Bộ trưởng Xây dựng đề nghị rà soát quy hoạch phát triển vận tải đa phương

Tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam dự kiến hoàn thành toàn tuyến năm 2035, được kỳ vọng sẽ làm thay đổi căn bản lĩnh vực vận tải đa phương thức hiện nay, trong bối cảnh vận tải đường sắt chỉ chiếm tỷ trọng 0,18%.

Thị phần vận tải đang mất cân đối

Tại Hội nghị "Thúc đẩy kết nối phát triển vận tải đa phương thức" do Bộ Xây dựng tổ chức sáng nay (21/5) tại Hà Nội, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, năm 2025, thống kê cho thấy kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt gần 930 tỷ USD. Sản lượng vận tải hàng hóa đạt trên 3 tỷ tấn, tăng 14,1% so với năm 2024.

Trong đó, sản lượng vận tải đường bộ có mức tăng trưởng cao nhất, đạt trên 2,2 tỷ tấn, tăng 14,7%; sản lượng container qua cảng biển đạt xấp xỉ 34,3 triệu TEU tăng 12%; kết quả trên đã góp phần quan trọng vào tăng trưởng GDP của Việt Nam 8,02% (mức cao nhất giai đoạn 2011–2025).

Tuy nhiên, xung đột tại khu vực Trung Đông, ảnh hưởng của chính sách thuế quan tác động sâu rộng đến chuỗi cung ứng toàn cầu, giá nhiên liệu tăng cao gây biến động mạnh về giá cước vận tải và tuyến vận tải quốc tế.

Trong khi đó, vận tải đa phương thức tại Việt Nam lại đang còn nhiều bất cập, mới chiếm khoảng 2-3% tổng sản lượng hàng hóa vận chuyển.

“Thị phần vận tải mất cân đối, vận tải đường bộ chiếm tỷ trọng lớn (khoảng 75% khối lượng vận chuyển hàng hóa), trong khi các loại hình vận chuyển khối lượng lớn như đường sắt lại không phát triển và chiếm tỷ trọng rất nhỏ (chỉ chiếm 0,18%)”, Bộ trưởng Trần Hồng Minh nói.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh phát biểu khai mạc Hội nghị "Thúc đẩy kết nối phát triển vận tải đa phương thức" sáng 21/5.

Báo cáo tại hội nghị, ông Đỗ Công Thuỷ, Phó vụ trưởng Vụ Vận tải và An toàn giao thông, Bộ Xây dựng cho biết, vận tải đa phương thức đã trở thành mô hình tổ chức vận tải chủ đạo trong xu thế phát triển toàn cầu khi kết hợp tối ưu các phương thức vận tải trong chuỗi vận chuyển thay vì hoạt động riêng lẻ, giúp tận dụng được ưu thế của từng phương thức.

Nhưng tại Việt Nam, tỷ trọng vận tải đa phương thức chưa đạt tới 10%, trong khi ở các nước phát triển, tỷ trọng này đạt trên 25-40%.

"Vấn đề cốt lõi không chỉ nằm ở việc xây dựng thêm hạ tầng, mà còn ở năng lực tổ chức, kết nối và tối ưu hóa hệ thống hiện hữu", ông Thủy nhấn mạnh.

Theo ông Thủy, một số hạn chế, bất cập có thể kể đến như: hạ tầng giao thông đường bộ phát triển nhưng chưa theo kịp tốc độ tăng trưởng phương tiện; hệ thống đường sắt lạc hậu, chưa có đường đôi, năng lực vận chuyển thấp, tốc độ chậm; hệ thống cảng thủy nội địa chưa được đầu tư tương xứng (chỉ chiếm 2-3% tổng đầu tư hạ tầng giao thông hằng năm), chủ yếu là các cảng có quy mô nhỏ; hệ thống cảng biển phát triển chưa đồng đều, một số khu vực dư thừa công suất, hầu như chưa có kết nối với đường sắt...

Ông Đỗ Công Thủy, Phó vụ trưởng Vụ Vận tải và An toàn giao thông,Bộ Xây dựng

Trong khi đó, theo vị này, quy định tại các luật hiện hành điều chỉnh riêng biệt từng loại hình vận tải, dẫn đến nhiều quy định thiếu thống nhất; quy định về kết nối giữa các phương thức vận tải mới dừng ở mức nguyên tắc, chưa có quy định thống nhất điều chỉnh hoạt động vận tải đa phương thức và dịch vụ logistics với vai trò trung gian điều phối; chưa có hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật tích hợp cho cảng, ICD, trạm gom hàng. Việc điều chỉnh, bổ sung quy hoạch kết cấu hạ tầng hiện hữu phục vụ kết nối các phương thức gặp nhiều khó khăn do quy hoạch trước đây không có…

"Cùng với đó, việc số hóa chuỗi vận tải chưa đồng đều, các phương thức vẫn thiếu một nền tảng số đủ mạnh để liên thông thông tin phương tiện, lịch trình, bãi, slot, chứng từ và trạng thái hàng hóa.

Sàn giao dịch vận tải hàng hóa hoạt động còn mang tính chất nhỏ lẻ, chưa tạo lập được niềm tin với chủ hàng, chưa thu hút được sự tham gia của các doanh nghiệp. Chuyển đổi xanh mới đang được thực hiện chủ yếu ở lĩnh vực đường bộ, các lĩnh vực khác hầu như chưa thực hiện do hạn chế về công nghệ và phương tiện", ông Thủy nói thêm.

Chi phí logistics cao tới 16-17% GDP, doanh nghiệp nội mới chiếm 30% thị phần

Theo Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) Trần Tiến Dũng, hiện nay chi phí logistics của Việt Nam chiếm khoảng 16-17% GDP, cao hơn mức trung bình của toàn cầu 8-10%. Biến động giá nhiên liệu và chi phí nhân công trực tiếp đang tiếp tục làm gia tăng tổng chi phí dịch vụ logistics.

Theo ông Dũng, điểm nghẽn về hạ tầng quá tập trung cho đường bộ, trong khi đường sắt và đường thủy nội địa hiện chỉ đảm nhận khoảng 2% tổng lượng hàng hóa do thiếu kết nối đồng bộ với khu công nghiệp, cảng biển.

Trong khi đó, khoảng 90% doanh nghiệp vẫn ở giai đoạn đầu của chuyển đổi số, chủ yếu vẫn là doanh nghiệp vừa và nhỏ cho nên doanh nghiệp logistics Việt mới đạt khoảng 30% thị phần.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Khuất Việt Hùng, Phó chủ tịch HĐQT Công ty CP Hàng không Vietjet cho rằng, chi phí logistics phụ thuộc lớn vào giá trị hàng hóa. Đối với vận tải hàng không, dù chỉ chiếm khoảng 10% tỷ trọng nhưng lại có giá trị rất cao.

Ông Khuất Việt Hùng, Phó Chủ tịch HĐQT Công ty CP Hàng không Vietjet

Tuy nhiên, ông cũng thẳng thắn chỉ ra những hạn chế lớn của lĩnh vực này khi phần lớn thị phần vận tải hàng hóa hàng không vẫn phụ thuộc vào các hãng nước ngoài. Việt Nam hiện thiếu các doanh nghiệp logistics chuyên nghiệp, thiếu kho bãi và hạ tầng phục vụ vận tải hàng hóa bằng đường hàng không.

Từ thực tế đó, ông Hùng đề xuất cần có nghiên cứu toàn diện về chi phí logistics và cơ cấu chi phí, đồng thời xây dựng cơ chế đặc thù để phát triển các trung tâm logistics hàng không tại những đầu mối lớn như Nội Bài, Long Thành, Chu Lai.

Song song đó, cần cải cách thủ tục hành chính, phát triển đội tàu bay cargo chuyên dụng và có chính sách ưu đãi riêng để khơi thông nguồn lực.

Riêng về đường sắt, ông Nguyễn Quốc Vượng, Phó Tổng giám đốc Tổng công ty Đường sắt Việt Nam đề xuất tập trung phát triển, tổ chức lại hành lang vận tải Bắc - Nam với sự phân công rõ ràng: đường sắt đảm nhận vận tải container đường dài, đường bộ thực hiện gom hàng và phân phối cuối, còn đường biển đảm nhận vận tải xuất nhập khẩu và trung chuyển quốc tế.

Cùng với đó, ông Vượng cho rằng, việc tăng cường kết nối đường sắt với cảng biển và phát triển vận tải liên vận quốc tế sẽ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của hệ thống logistics quốc gia.

Ông Trần Thanh Hải, Phó cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương

Nêu ý kiến về logistics, ông Trần Thanh Hải, Phó cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương nhận định, cần có định hướng để phát triển đồng bộ, cân bằng giữa các phương thức vận tải, trong đó cần phát triển trung tâm logistics, có sự kết nối nhiều phương thức mới.

Ông Hải đề nghị Bộ Xây dựng dành nguồn lực, diện tích phù hợp để phát triển các trung tâm logistics, các nhà ga tại các sân bay lớn nhằm tạo động lực phát triển.

Cấp bách rà soát quy hoạch

Phát biểu tại Hội nghị, Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh giao các cơ quan chuyên môn tiếp thu đầy đủ các ý kiến để nghiên cứu đưa vào Đề án Chiến lược phát triển dịch vụ vận tải đến năm 2035, tầm nhìn đến 2050 và quy hoạch 5 chuyên ngành lĩnh vực giao thông vận tải.

Toàn cảnh hội nghị

"Đáng chú ý, việc xác định và phát triển các hành lang vận tải đa phương thức ưu tiên sau sáp nhập địa giới hành chính cần được đặc biệt chú trọng", ông Minh nói và nhấn mạnh tính cấp bách của việc rà soát, điều chỉnh quy hoạch tỉnh và các quy hoạch chuyên ngành giao thông vận tải, bảo đảm tính liên kết, đồng bộ, thống nhất, hiệu quả và bền vững làm cơ sở điều chỉnh kế hoạch đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông.

Đồng thời, triển khai thực hiện có trọng tâm, trọng điểm, xác định rõ danh mục các dự án ưu tiên đầu tư để tăng kết nối các phương thức vận tải tại địa phương và kết nối liên vùng. Cùng với đó, xây dựng cộng đồng doanh nghiệp vận tải tầm quốc tế, thúc đẩy chuyển đổi số, chuyển đổi xanh toàn diện.

Bộ Xây dựng cho biết, sẽ phối hợp các bộ, ngành chức năng nghiên cứu đề xuất cơ chế ưu đãi đầu tư trong lĩnh vực này và đề nghị các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội, doanh nghiệp phối hợp chặt chẽ với Bộ Xây dựng tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách, tiếp thu kinh nghiệm quốc tế để triển khai đồng bộ, có hiệu quả các định hướng lớn.

Minh Minh