.
Đối với Dự án cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh (Cao Bằng), công trường tiêu thụ trung bình khoảng 150.000 lít dầu DO/ngày, song nguồn cung trên địa bàn hai tỉnh Lạng Sơn và Cao Bằng không phải lúc nào cũng đáp ứng đủ.
Nhiều cửa hàng từ chối bán theo hình thức thùng phi hoặc xe téc nhỏ phục vụ máy móc cố định tại công trường. Giá dầu DO có thời điểm tăng tới 72% so với tháng 1/2026, chưa tính cước vận chuyển.
Ở miền Nam, tại công trường Dự án mở rộng cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây, nhà thầu phải cử nhân sự thay nhau túc trực, tỏa ra nhiều cây xăng để thu gom từng lít dầu cho hàng loạt máy móc đang thi công.
Hệ quả là tại nhiều Dự án, các mũi thi công buộc phải dừng hoặc cầm chừng, không thể duy trì phương thức “3 ca, 4 kíp” theo chỉ đạo của Chính phủ.
Mục tiêu hoàn thành đúng tiến độ các dự án đứng trước rủi ro khi phần lớn hợp đồng thi công được ký theo đơn giá tại thời điểm lập dự án, trong khi chưa có cơ chế hấp thụ biến động bất thường này. Điều này khiến chi phí thực tế của nhiều gói thầu đối mặt nguy cơ vượt tổng mức đầu tư đã được phê duyệt.
Nhà nước chung tay, doanh nghiệp chủ động
Ngày 9/3/2026, UBND tỉnh Cao Bằng ban hành Công điện khẩn số 06/CĐ-UBND, yêu cầu các sở, ngành, địa phương và chủ đầu tư khẩn trương rà soát, cập nhật và công bố giá vật liệu xây dựng, nhiên liệu và nhân công theo diễn biến thị trường.
Triển khai Công điện, cùng ngày, Doanh nghiệp dự án Đồng Đăng - Trà Lĩnh đã có Văn bản số 302/2026/DDTL gửi UBND tỉnh Cao Bằng, đề nghị chỉ đạo các đơn vị cung ứng xăng dầu ưu tiên nguồn cung cho các nhà thầu thi công cao tốc.
Đồng thời, Doanh nghiệp dự án đề nghị các sở, ngành và doanh nghiệp trên địa bàn cùng chia sẻ khó khăn, phối hợp bình ổn giá nhiên liệu, vật liệu đầu vào và nhân công, tránh tình trạng đầu cơ, tăng giá bất hợp lý gây ảnh hưởng đến chi phí thực hiện Dự án.
Doanh nghiệp dự án cũng kiến nghị UBND tỉnh báo cáo, đề xuất Chính phủ, Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính, Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam và các cơ quan liên quan sớm có giải pháp bình ổn giá nhiên liệu; đồng thời chỉ đạo cập nhật kịp thời biến động thị trường vào thông báo giá vật liệu và chỉ số giá xây dựng trên địa bàn tỉnh để làm cơ sở điều chỉnh giá hợp đồng theo quy định.
Song song với đó, Doanh nghiệp dự án đã chủ động làm việc với lãnh đạo UBND tỉnh, Sở Công Thương, Ban quản lý dự án và các doanh nghiệp xăng dầu trên địa bàn nhằm tìm giải pháp bảo đảm nguồn cung và bình ổn giá xăng dầu phục vụ Dự án.
Cùng ngày, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh đã kiểm tra Dự án mở rộng cao tốc TP.HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận. Trước tình trạng khan hiếm nguồn cung vật liệu, Bộ trưởng khẳng định sẽ báo cáo Chính phủ để có giải pháp tháo gỡ.
Ông cũng đề nghị các địa phương linh hoạt trong việc cấp phép khai thác mỏ và nâng công suất khai thác nhằm bảo đảm nguồn vật liệu phục vụ thi công Dự án.
“Nguồn cát khai thác phải được ưu tiên phục vụ Dự án mở rộng cao tốc TP.HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận, không được sử dụng vào mục đích kinh doanh bên ngoài. Trường hợp phát hiện vi phạm cần xử lý nghiêm, thậm chí đình chỉ hoạt động”, Bộ trưởng Trần Hồng Minh nhấn mạnh.
Cần giải pháp căn cơ và đồng bộ
Trước những biến động mạnh của thị trường nhiên liệu, cơ quan quản lý nhà nước đã bước đầu có các biện pháp điều hành nhằm ổn định thị trường và bảo đảm nguồn cung.
Tối 11/3/2026, Bộ Công Thương áp dụng cơ chế trích lập và chi sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu từ 22h cùng ngày, theo đó giá bán tối đa được xác định: dầu diesel 0,05S không cao hơn 26.470 đồng/lít; dầu hỏa không cao hơn 24.419 đồng/lít; dầu mazut 180CST 3,5S không cao hơn 19.001 đồng/kg.
Bộ Công Thương cũng cam kết phối hợp với các cơ quan chức năng kiểm tra, giám sát trách nhiệm bảo đảm nguồn cung xăng dầu của các thương nhân kinh doanh, đồng thời tiếp tục theo dõi sát diễn biến thị trường để có biện pháp điều hành phù hợp.
Tuy nhiên, theo đánh giá của các hiệp hội và Doanh nghiệp dự án, các biện pháp điều hành ngắn hạn này chưa giải quyết được gốc rễ vấn đề.
Phần lớn hợp đồng thi công hiện nay không có cơ chế điều chỉnh giá linh hoạt, trong khi tình trạng khan hiếm nguồn cung cục bộ tại nhiều địa phương chưa được xử lý triệt để.
Do đó, các Doanh nghiệp dự án và hiệp hội ngành nghề đã liên tiếp gửi kiến nghị lên Thủ tướng Chính phủ, tập trung vào ba nhóm giải pháp chính.
Thứ nhất, về nguồn cung, đề nghị Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam ưu tiên bảo đảm nhiên liệu cho các công trình hạ tầng trọng điểm, tạo điều kiện để nhà thầu mua số lượng lớn không bị gián đoạn; đồng thời yêu cầu các địa phương kiểm soát chặt chẽ, xử lý nghiêm tình trạng đầu cơ, thổi giá.
Thứ hai, về cơ chế hợp đồng, cho phép tính bù trừ chênh lệch chi phí nhiên liệu trong dự toán xây dựng, giá gói thầu và giá hợp đồng làm cơ sở thanh toán giữa các bên; trong trường hợp biến động kéo dài do chiến sự, xem xét vận dụng quy định bất khả kháng để điều chỉnh hợp đồng.
Thứ ba, về dài hạn, cần xây dựng cơ chế cập nhật, công bố kịp thời chỉ số giá xây dựng, giá nhiên liệu và giá vật liệu xây dựng sát với diễn biến thực tế thị trường, tạo nền pháp lý để các bên điều chỉnh giá hợp đồng đúng quy định.
“Cho phép tính bù trừ chênh lệch chi phí nhiên liệu trong dự toán xây dựng, giá gói thầu và giá hợp đồng xây dựng làm cơ sở thanh toán giữa bên giao thầu và bên nhận thầu. Thời gian áp dụng từ tháng 3/2026 cho đến khi giá xăng dầu được bình ổn”, Hiệp hội các nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC) kiến nghị.