Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn báo cáo giải trình - Ảnh: Đức Thanh.
Việc sửa đổi Luật Đầu tư lần này nhằm không ngừng hoàn thiện môi trường đầu tư, thu hút vốn đầu tư và khơi thông nguồn lực để đạt mục tiêu tăng trưởng trong từng thời kỳ, theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn.
Tiếp tục Kỳ họp thứ hai, sáng 2/11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư.
Thống nhất với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Luật Đầu tư nhằm tháo gỡ khó khăn, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và huy động hiệu quả các nguồn lực cho phát triển, các vị đại biểu cũng góp ý hoàn thiện thêm một số quy định mới tại Dự thảo.
Cho biết tính từ đầu kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khoá XV đến nay thì đây là lần thứ 16 sửa Luật Đầu tư, đại biểu Hoàng Minh Hiếu, ủy viên chuyên trách Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội cho rằng về lâu dài cần thu hẹp chức năng của Luật Đầu tư theo hướng tập trung vào việc điều chỉnh về quyền tự do đầu tư kinh doanh; bảo đảm đầu tư; khuyến khích đầu tư và những trường hợp thật sự cần Nhà nước kiểm soát trước như các dự án liên quan đến quốc phòng, an ninh, hạ tầng trọng yếu hoặc những lợi ích chiến lược mà một luật chuyên ngành riêng lẻ không thể xử lý đầy đủ. Còn các vấn đề khác thì nên để luật chuyên ngành quy định; bảo đảm nguyên tắc: một rủi ro do một cơ quan chịu trách nhiệm chính.
Hồi âm vấn đề này khi phát biểu giải trình, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nói, trước đây việc sửa đổi chủ yếu tập trung loại trừ các điều kiện, thủ tục kinh doanh. Lần này, việc sửa đổi luật có mục tiêu là nhằm không ngừng hoàn thiện môi trường đầu tư, thu hút vốn đầu tư và khơi thông nguồn lực để đạt mục tiêu tăng trưởng trong từng thời kỳ, Bộ trưởng khẳng định.
Theo phân tích của Bộ trưởng, trong giai đoạn hiện nay, yêu cầu đặt ra là phải tăng trưởng từ 10% trở lên. Tổng vốn đầu tư toàn xã hội cần gấp khoảng 2,21 lần so với giai đoạn 2021–2025; riêng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) giải ngân phải đạt bình quân từ 30 đến 40 tỷ USD/năm. Và đây phải là số vốn giải ngân thực tế, chứ không phải vốn đăng ký, Bộ trưởng làm rõ.
Cùng với yêu cầu huy động nguồn lực, việc sửa đổi luật, theo Bộ trưởng, còn nhằm kịp thời thể chế hóa các nghị quyết của Đảng, cụ thể là Nghị quyết số 10 của Bộ Chính trị về đổi mới thu hút đầu tư nước ngoài, Nghị quyết số 21 về sửa đổi Luật Đất đai và Nghị quyết số 27 về quy hoạch không gian và tái cấu trúc không gian vùng. Đây là những Nghị quyết hết sức quan trọng trong điều kiện mới, Bộ trưởng nêu rõ.
Người đứng đầu ngành tài chính cũng đề cập lý do đặc biệt quan trọng nữa là sự cạnh tranh vô cùng khốc liệt giữa các quốc gia trong khu vực và trên thế giới nhằm thu hút FDI.
“Chúng ta cần vốn và họ cũng cần vốn; những lĩnh vực, địa bàn chúng ta ưu đãi thì các nước khác cũng ưu đãi”, Bộ trưởng nêu rõ.
Dẫn thực tế cạnh tranh thu hút đầu tư của các quốc gia, Bộ trưởng cho biết nhiều nước trong khu vực đều có các chương trình thu hút đầu tư, chẳng hạn như Malaysia thiết lập nhiều hành lang lớn để thu hút đầu tư vào các lĩnh vực như điện tử, máy tính, điện thoại, chip bán dẫn, chuyển đổi số. Ngoài khu vực, cạnh tranh trực tiếp với Việt Nam là Ấn Độ, nước có tham vọng trở thành trung tâm sản xuất điện thoại di động của thế giới và đã ban hành chính sách hỗ trợ trực tiếp cho sản phẩm sản xuất tại nước này.
“Để cạnh tranh thu hút các nguồn lực này, chúng ta buộc phải sửa đổi, hoàn thiện môi trường đầu tư và đưa ra các chính sách ưu đãi đầu tư”, Bộ trưởng nhấn mạnh.
Từ những yêu cầu đó, Bộ trưởng cho biết dự thảo luật quy định rõ chính sách ưu đãi đầu tư đặc biệt nhằm thu hút vào những ngành, nghề, lĩnh vực ưu tiên như đổi mới sáng tạo, chuyển giao khoa học công nghệ, chuyển đổi số. Đặc biệt, các chính sách tập trung vào chất lượng thu hút đầu tư, gắn với sản xuất trong nước và đưa ra tiêu chí sự tham gia của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị của doanh nghiệp đầu tư nước ngoài.
Bên cạnh thu hút theo quy mô, thời gian và lĩnh vực ưu đãi, dự thảo đặc biệt nhấn mạnh việc kiểm soát trên cơ sở kết quả đầu ra. Đây cũng là nội dung được nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm góp ý tại phiên thảo luận. Bộ trưởng khẳng định sẽ tiếp thu ý kiến đại biểu, để việc hỗ trợ đầu tư phải gắn liền với kết quả đầu ra, phải kiểm tra, giám sát và lượng hóa được. Đồng thời, quy định điều kiện chấm dứt, thu hồi ưu đãi khi nhà đầu tư không đáp ứng các yêu cầu, cam kết, nhằm giảm thiểu khiếu kiện và tranh chấp đầu tư quốc tế phức tạp.
Về Quỹ Hỗ trợ đầu tư quốc gia, Bộ trưởng cho biết Quỹ được triển khai trên cơ sở Nghị quyết số 110 năm 2023 và Luật Đầu tư sửa đổi năm 2025. Đến nay, bước đầu hoạt động của quỹ đã đi vào ổn định và có hiệu quả. Hằng năm, dự toán bổ sung cho quỹ được xây dựng theo đúng quy trình ngân sách. Chính phủ quyết định mức đầu tư tổng thể, địa phương ra quyết định hỗ trợ và cơ quan quản lý quỹ cấp tiền.
Để bảo đảm việc sử dụng quỹ chặt chẽ, hiệu quả, Bộ trưởng đề nghị quy định thực hiện kiểm toán nhà nước hằng năm đối với hoạt động của Quỹ và định kỳ thanh tra, bảo đảm hoạt động của quỹ thực chất, hiệu quả, đúng quy trình.
Về mối quan hệ giữa Luật Đầu tư với các luật khác, Bộ trưởng bày tỏ đồng tình với đề nghị cần phải tổng kết, xem xét lại phạm vi, đối tượng của Luật Đầu tư. Trong đó, cần phân định rõ giữa điều kiện đầu tư kinh doanh và điều kiện tiếp cận, gia nhập thị trường, bảo đảm Luật Đầu tư phù hợp với các luật khác và bảo đảm tính ổn định lâu dài.
Về điều kiện tiếp cận thị trường, Bộ trưởng cho biết đối với các quy định khi nới lỏng điều kiện tiếp cận thị trường thuộc thẩm quyền của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ sẽ tổng hợp, báo cáo Quốc hội sửa đổi, bổ sung theo quy trình rút gọn, nhằm bảo đảm đúng thẩm quyền và thời gian thực hiện tốt nhất.
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư sẽ được Quốc hội thông qua cuối Kỳ họp này.
